Energie Het zou beter zijn als iedereen verplicht een energiecontract moet nemen waarbij de stroomprijs per uur varieert, vindt Tsjalle van der Burg. In de praktijk hebben nog maar weinigen zo’n contract.
De marktwerking in de elektriciteitssector? Die functioneert niet. De stroomprijs weerspiegelt de kosten van productie en netgebruik meestal niet. Het resultaat: op sommige momenten wordt zonnestroom ongebruikt weggegooid, terwijl op andere momenten de netbelasting zo hoog is dat het stroomnetwerk zijn grenzen bereikt.
Tsjalle van der Burg is econoom en onderzoeker aan de Universiteit Twente.
Voor een belangrijk deel heeft dit ermee te maken dat de meeste elektriciteitscontracten in Nederland gebaseerd zijn op een vaste prijs. Slechts 7 procent van de Nederlandse huishoudens, en een beperkt aantal bedrijven, heeft een dynamisch contract, waarbij de kWh-prijs per uur varieert. De prijs op een bepaald uur weerspiegelt dan de productiekosten van dat moment, en is bijvoorbeeld laag als er veel zonnestroom beschikbaar is.
Op die manier word je als klant gestimuleerd elektriciteit te gebruiken als die minder kost. Waardoor de stroomproductie goedkoper wordt, terwijl er meer elektriciteit uit zon en wind wordt gebruikt. Dan werkt de markt dus wél. Maar ja, die 7 procent is veel te laag.
Een begrijpelijke reden waarom veel stroomgebruikers geen dynamisch contract nemen, is de prijsonzekerheid. Als de energieprijzen sterk stijgen, bijvoorbeeld door de oorlog in Iran, dan merk je dit bij een dynamisch contract meteen.
Dit probleem is echter oplosbaar. Ik stel voor dat elke stroomleverancier wordt verplicht om, naast de normale vaste en variabele contracten (waarbij de prijzen ook wijzigen, maar dan minder vaak), steeds twee varianten van een dynamisch contract aan te bieden. Het eerste is het dynamisch contract zoals dat nu al bestaat. Het tweede is hetzelfde dynamisch contract, maar dan met een aanvullende verzekering tegen brede stijgingen van de energieprijzen.
Hoe zou zo’n verzekering eruitzien? Een onpartijdig overheidsorgaan zou na afloop van het contractjaar vaststellen hoe hoog de gemiddelde kWh-prijs voor dynamische contracten is geweest, en hoeveel die afwijkt van een van tevoren gemaakte schatting. Stel dat de gemiddelde prijs 10 procent hoger lag dan geschat, dan moet de leverancier de klant een korting geven ter waarde van 10 procent van de inkoopkosten van de gebruikte elektriciteit. En als de gemiddelde prijs 10 procent láger lag, betaalt de klant een evenredige toeslag.
Zo’n verzekering beschermt klanten praktisch volledig tegen prijsstijgingen. En ook met de verzekering blijft de stimulans om in goedkope uren stroom te gebruiken, grotendeels intact. Kortom: wie erop let om vooral stroom te gebruiken op voordelige momenten, is met een dynamisch contract inclusief verzekering zeker weten goedkoper uit dan met een vast contract. Wie daarentegen níét op gunstige momenten stroom afneemt, kan beter een vast contract nemen.
De overheid kan nog verder gaan. Zij kan dynamische contracten (inclusief de optie van een aanvullende verzekering) voor iedereen verplichten. Het gebruik verschuift dan nog veel meer naar de goedkope uren, zodat de gemiddelde prijs die de gebruiker betaalt nog lager wordt. Omdat de verplichting ook voor bedrijven zou gelden, verbetert ook de concurrentiepositie van ons land.
Door de verplichtstelling zal veel vraag naar goedkope uren verschuiven. Daardoor daalt de vraag in dure uren, en dus ook de kWh-prijs (want de duurste centrales gaan minder leveren). Dit is voordelig voor klanten die veel stroom in dure uren gebruiken. Mede hierdoor zullen verplichte dynamische contracten uiteindelijk maar weinig partijen sterk schaden.
Bovendien zal de netcongestie afnemen als dynamische contracten worden verplicht. In de dure uren, wanneer de belasting van het stroomnet vaak het grootst is, zal er dankzij deze contracten immers minder stroom worden gebruikt. Alleen herfst- en winteravonden met bijzonder veel wind zijn een uitzondering. Mensen gebruiken dan veel stroom, maar desondanks is door het grote aanbod van windstroom de kWh-prijs laag – zodat het stroomgebruik nóg verder omhoog schiet. Netcongestie ligt dan op de loer, maar kan eenvoudig voorkomen worden door voor deze (tamelijk zeldzame) uren een minimumprijs voor stroom in te stellen.
Goede marktwerking op de elektriciteitsmarkt laat Nederland efficiënter functioneren. Waar wachten we eigenlijk op?