Cannes 2026 In Cannes werd door filmmakers, en zelfs de filmpers, verbolgen gereageerd op de aankondiging dat Canal+ niet meer samenwerkt met kritische filmmakers. Aanleiding is een kritische petitie tegen de invloed van de radicaal-rechtse miljardair Vincent Bolloré.
Regisseur Arthur Harari tijdens een persconferentie op maandag.
Cannes veranderde deze week in een strijdveld. Zondag deed de topman van Frankrijks grootste filmfinancier, Canal+, een aankondiging die door velen wordt gezien als ‘een zwarte lijst’ voor Franse filmmakers. Hij wilde „niet langer samenwerken” met de ondertekenaars van een open brief die kritiek uitte op de groeiende invloed van radicaal-rechts in de Franse filmindustrie.
Sindsdien zijn zowel publiek als filmmakers op het filmfestival van Cannes woedend – het logo van Canal+ wordt bij elke voorstelling uitgejoeld, zelfs door leden van de filmpers. En terwijl belangengroepen proberen te bemiddelen, lijkt de situatie vooral te escaleren.
„Ik kan niet voorspellen of deze ‘blacklist’, zoals het nu genoemd wordt, daadwerkelijk ingevoerd zal worden”, zegt de Oscar-winnende scenarist en regisseur Arthur Harari (Anatomy of a Fall) woensdagochtend op het dakterras van het JW Marriott in Cannes. Harari is genomineerd voor een Gouden Palm met zijn film L’inconnue. Hij is een van de prominentste ondertekenaars van de open brief.
„Maar of het gebeurt of niet, we vinden het allemaal absurd dat je plots niet meer mag samenwerken met Canal+, als je je hebt uitgesproken tegen enkele opvattingen en ideeën. Dat klopt niet.”
Het begon allemaal met een open brief in de krant Libération. Ruim 600 ondertekenaars – Juliette Binoche, Adèle Haenel, Dominik Moll, onder anderen – sloegen onder de noemer ‘Zapper Bolloré’ (vrij vertaald: „Stuur Bolloré weg”) alarm over de „tentakelachtige en ideologische houdgreep” waarin de radicaal-rechtse miljardair Vincent Bolloré de gehele Franse filmindustrie zou leggen. De ‘Rupert Murdoch van Frankrijk’ is namelijk eigenaar van Canal+, Frankrijks voornaamste filmfinancier, en van talloze toonaangevende kranten, tijdschriften en uitgeverijen.
Directe aanleiding voor de brief was het nieuws dat Canal+ in november een aandeel verkreeg in bioscoopgroep UGC; in 2028 zou de keten volledig overgenomen worden. Zo zouden Canal+ – en dus Bolloré – de gehele filmlijn in handen krijgen; van productie tot distributie. Dat wordt sowieso gezien als not done in de filmwereld: in de VS werden filmstudio’s tot 2020 verboden om bioscopen te bezitten.
Maar die machtsconcentratie in handen van Bolloré wordt helemaal gevreesd. Eerder stuurde hij de koers van ‘zijn media’ naar rechts. In 2022 wendde hij zijn mediamacht aan om de extreemrechtse presidentskandidaat Éric Zemmour te steunen. Daarnaast is Bolloré al jaren verwikkeld in een rechtszaak rond zijn inmenging in de presidentsverkiezingen van Togo, waar hij lucratieve havencontracten zou hebben verkregen in ruil voor campagnegeld.
„We leven in een tijd waarin het noodzakelijk is om je uit te spreken over dit soort situaties”, zei Harari maandag al bij een persconferentie. „Het feit dat kranten en andere mediabedrijven in toenemende mate in de handen van één persoon vallen, maakt manipulatie door extreemrechts mogelijk.”
Dit verzet ligt in het verlengde van een soortgelijke opstand tegen Bolloré in de boekenwereld. Sinds het ontslag van Olivier Nora, directeur van uitgeverij Grasset, op 14 april, besloten 260 auteurs hun boeken niet meer uit te laten geven bij de uitgeverij, die eigendom is van Bolloré.
De Franse miljardair Vincent Bolloré.
Toch zag Canal+-topman Maxime Saada de open brief vooral als een „onrecht tegenover de Canal+-teams die zich inzetten voor het verdedigen van de onafhankelijkheid van Canal+ en diversiteit”, zei hij bij een besloten ‘producers’ brunch’ zondag op het filmfestival van Cannes. De open brief maakte zijn Canal+-team uit voor „cryptofascisten”, beweerde hij volgens Le Monde. „Nou, ik wil niet werken met mensen die mij uitmaken voor cryptofascist. Daar trek ik de grens.„
Velen interpreteerden dat als de oprichting van een ‘zwarte lijst’. En de situatie escaleerde direct. Maandagnacht was de petitie door nog eens duizend filmmakers ondertekend. In Cannes reageerden Franse filmmakers verbolgen; ook degenen die de petitie initieel niet ondertekend hadden.
„Ik begrijp waar de petitie vandaan kwam”, zei regisseur Jeanne Herry maandag tijdens de persconferentie voor haar film Garance, die kans maakt op een Gouden Palm. „Het kwam voort uit angst. Als je de term ‘blacklist’ hoort of ‘bedreiging’, dan wordt die angst alleen maar groter.” Regisseur Emmanuel Marre en actrice Adèle Exarchopoulos spraken zich ook uit.
Politici gooiden ook nog wat olie op het vuur. „Toestaan dat een miljardair controle heeft over alle Franse culturele producties is suïcidaal”, zei Jean-Luc Mélenchon, voormalig presidentskandidaat van de linkse partij La France insoumise.
Al zijn er ook tegenstanders van de petitie. Elisabeth Tanner, hoofd van het filmagentschap Time Art, zou cliënten geadviseerd hebben de „slecht geschreven brief” niet te tekenen. „De brief werd gezien als frontale aanval op Canal+ […] terwijl hun werk al dertig jaar onberispelijk is.”
Hoe gaat het nu verder? Harari weet het niet. Verschillende belangenorganisaties in de Franse filmindustrie proberen de gemoederen te sussen. Het hoofd van het CNC (de filmtak van het ministerie van Cultuur), Gaëtan Bruel, „betreurde” de woorden van Saada omdat die „vragen oproepen over de vrijheid van meningsuiting”. Tegelijkertijd gaf hij Canal+ een aai: zij zouden „alle filmmakers” en de „diversiteit van de Franse film” altijd gesteund hebben. Onafhankelijke waakhond Arcom was „solidair” maar vond ook dat de Zappers en Canal+ „met elkaar moeten praten”. De Franse regiegilde (SRF) bood zelfs „bemiddeling” aan.
Harari weet ook niet hoe de situatie zich zal ontvouwen. Al probeerde hij woensdagochtend wel wat nuance aan te brengen. „Ik wil graag herhalen: we maken een duidelijk onderscheid tussen het Canal+-team – waarmee we altijd samengewerkt hebben – en de ideeën, ideologie en het programma van de grootste aandeelhouder.”