Harun Basli werd als nieuwkomer met warmte opgenomen in Loosdrecht, hetzelfde dorp dat zich nu zo fel tegen asielzoekers keert. ‘Door een positief voorbeeld te zijn, hoop ik dat de menselijke band sterker blijkt dan de angst voor het onbekende.’
is journalist van de Volkskrant en schrijft over cultuur en maatschappij.
Terwijl Harun Basli (40) thee in een Turks theeglas schenkt, wordt een kilometer verderop de zoveelste demonstratie opgebouwd voor het gemeentehuis in Loosdrecht. Partytenten en speakers worden opgesteld. Een tractor parkeert een giertank met daarop een foto van burgemeester Mark Verheijen en de tekst ‘Als jullie schijt hebben aan ons, hebben wij dat ook aan jullie.’
Het is de dag voordat de eerste vijftien asielzoekers aan zullen komen op de noodopvanglocatie in het leegstaande gemeentehuis. Een dag ook voordat een demonstratie tegen de komst van de groep zal uitlopen op geweld en brandstichting voor de gevel van de opvangplek. Sinds het bericht op 17 april van de gemeente Wijdemeren, dat er tijdelijk 110 – later bijgesteld tot 70 – mannelijke asielzoekers opgevangen worden, is het onrustig in Loosdrecht.
Basli volgt de rellen via alle mogelijke kanalen op de voet. Acht jaar geleden ontvluchtte hij met zijn gezin Turkije omdat hij politiek werd vervolgd. Hij doorliep de asielprocedure, kreeg een verblijfsstatus en de Nederlandse nationaliteit. Hij vond een goedbetaalde ICT-baan en een rijtjeshuis in Loosdrecht. ‘Mijn ex-vrouw woont daar nog’, zegt Basli, die nu in een studio een paar straten verderop woont. ‘Het is fijn voor de kinderen dat we vlak bij elkaar wonen.’
In de tweewekelijkse serie ‘Eerste generatie’ laat de Volkskrant mensen aan het woord die als eersten van hun familie naar Nederland kwamen. Waarom namen zij afscheid van hun land, welk leven lieten ze achter en hoe bouwden ze een nieuw bestaan op?
‘Ik koos heel bewust voor Nederland. Ik heb vooraf onderzoek gedaan naar welk land het beste zou zijn voor mij en mijn kinderen. Uit statistieken bleek dat Nederland een van de meest gastvrije landen van Europa is. Ik vond het belangrijk om naar een land te gaan waar mensen openstaan voor andere culturen, zodat je je geen buitenlander voelt. En zo voel ik me ook niet. Vanaf de eerste dag heb ik me in Loosdrecht welkom gevoeld.’
Op weg van de bushalte naar uw woning stonden meerdere Defend Loosdrecht-vlaggen in voortuinen te wapperen.
Basli recht zijn rug. ‘Ik geef toe, mijn beeld van Loosdrecht is een beetje veranderd. Wat ik confronterend vind, is dat ik tussen de demonstranten bij het gemeentehuis geen vreemden zag, maar bekenden. Ik zag buren, kennissen van de voetbalclub, ouders van het schoolplein. Ik zag zelfs mensen die jaren geleden aanwezig waren bij mijn naturalisatieceremonie.
‘Ik kan me de frustratie over de manier waarop de gemeente heeft gecommuniceerd goed voorstellen. De informatiebijeenkomst was één dag na de aankondiging, en de plaatsing was al vijf dagen daarna. Maar het doet pijn dat die woede overslaat op de vluchtelingen. Zij verkeren in exact dezelfde situatie als waarin ik destijds zat: ze zoeken naar veiligheid, een thuis en een kans om opnieuw te beginnen.’
Hoe voelt het voor u als mannelijke vluchteling dat mannelijke asielzoekers door sommigen worden neergezet als bedreiging voor vrouwen en meisjes?
‘Ik ben zelf nergens bang voor, maar ik snap dat mensen zich hierover zorgen kunnen maken; ik heb zelf twee dochters die elke dag de route langs het gemeentehuis fietsen, en er zíjn ook problemen geweest met mannelijke asielzoekers in Nederland.
‘Je kent toch het spreekwoord ‘onbekend maakt onbemind’? Ik geloof in het tegenovergestelde: bekend maakt bemind. Als er straks een paar positieve berichten over deze zeventig asielzoekers in het nieuws komen, zal dat sterker zijn dan al die symboliek – de vlaggen en slogans – die de mensen nu uit elkaar drijft.’
Basli is geboren in Izmir. ‘Taal is mijn passie’, zegt hij in een kamer vol boeken. ‘Mijn ouders zijn laagopgeleid, maar mijn twee broers en ik konden studeren. Ik heb in Ankara Farsi gestudeerd en taal en literatuur. Farsi spreek ik graag; het is een heel poëtische, muzikale taal. Ik lees Nederlandse boeken, maar nog niet snel. Die dikke romans in mijn kasten zijn voor de online boekhandel die ik laatst ben begonnen, een deel van de opbrengst gaat naar goede doelen.
‘Thuis in Ankara had ik een bibliotheek van honderden boeken. Toen ik in 2016 werd opgepakt, heeft mijn familie meteen alle boeken verbrand in een grote oven. Ik probeer nu een nieuwe collectie op te bouwen.’
Waarom werd u opgepakt?
‘Na mijn studie ging ik als beleidsmedewerker werken bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Ik deed onderzoek naar religieus gemotiveerde terroristische organisaties zoals Al Qaida, IS en Hezbollah. Turkije is een groot land en er zijn veel verschillende lokale groeperingen en stromingen.
‘In 2014 deden de Turkse politie en het Openbaar Ministerie een corruptieonderzoek naar premier Erdogan. Het onderzoek bracht een gigantisch netwerk van omkoping, witwassen en fraude aan het licht waarbij de top van de regering betrokken was. Erdogan pikte dit niet. Hij noemde het onderzoek een ‘rechterlijke staatsgreep’. Honderden politieagenten en officieren van justitie werden ontslagen. Door nieuwe wetgeving kon de regering meer invloed uitoefenen op het benoemen van rechters. Het was de eerste keer dat Erdogan zo zichtbaar invloed uitoefende op het rechtssysteem.
‘Op 15 juli 2016 vond de militaire couppoging tegen de regering-Erdogan plaats. Die mislukte. Nu, tien jaar later, is daar nog steeds veel onduidelijkheid over. Erdogan wees meteen naar de Turkse prediker Fethullah Gülen en zijn volgelingen. Anderen vermoeden dat de staatsgreep door Erdogan in scène is gezet. Zeker is: de winst was voor hem. Hij drukte daarna een grondwetswijziging door en kreeg als president nagenoeg de absolute macht.
‘Erdogan riep de noodtoestand uit. Niet alleen werden veel soldaten opgepakt, ook tienduizenden ambtenaren, docenten, journalisten en rechters. Drie dagen na de coup werd ik gearresteerd en gevangengezet. Ik had me nooit publiekelijk uitgesproken tegen Erdogan, maar mijn standpunt was in mijn omgeving bekend en dat was genoeg om op een zwarte lijst te komen.
‘Een dag later werd ik al voorgeleid bij de rechter. Ik vroeg hem: ‘Wat heb ik gedaan?’ Hij reageerde niet en las een standaardtekst voor. Een paar minuten later was de volgende verdachte alweer aan de beurt.
‘Pas maanden later ontving ik in de gevangenis de officiële aanklacht. Ik werd verdacht van lidmaatschap van een gewapende terroristische organisatie, poging tot het omverwerpen van de regering, en poging tot het veranderen of omverwerpen van de grondwettelijke orde. Deze drie rechtsartikelen werden, en worden, standaard gebruikt in schijnprocessen. Iedereen kreeg hetzelfde papiertje.’
Hoe was uw tijd in de gevangenis?
‘Het was een rare situatie, want ik zat er niet tussen zware criminelen, maar tussen oud-collega’s en vrienden, allemaal hoogopgeleide mensen bij elkaar. De leefomstandigheden in mijn gevangenis waren goed, niet iedereen had dit geluk.
‘Mijn toenmalige vrouw was ook ambtenaar en werd ook opgepakt. Zij werd gelukkig na een week al vrijgelaten om voor onze zoon van 4 maanden oud te zorgen.
‘Na vijftien maanden werd ik ineens vrijgelaten. Maar mijn vrouw en mij hing jaren gevangenisstraf boven het hoofd, daarom besloten we te vluchten. Onze drie kinderen konden niet zonder ons.’
Hoe pakte u dat aan?
‘Als je genoeg geld hebt, heb je een smokkelaar snel gevonden. Ik verkocht onze woning en auto om in een keer ruim 10.000 euro neer te kunnen tellen.
‘Er zijn een paar opties als je illegaal de Turkse grens over wilt steken. Sommigen zijn te duur. Over zee is gevaarlijk. De beste mogelijkheid leek mij via de rivier Meriç, op de Turks-Griekse grens. Vanuit Istanbul werden we naar de grens gebracht. Op 18 maart 2018 stapten we midden in de nacht met z’n vijven – en twee smokkelaars – in een simpel plastic bootje. De rivier was te wild om direct naar de overkant te varen, dat moest zigzaggend.
‘Mijn vrouw en ik konden allebei een kind vasthouden. De oudste was 8 en moest zelf goed opletten. We hadden zwemvesten aan, als de boot zou kapseizen zouden we door het water meegevoerd worden. Ik zag dat die nacht bij een ander bootje gebeuren. Wij hebben de overkant wel gehaald. Gelukkig.
‘Hoewel onze paspoorten in Turkije ongeldig waren verklaard, konden we er vanuit Griekenland gewoon een vlucht naar Amsterdam mee boeken. Alleen voor de jongste heb ik een vals paspoort moeten laten maken.’
Nadat Harun in april 2018 met zijn gezin in Nederland was gearriveerd, verbleven zij na het aanmeldcentrum in Ter Apel in de opvanglocaties Budel en Gilze-Rijen. Al drie maanden na aankomst kreeg het gezin een verblijfsvergunning. Basli: ‘Nu is het voor veel asielzoekers een verschrikkelijk onzeker proces.’
‘Ik vroeg onze casemanager van het COA of we een woning konden krijgen in een gemeente waar weinig Turken wonen. Zoals ik al zei: Erdogans macht is groot. Ik wilde tussen zo min mogelijk landgenoten wonen; ik wilde niet constant hoeven inschatten of iemand een Erdogan-aanhanger is. Om die reden ga ik ook niet naar de moskee. Het werd de gemeente Wijdemeren.’
‘We kregen een rijtjeshuis met drie slaapkamers, met een voortuin én een achtertuin. Het was veel mooier dan wat ik had gehoopt. Mijn asielprocedure was al zo snel verlopen, en nu ook nog zo’n geweldige woning. Ik wilde iets terugdoen en heb meteen de gemeente gemaild: ik ben Harun, net verhuisd naar Loosdrecht en wil graag vrijwilligerswerk doen.
‘Ik was 33 en moest helemaal opnieuw beginnen. De taal leren had mijn hoogste prioriteit. Om Nederlands écht te leren, moet je de maatschappij in. Ik liep drie maanden stage bij de handhaving als boa. Ik had een behulpzame en praatgrage collega die me tijdens onze rondes door de wijken van alles over Loosdrecht vertelde. Ik kon zelf nog niet veel zeggen, dus ik luisterde aandachtig als hij een praatje aanknoopte met bewoners.
‘Ik kreeg sowieso veel steun van dorpsgenoten. Op Facebook bood een buurvrouw me een baan aan. Een andere had een stage voor me. D66 vroeg mij als lijstduwer, nog voordat ik mocht stemmen. De woede die ik nu zie, vormt zo’n schril contrast met het dorp Loosdrecht dat mij destijds juist met open armen ontving en hielp.
‘Toen het gemeentehuis op 27 april werd vernield, wilde ik me uitspreken. Maar ik wist dat het geen zin zou hebben om met mijn buren in gesprek te gaan. Om mijn gedachten te vormen ben ik gaan schrijven, maar ik heb heel veel teksten weggegooid omdat ik op zoek was naar de juiste toon. Hardliners willen op dit moment niet praten, die willen alleen hun gelijk krijgen.’
U heeft een paar berichten op LinkedIn geplaatst. U schreef: ‘Ik blijf geloven in de kracht van dit dorp. Ik blijf die brug slaan.’ Hoe wilt u dat doen?
‘Dat doe ik door iedereen op straat juist te blijven groeten. Ook wil ik via het COA mijn hulp aanbieden aan de zeventig asielzoekers.
‘Ik doe naast mijn ICT-baan bij een publieke instelling veel vrijwilligerswerk. Ik adviseer de gemeente Wijdemeren over nieuwkomers. Daarnaast ondersteun ik bij een stichting nieuwkomers met hun carrièreplanning. Ook maak ik een Turkstalige podcast over de Nederlandse politiek. Verder wil ik me bij de komende herindelingsverkiezingen – waarbij Wijdemeren gaat fuseren met Hilversum – verkiesbaar stellen.’
Niet iedereen wil dezelfde moeite doen. Terwijl wij nu zitten te praten, schalt ‘Wij zeggen Nee, Nee, Nee tegen een azc!’ uit speakers voor het gemeentehuis.
‘Ik ben voorzichtig met classificaties. Ik was ooit een gerespecteerd ambtenaar en had een goede positie in de Turkse maatschappij. Van de ene op de andere dag werd ik als terrorist gelabeld.
‘Ik moet wel optimistisch zijn over de verbindende kracht van mensen. Ik weet niet hoe ik anders op deze xenofobe uitingen en geweld moet reageren.
‘Ik ga dus nog meer mijn best doen. Door zelf een positief voorbeeld te zijn, hoop ik dat de menselijke band sterker blijkt dan de angst voor het onbekende.’
Source: Volkskrant