Theater De voorstelling ‘Het incident’ legt op een verraderlijk eenvoudige, lichtvoetige manier de schrijnende kansenongelijkheid in het Nederlandse schoolsysteem bloot.
June Yanez in de voorstelling „Het incident”.
Er heeft ‘een incident’ plaatsgevonden. Wat er precies gebeurd is weten we niet, maar Guadalupe, een vijftienjarige vmbo-scholiere, heeft er in ieder geval een blauw oog aan overgehouden. Het hoofd van de school en een zorgbegeleider willen het met haar hebben over wat er vóór dat incident ‘allemaal in haar gebeurde’. Via een krakkemikkige live-inbelverbinding luistert haar moeder, vanuit het buitenland, mee.
„Het incident”. Door: ITA. Concept en spel: June Yanez. Regie en concept: Zephyr Brüggen. Tekst: Leila Sahir. Gezien: 17/5, Internationaal Theater Amsterdam. T/m 11/6 bij ITA en in het Bijlmer Parktheater in Amsterdam. Info: ita.nl
Actrice June Yanez, recent toegetreden tot het ITA-ensemble, vertolkt in „Het incident” in haar eentje al deze – en nog meer – rollen. Of beter gezegd: het personage vertolkt al die rollen, want zij is het die ons, via die impersonaties, een inkijkje geeft in de afgelopen twee maanden van haar leven. Razendsnel schakelt ze van de zijige zorgcoördinator naar het plompe schoolhoofd (die er allebei maar niet in willen slagen Guadalupes naam te onthouden), naar beste vriendin Tish, naar een hele trits aan andere klasgenoten, allemaal even geestig en scherp door Yanez neergezet, in een stroom van anekdotes die toewerken naar het voorval waar de titel naar verwijst. Wat meteen duidelijk is: iets gaat er hier goed mis lopen.
Spil van de voorstelling is dus Guadalupe zelf, vapend, ritmisch deinend op schoenen met enorme plateauzolen, haar bomberjack als een harnas om zich heen. Brüggen plaatst haar op een wit podiumpje van één vierkante meter, dat ze gedurende de voorstelling niet verlaat; veel bewegingsruimte is dit personage niet gegund. Dat is dan ook waar het stuk in de kern over gaat: hoe beperkt de ruimte is voor sommige jongeren – met name jongeren van kleur – om zich te ontplooien in een samenleving waarin andermans verwachtingen, als het erop aankomt, vele malen bepalender blijken te zijn dan wat je kan of doet.
Scène uit de voorstelling „Het incident”.
Toch is „Het incident”, ondanks dat gebrek aan bewegingsvrijheid, allesbehalve statisch. Vanaf haar sokkel vult Yanez de ruimte moeiteloos. Haar Guadalupe is grappig, bijdehand, laconiek, aandoenlijk en stoer. Droogjes doet ze uit de doeken hoe haar prima Cito-score geen garantie bleek voor een evenredig middelbareschooladvies. Hoe het haar aan een vangnet ontbreekt: haar vader liet het gezin in de steek, haar moeder verblijft noodgedwongen in het buitenland, waardoor Guadalupe de zorg voor haar zusje toegeschoven kreeg. En hoe ze, veel te veel ballen hooghoudend, op school de ene na de andere ‘gele kaart’ incasseert. Hoe ze verslingerd raakte aan een TikTok-filmpje over parallelle werkelijkheden, dat haar, bij gebrek aan realistische perspectieven, toch nog een flintertje hoop bood in de vorm van een theorie dat er ergens, in zo’n parallel universum, een Guadalupe rond moet lopen voor wie wél nog alles mogelijk is.
Via het verraderlijk lichtvoetige relaas van dit ene innemende personage, krijgen Yanez, Brüggen en Leila Sahir, die de tekst schreef, het met „Het incident” razendknap voor elkaar om de aandacht, meer dan op een tragisch individu, te richten op een urgent maatschappelijk probleem. Want die aanhalingstekens in de titel staan er niet voor niets. Guadalupes verhaal ís geen incident. Institutioneel racisme en kansenongelijkheid, en al het leed dat daaruit voortvloeit, zijn een structureel probleem, met – dat maakt de voorstelling uiteindelijk op gruwelijke wijze duidelijk – potentieel ernstige consequenties. Je zou iedereen die iets te maken heeft met het Nederlandse onderwijssysteem op het hart willen drukken om deze wervelende, alarmerende theatersolo te gaan zien.