Belgisch oud-diplomaat Étienne Davignon zou in juni voor de rechter verschijnen voor zijn rol in de moord op Patrice Lumumba, de eerste premier van de huidige Democratische Republiek Congo. De Belg overleed echter afgelopen maandag op 93-jarige leeftijd.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Dat Étienne Davignon niet meer voor de rechter kan verschijnen, is een hard gelag voor de familieleden van de in 1961 vermoorde Patrice Lumumba. De afgelopen jaren streden zij onvermoeibaar voor meer opheldering rond de moord op Congo’s eerste premier. Welke rol de Belgische staat precies speelde in de moord op Afrika’s iconische vrijheidsstrijder, is nooit helemaal opgehelderd.
De familie klaagde in 2011 tien Belgische mannen aan voor vermeende betrokkenheid bij de moord op Lumumba en diens politieke collega’s Maurice Mpolo en Joseph Okito. Pas afgelopen maart oordeelde een Brusselse rechtbank dat Étienne Davignon zich als laatste nog levende verdachte tijdens een openbare rechtszitting in juni zou moeten verantwoorden. Met Davignon sterft vermoedelijk de laatste betrokkene die de waarheid in deze omstreden zaak kende.
Patrice Lumumba, een van Afrika’s meest charismatische en compromisloze stemmen uit de dekolonisatiebeweging, werd in mei 1960 de eerste democratisch gekozen premier van de toenmalige Eerste Congolese Republiek. Het jonge land dat hij moest besturen, ging gebukt onder interne onrust en buitenlandse inmenging.
De Amerikanen, die zich op het toppunt van de Koude Oorlog begaven, vreesden dat onder Lumumba's leiderschap de Sovjet-Unie te veel invloed zou krijgen in het grondstofrijke land. De inlichtingendienst CIA kreeg de opdracht Lumumba’s regering te destabiliseren. De plannen voor Lumumba’s executie lagen klaar.
Ook de Belgen, die hun economische belangen in hun voormalige kolonie wilden veiligstellen, zagen panafrikanist Lumumba als een bedreiging. Om Lumumba’s macht te breken, steunde ze een separatistische beweging in de grondstofrijke provincie Katanga. Ook gaf België financiële en diplomatieke steun aan de Congolese president Joseph Kasavubu, die in 1960 Lumumba ontsloeg en daarmee in feite een staatsgreep pleegde.
Patrice Lumumba werd uiteindelijk op 17 januari 1961 vermoord door Katangese separatisten. Of Washington of Brussel de opdrachtgevers waren voor deze moord, is nooit opgehelderd.
Dat België op zijn minst medeplichtig was, is wel bekend. Belgisch militair personeel was ten tijde van de moord aanwezig in de provincie Katanga, die zich had afgescheiden van de rest van Congo. Drie Belgische officieren waren aanwezig bij de moord Lumumba, Mpolo en Okito, blijkt uit het in 1999 verschenen boek De moord op Lumumba van de Belgische socioloog Ludo De Witte.
De Belgische politiecommissaris Gerard Soete en zijn jongere broer kregen van de Katageense autoriteiten opdracht om Lumumba’s lichaam ‘in stukken te snijden en in een vat zwavelzuur te gooien’, aldus het boek. Alleen Lumumba’s tand met gouden kroon bleef over, en kwam in het bezit van Soete. België gaf die tand in 2022 terug aan Lumumba’s nabestaanden.
België stelde in 2001 een parlementair onderzoek in naar de dood van Lumumba. Daarin erkent België geen formele schuld, maar wel ‘morele verantwoordelijkheid’ voor ‘de omstandigheden die tot de dood van Lumumba hebben geleid’. Congo is de dood van zijn eerste premier nooit te boven gekomen. Het land wordt sindsdien door autocraten geleid. Althans, op papier. De Congolese autoriteiten zijn in de praktijk in grote delen van het land afwezig.
Burggraaf Étienne Davignon was 27 jaar toen hij als leerling-diplomaat naar Congo werd gestuurd om de Congolese president Joseph Kasavubu van de juridische argumenten te voorzien waarmee hij Lumumba kon afzetten. Hij maakte daarna carrière als topdiplomaat en schopte het in 1981 tot Eurocommissaris voor Industrie, Energie en Wetenschappelijk Onderzoek. Davignon heeft zijn betrokkenheid bij de moord op Lumumba altijd ontkend.
De familie van Patrice Lumumba laat het er niet bij zitten, nu de laatste direct betrokkene is overleden. De familie kondigde maandag bij monde van haar advocaat aan een civiele procedure te beginnen tegen de Belgische staat. ‘Na meer dan zes decennia van straffeloosheid betekent het overlijden van de heer Davignon niet het einde van de strijd die de familie Lumumba voert.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant