Farmaceut Een apotheker in Nieuwegein heeft publiekelijk te kennen gegeven zorg te weigeren aan onder anderen trans personen. Dat zou bij de farmaceut namelijk leiden tot gewetensbezwaren vanwege religieuze overtuigingen. Ook levert hij geen euthanatica, anticonceptie of abortuszorg.
Schappen van een andere apotheek dan in het stuk voorkomt.
Uit geloofsovertuiging weigert een apotheker in Nieuwegein anticonceptie te verstrekken. Florus Krijgsman „aanvaardt de Bijbel als het onfeilbare Woord van God”, staat op de site van Apotheek Vreeswijk als verklaring. Ook levert hij geen euthanatica, trans- of abortuszorg.
„Ik begrijp niet waarom je apotheker wordt als je niet bereid bent zorg te verlenen”, schrijft iemand als review op Google, in een één-ster-recensie. De persoon zegt zich niet in te schrijven bij Apotheek Vreeswijk, omdat de farmaceut diens medicijnen niet zou verstrekken.
Niet eerder heeft een apotheker in Nederland zo publiekelijk zorg geweigerd vanwege religieuze overtuigingen. Op de site staat onder het kopje „Principiële standpunten” onder meer dat de apotheek geen morning-afterpil of spiraal verstrekt.
Krijgsman beroept zich op een gewetensbezwaar. Volgens hem geeft de Code van apothekers, van brancheorganisatie Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP), hem daartoe de ruimte. In die code staat alleen dat apothekers euthanasie mogen weigeren.
Of Krijgsman zijn zorgplicht schendt, kan de KNMP niet zeggen, omdat ze de „specifieke casus niet kent”, zegt een woordvoerder. KNMP veronderstelt dat Krijgsman patiënten doorverwijst, zodat hij ze niet hun recht op zorg ontneemt. Maar ook als hij doorverwijst, maakt Krijgsman de verkrijgbaarheid van de gewenste medicatie voor de patiënt wel lastiger. Zelf geeft de apotheker op de site aan dat hij met een collega heeft afgesproken dat die de geweigerde zorg overneemt.
Krijgsman plaatst zelfbeschikking over euthanasie op één lijn met medicatie bij transzorg, abortuszorg en anticonceptie, zegt Henk Eleveld, farmaceutisch adviseur voor zorgverzekeraar Menzis. In de beroepscode voor apothekers wordt het voorbehoud van ‘gewetensnood’ benoemd voor euthanasie en abortus, maar hoe dit werkt voor andere zaken, is volgens Eleveld onduidelijk.
Vermoedelijk worden de gewetensbezwaren te ver opgerekt, zo stelde minister Sophie Hermans (Volksgezondheid, VVD) in het vragenuur deze dinsdag in de Tweede Kamer, waar de kwestie werd behandeld.
Krijgsman heeft niet gereageerd op mails en telefoontjes van NRC.
In Nederland wordt niet bijgehouden of apothekers zorg weigeren uit geloofsovertuiging. „We weten wel dat dit speelt bij enkele apothekers”, zegt de Inspectie Jeugd en Gezondheidszorg. Volgens de KNMP komt weigering „af en toe” voor. Verder laat de apothekersorganisatie weten niet te „bepalen wat gewetensbezwaren zijn”.
Bij de KNMP kunnen patiënten klachten indienen over apotheken en apothekers. Tot op heden is niet geklaagd over Krijgsman of andere apothekers die zorg weigerden uit religieuze overtuigingen. Het lijkt alsof de KNMP pas ingrijpt na klachten, zegt Paul Lebbink, apotheker bij Transvaal Apotheek in Den Haag. „Slappe hap”, vindt hij. „De farmacie wordt met dit standpunt jaren teruggeworpen in de tijd, in plaats van dat de vereniging opkomt voor de belangen van de patiënt met gerechtvaardigde en algemeen aanvaarde gezondheidswensen.”
Tot ongeveer tien jaar geleden mochten apothekers zich beroepen op hun gewetensbezwaren ofwel geloofsovertuiging om zorg te weigeren, maar dankzij Lebbink staat in de KNMP-code dat farmaceuten in gewetensnood patiënten niet mogen weigeren, maar moeten doorverwijzen. Apothekers die bijvoorbeeld geen euthanasiezorg willen verlenen, verwijzen hun patiënten weleens door naar Lebbink. „Bijvoorbeeld degenen met een islamitische achtergrond. Die hebben geleerd om mensen beter te maken, niet om mensen dood te maken.”
Als een apotheker op basis van gewetensbezwaren bepaalde zorgt niet verleent, moet hij zorgen dat de patiënt daar geen nadelen van ondervindt. „Een briefje aan de deur hangen of een boodschap op een site met ‘Ik doe het niet’ is niet genoeg”, zegt Mirjam Sombroek van Doorm, hoogleraar recht en gezondheid aan de Universiteit Leiden en jurist gezondheidsrecht.
In de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst staat ook dat een apotheker een patiënt „niet simpel de deur mag wijzen”, en een actieve zorgplicht heeft om door te verwijzen. Sombroek van Doorm stelt verder dat „patiënten niet mogen worden gediscrimineerd. Dus je moet als apotheker die transzorg niet wilt verstrekken vanwege gewetensbezwaren, ervoor zorgen dat die patiënt niet in de kou komt te staan”.
In 2020 werd Krijgsman door het Pharmaceutisch Weekblad bestempeld tot pionier van „positieve gezondheid”. Hij zou goed omgaan met patiënten. Maar nu loopt hij het risico dat sommige patiënten zich niet meer bij hem thuis voelen, denkt Sombroek van Doorm.
De KNMP gaat in gesprek met Krijgsman en gaat de toepassing van gewetensbezwaren onderzoeken. Het onderzoek, dat voor de zomer moet worden afgerond, kan leiden tot aanpassing van de beroepscode.