Groenland Het bezoek van de Amerikaanse speciaal gezant voor Groenland, Jeff Landry, aan Nuuk leidt tot vraagtekens. Hij wil in de Groenlandse hoofdstad ‘vriendschappen sluiten’, en nam een arts mee die de gezondheidszorg op Groenland moet onderzoeken. Dat is daar een gevoelig onderwerp.
Protest eerder dit jaar tegen de claims van president Trump op Groenland.
Een ongenode gast is hij: Jeff Landry, de Amerikaanse speciaal gezant voor Groenland, die dezer dagen in de Groenlandse hoofdstad Nuuk is. De organisatie van Future Greenland, die dinsdag en woensdag een conferentie organiseert over het bedrijfsleven op Groenland, was niet blij met zijn komst, maar kon hem niet weigeren. Landry had zich aangemeld en betaald voor zijn deelname. Toch leek zijn komst niet op die van iemand die alleen een conferentie komt bijwonen.
Landry komt op een ingewikkeld moment. Denemarken, waarvan Groenland een onderdeel is, is na de verkiezingen in maart in een politieke soap beland. Demissionair premier Mette Frederiksen slaagde er niet in om als leider van de grootste partij een nieuwe regering te vormen. De kans bestaat dat ze in de formatie buitenspel wordt gezet. Hoewel de partijen in Denemarken eensgezind zijn in hun visie op Groenland, ontbreekt de focus op dit autonome Deense grondgebied.
Maandag landde niet alleen Landry in Nuuk, maar ook Kenneth Howery, de Amerikaanse ambassadeur in Kopenhagen. Hij opent donderdag het nieuwe Amerikaanse consulaat in het centrum van Nuuk. Daarnaast had Landry een Amerikaanse arts meegenomen die de opdracht heeft het Groenlandse gezondheidszorgsysteem te onderzoeken. De Amerikaanse president Donald Trump is ervan overtuigd dat dit niet goed functioneert. Hij kwam in februari met het idee de ziekenhuisboot USNS Mercy naar Groenland te sturen. Een ‘aanbod’ dat door Nuuk werd geweigerd, maar zo werd het onderwerp opnieuw onder de aandacht gebracht.
Jeff Landry
De reacties op de komst van de Amerikaanse arts waren dan ook fel. „De Inuit zijn geen proefpersonen die je hier even komt onderzoeken”, zei de Groenlandse minister van Volksgezondheid Anna Wangenheim.
De gezondheidszorg is een beladen onderwerp. Niet alleen omdat in Groenland veel artsen alleen Deens spreken, waardoor de gezondheidszorg niet optimaal is voor de lokale bevolking, maar ook vanwege de ‘spiraaltjes’-kwestie. Deense artsen hebben decennialang spiraaltjes geplaatst bij Groenlandse tieners om de Inuit-bevolking in te perken en het eiland te ‘verdeensen’. De tieners noch de ouders wisten ervan en pas afgelopen zomer volgden Deense excuses en de toezegging van herstelbetalingen. „De gezondheidszorg heeft al decennia te lijden onder geopolitiek”, aldus Wangenheim in The Guardian.
Dat het in Nuuk om meer gaat dan een conferentie bleek ook uit de rode MAGA-petten die in het centrum van Nuuk voor het Egede Hotel werden uitgedeeld terwijl de delegatie uit de VS incheckte. „Beelden die doen denken aan het bezoek van Donald Trump Jr. aan Groenland in januari 2025”, aldus de Deense krant Politiken.
Howery en Landry hadden voor de conferentie begon een ontmoeting met de premier van Groenland, Jens-Frederik Nielsen. Deze verklaarde aan de pers dat die gesprekken met wederzijds respect waren gevoerd, maar ook dat overleg over de rol van de VS in Groenland moest plaatsvinden via de commissie die in januari is samengesteld met vertegenwoordigers uit Groenland, Denemarken en de VS.
Die commissie werd samengesteld nadat Trump had aangegeven Groenland hoe dan ook te willen „hebben”, desnoods door het land militair in nemen. Inmiddels zijn er meerdere gesprekken geweest waarover niet veel naar buiten kwam. The New York Times berichtte dat er vier Amerikaanse eisen zijn.
Amerikaanse troepen moeten voor onbepaalde tijd in Groenland kunnen blijven, ook als het land onafhankelijk wordt. Die aanwezigheid is er al, maar in de clausule zou zijn opgenomen dat hun verblijf voor eeuwig is gegarandeerd. Ook willen ze meer militaire bases. In Zuid-Groenland hebben ze havens en luchthavens geïnspecteerd om Amerikaanse troepen te huisvesten.
Daarnaast willen de VS een vetorecht over grote investeringsdeals. Zowel de Groenlanders als de Denen willen dit niet. De VS willen ook ‘samenwerking’ met Groenland waar het gaat om olie, zeldzame aardmetalen en kritieke mineralen. De Groenlandse regering is niet tegen buitenlandse investeringen in mijnbouw, maar heeft wel andere milieuregels dan de VS. Die regels, waarbij aandacht is voor instemming van de bevolking in dat gebied, stuiten op verzet bij de Amerikanen.
De Groenlanders vrezen dat ze een groot deel van hun soevereiniteit verliezen wanneer deze eisen worden ingewilligd. „Als de Amerikanen krijgen wat ze willen, worden we nooit onafhankelijk”, aldus parlementariër Justus Hansen tegen The New York Times. „Dan kunnen we onze vlag halfstok hijsen.”
De Groenlandse minister van Buitenlandse Zaken, Vivian Motzfeldt, vreest dat Trump weer alle pijlen op Groenland zal richten als de oorlogen in Oekraïne en Iran tot een einde komen. Aan Amerikaanse journalisten gaf ze aan in haar agenda 14 juni en 4 juli te hebben omcirkeld, respectievelijk de verjaardag van Trump en de Amerikaanse Onafhankelijkheidsdag. „Dat zijn de dagen waarop hij het groter maken van de VS zal willen realiseren.”