Even kreeg Groenland wereldwijd aandacht, toen de Amerikaanse president Donald Trump in februari dreigde om het eiland te annexeren. Deze week reisde zijn speciaal gezant voor Groenland naar hoofdstad Nuuk. Wat willen de VS?
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij bezocht Groenland meermaals.
Wat komt de Amerikaanse speciaal gezant Groenland doen?
Is het een nieuwe bedreiging voor Groenland of gewoon een opvallende kledingkeuze? Zondag stapte de Amerikaanse Groenland-gezant Jeff Landry in een groene camouflagebroek uit het vliegtuig voor een meerdaags bezoek aan de Groenlandse hoofdstad Nuuk. Landry kwam om ‘te luisteren en te leren’, zo zei hij tegen lokale media.
Met het bezoek van Landry is de stilte rond Groenland weer even ten einde. Nadat de Amerikaanse president Donald Trump in februari had beloofd het strategisch gelegen arctische eiland niet met geweld te zullen innemen, begonnen in relatieve rust onderhandelingen over een uitbreiding van de Amerikaanse troepenmacht. Over die gesprekken lekten de afgelopen dagen verschillende details uit. Zo zouden de Amerikanen hun invloed ook op niet-militair terrein willen uitbreiden.
‘Ga naar Groenland en maak zoveel mogelijk vrienden’, zo luidde Trumps opdracht volgens speciaal gezant Landry. De gouverneur van Louisiana was niet officieel uitgenodigd, maar had zichzelf aangemeld voor bedrijvencongres Future Greenland, dat deze week plaatsvindt in Nuuk. Het bezoek valt samen met de opening van een nieuw kantoor voor het Amerikaanse consulaat. De Amerikaanse ambassadeur uit Kopenhagen is voor dit doel met Landry meegereisd.
Maandag had Landry een gesprek met de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen en minister van Buitenlandse Zaken Múte Egede. ‘Ze vroegen om een gesprek en wij hebben daarin onze rode lijnen aangegeven. We zullen Groenland niet verkopen en het eiland is van ons, voor eeuwig’, zei Egede na de ontmoeting.
Hoe staat het met de onderhandelingen?
Delegaties van de Verenigde Staten, Groenland en Denemarken zijn sinds februari vijf keer bijeen geweest in Washington en Nielsen zei maandag dat daarbij vooruitgang is geboekt. De Amerikanen willen een verruiming van een lopend verdrag uit 1951, dat de Amerikanen het recht geeft militairen te stationeren op Groenland.
Tijdens de Koude Oorlog hadden de VS zeventien bases verspreid over het eiland. Nu hebben de Amerikanen alleen nog een radarbasis in het noorden, waar zo’n tweehonderd mensen werken.
De Amerikanen vinden dat Denemarken, waaronder Groenland valt, te weinig doet om het eiland te beveiligen tegen de (vermeende) dreiging van Rusland en China in het Noordpoolgebied.
Komen er dus meer Amerikaanse militairen?
Daar lijkt het sterk op. De VS willen drie nieuwe bases in het zuiden van Groenland, die onder meer Russische en Chinese onderzeeërs en marineschepen moeten monitoren. Een Amerikaanse hoge militair was onlangs in de Narsarsuaq, waar een diepzeehaven moet komen. Bij die plaats ligt ook een landingsbaan uit de Tweede Wereldoorlog die mogelijk wordt geactiveerd.
Ook het vliegveld Kangerlussuaq, tot 2024 de voornaamste luchthaven op Groenland, zou de interesse hebben van de Amerikanen. Een derde plek zou een uitvalsbasis moeten worden voor speciale troepen die op Groenland gaan oefenen.
Het verdrag uit 1951 staat dit allemaal toe. De Amerikaanse generaal Gregory Guillot, die over het Hoge Noorden gaat, zei in maart tijdens een hoorzitting in het Amerikaanse Congres dat de gesprekken hierover goed verlopen. ‘We hebben eigenlijk niet een nieuw verdrag nodig, want het huidige is veelomvattend en eerlijk gezegd zeer gunstig voor toekomstige operaties in Groenland’, aldus de generaal.
De Amerikaanse onderhandelaars zouden echter een stap verder willen gaan. Zo hebben ze geopperd dat de VS eigenaar worden van het grondgebied rond de bases. Volgens The New York Times hebben de onderhandelaars ook voorgesteld dat de VS een eeuwigdurende claim krijgen op de gebieden. Premier Nielsen zei vorige week dat de Amerikaanse wens om (een deel van) Groenland te bezitten ‘niet verdwenen is’. Hij vervolgde: ‘Groenland is erop gericht een oplossing te vinden die voor ons allemaal goed is.’
Zijn er nog meer discussiepunten?
The New York Times schreef maandag dat de Amerikaanse onderhandelaars ook eisen dat de VS een vetorecht krijgen over grote investeringen in Groenland, in infrastructuur of de mijnbouw. Op die manier willen de Amerikanen voorkomen dat Rusland en China via bedrijven toegang krijgen tot het eiland. Het voorstel zou op verzet stuiten van Denemarken en Groenland, vanwege de inbreuk op de soevereiniteit die zo’n vetorecht met zich meebrengt.
Een grotere Amerikaanse rol bij de ontginning van grondstoffen zoals uranium en zeldzame aardmetalen ligt ook op tafel. Groenland is rijk aan grondstoffen als uranium, goud en zeldzame aardmetalen, al blijkt het in de praktijk zeer uitdagend om winstgevend te mijnen. Amerikaanse bedrijven toonden tot dusver weinig interesse.
Wat vinden de Denen?
Eerder dit jaar zei de Deense minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen dat veel mogelijk is, zolang de Amerikanen de soevereiniteit van Denemarken en Groenland respecteren. De Deense regering heeft niet gereageerd op de laatste ontwikkelingen. In Kopenhagen zijn ze druk met nieuwe coalitieonderhandelingen en bovendien geloven ze dat de onderhandelingen gebaat zijn bij rust en stilte. Ze hopen dat die na het bezoek van Landry terugkeert.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant