Steeds meer bibliotheken worden ‘zelfbiebs’: onbemande vestigingen waar leden met pas en code ook ’s avonds terechtkunnen. Het speelt in op de groeiende behoefte aan publieke mogelijkheden om rustig te werken en te studeren. ‘Ik denk dat mensen snakken naar dit soort plekken.’
is verslaggever van de Volkskrant.
Het is vrijdagavond half tien en de bibliotheek van Leidsche Rijn Centrum in Utrecht lijkt verlaten. Het personeel is naar huis, de automatische deuren zijn dicht en het informatiepunt is gesloten. Maar de lichten branden en de printers en wifi staan aan. Wie goed kijkt tussen de boekenrekken ziet nog drie bezoekers zitten, ijverig aan het werk.
‘Normaal studeerde ik altijd thuis, maar daar is het te druk’, zegt Imani Brunt (19), in een werkhokje op de begane grond. Ze bereidt zich voor op haar vwo-examens. ‘Ik ging een tijdje naar de bibliotheek van Oog in Al, maar daar sluiten ze al om zes uur. Hier kan ik tot tien uur doorgaan, dat is heel fijn.’
‘Dit is een verborgen juweel’, zegt ontwerper Barbara Suarez (37) aan een leestafel op de eerste etage. ‘Thuis raak ik snel afgeleid, ik had een plek nodig om te focussen. Hier is het rustig, je merkt nauwelijks dat er andere mensen zijn. Ik kom hier elk weekend.’
Dat Brunt en Suarez hier nog zo laat kunnen zitten, komt doordat de bibliotheek van Leidsche Rijn sinds februari een ‘zelfbieb’ is: leden kunnen er ook buiten de reguliere openingsuren binnen, zelfs als er geen personeel is. Met hun bibliotheekpas en een toegangscode kunnen ze zichzelf binnenlaten van half acht ’s ochtends tot tien uur ’s avonds.
In Nederland ging de eerste ‘open+-bibliotheek’, zoals het systeem ook wordt genoemd, in 2020 van start in Putten. Nu zijn er ruim veertig, in zowel stedelijk als landelijk gebied. In Utrecht zijn er recentelijk zelfbiebs in Kanaleneiland en Leidsche Rijn geopend, en komen er binnenkort nog twee bij.
‘Het is populair’, zegt Joren Engelen, commercieel manager van Tracs, een van de bedrijven die ‘open+-systemen’ installeert, met kaartscanner aan de ingang, camera’s en digitale aansturing van licht en verwarming. ‘In Nederland gebruiken veertien bibliotheken ons systeem, en we verwachten dit jaar een verdubbeling.’
Het voordeel is duidelijk: een enorme uitbreiding van de openingsuren. De bibliotheek van Leidsche Rijn ging van 61 naar 99 uur per week. In Putten kun je zelfs 112 uur per week terecht, waarvan twee derde onbemand. Vooral voor wie overdag werkt, is dat een groot voordeel.
‘Zo kunnen we onze bibliotheek nog meer delen’, zegt Deirdre Carasso, directeur van de Bibliotheek Utrecht. ‘We betalen sowieso huur voor het gebouw, dus het is zonde om er niet optimaal gebruik van te maken.’
De zelfbieb past ook in een trend waarin bibliotheken steeds meer als publieke ruimte worden gebruikt, om te werken, studeren of bijeen te komen. ‘Je ziet dat veel steden verdichten, ook Utrecht, en dat mensen kleiner wonen’, zegt Carasso. ‘Dan is het mooi dat mensen de bieb als een wijkhuiskamer kunnen gebruiken.’
De vraag die Carasso het meest krijgt, is of zo’n onbemande bibliotheek wel veilig is en of ze niet bang is voor incidenten. Maar er zijn veiligheidsmaatregelen getroffen: de zelfbiebs zijn enkel toegankelijk met een pas en een persoonlijke pincode, zodat niemand anoniem naar binnen kan. Je kunt ze pas vanaf 18 jaar gebruiken.
In de zelfbiebs in Utrecht is ook een noodknop geïnstalleerd, waarmee bezoekers een meldkamer kunnen contacteren. Er hangen camera’s (‘alles volgens privacywetgeving’) en luidsprekers die het sluitingsuur aankondigen. Wie zich aanmeldt, krijgt vooraf uitleg over wat te doen bij calamiteiten. Maar van incidenten is geen sprake.
‘Onze ervaring is dat als je mensen vertrouwen geeft, ze daar geen misbruik van maken’, zegt Carasso. ‘Ze vinden het juist fijn om dat vertrouwen te krijgen.’ Ook in Putten zijn in zes jaar tijd geen noemenswaardige problemen gemeld.
De installatie van het open+-systeem kost 15- à 20 duizend euro. Daarnaast zijn er extra kosten voor energie, onderhoud en schoonmaak, en moet een pand soms worden aangepast. In Leidsche Rijn werd een uitschuifbare wand geplaatst tussen de bieb en aanpalende horeca, die dichtgaat tijdens de onbemande uren.
Hier en daar klinkt de vrees dat de onbemande uren als besparing worden gebruikt, om personeel te vervangen. Maar volgens betrokkenen is dat onzin: het personeel is meer dan ooit nodig nu bibliotheken ook taalklassen, spreekuren en andere activiteiten aanbieden. De zelfbieb is een toevoeging, geen vervanging.
In Utrecht zijn de eerste ervaringen positief. Er is nog maar weinig reclame gemaakt voor de zelfbieb, maar van de 39 duizend volwassen leden hebben zich er al 495 voor aangemeld. ‘We wilden rustig opstarten om te kijken hoe het ging’, zegt Carasso. ‘Nu het lekker loopt, gaan we meer promotie maken.’ In Putten is een kwart van alle leden aangemeld voor het open+-systeem, en wordt het in de avonduren en op zondag ‘actief gebruikt’, aldus een medewerker.
Ook de late bezoekers in Leidsche Rijn zijn in de wolken met hun flexibele bieb. Julia Brand (23), die literatuurwetenschappen studeert en met enkele dikke boeken in een hoekje op de eerste etage zit, komt hier een aantal avonden per week. ‘Het is hier rustiger dan in de universiteitsbieb, waar het vaak vechten is om een plekje.’
Als het aan haar ligt, wordt elke bibliotheek van Nederland een zelfbieb. ‘Ik vind dit een positieve ontwikkeling. Er zijn zo weinig plekken buitenshuis waar je gewoon naartoe kunt zonder dat je geld moet uitgeven. Ik denk dat mensen snakken naar dit soort plekken.’
Source: Volkskrant