Net als bij zijn grootvader – muzikant en activist Fela Kuti – dient de muziek van zanger Mádé Kuti (30) als ondergrond voor scherp commentaar op de Nigeriaanse samenleving. Vrijdag maakt hij zijn Nederlandse debuut op het festival Music Meeting in Nijmegen.
schrijft voor de Volkskrant over popmuziek en human interest.
Net als bij zijn grootvader – muzikant en activist Fela Kuti – dient de muziek van zanger Mádé Kuti (30) als ondergrond voor scherp commentaar op de Nigeriaanse samenleving. Vrijdag maakt hij zijn Nederlandse debuut op het festival Music Meeting in Nijmegen.
schrijft voor de Volkskrant over popmuziek en human interest.
Ja, de Nigeriaanse muziekindustrie is booming. Ja, Wizkid, Rema en andere vertegenwoordigers van de wereldwijd populaire afrobeats zorgen ook hier voor uitverkochte zalen. En ja, vijf jaar geleden heeft Burna Boy, vaandeldrager van het genre, een Grammy ontvangen. Maar dat alles betekent niet dat het hier zo florissant gesteld is met de muzikale infrastructuur, relativeert de Nigeriaanse zanger en multi-instrumentalist Mádé Kuti in een videogesprek.
‘Hier in Lagos, met 22 miljoen inwoners, heb je maar drie podia voor concerten.’
Dan heeft hij het nog niet eens over het gebrek aan muziekwinkels en instrumenten. ‘Mijn vader, (de muzikant Femi Kuti, red.) kwam laatst terug van een buitenlandse tournee en werd meteen belegerd door de blazers van mijn band. Want goede rietjes voor hun instrumenten zijn hier gewoonweg niet te krijgen.’
En die populariteit voor Nigeriaanse muziek geldt voornamelijk voor afrobeats: commerciële clubmuziek met stevige invloeden van westerse dance en hiphop, die zich tekstueel bezighoudt met romantische liefde en hiphophedonisme.
Mádé Kuti (30), die aan het Trinity College in Londen compositieleer heeft gestudeerd, een waaier aan instrumenten bespeelt en met zijn eigen band zijn Nederlandse debuut maakt op het festival Music Meeting in Nijmegen, laat een maatschappijkritischer geluid horen. Op zijn tweede album Chapter 1: Where Does Happiness Come From?, dat vorig jaar verscheen, weeft hij met een bigband een dicht tapijt van pulserende Nigeriaanse grooves, felle blazers en popmuziek, dat als ondergrond dient voor commentaar op de Nigeriaanse samenleving.
Andere maatschappijkritische Nigeriaanse popacts? Kuti: ‘Die zijn er wel, maar je hoort ze gewoon niet. Niet dat ze actief worden tegengewerkt door de overheid of wie dan ook. Als je kritiek hebt krijg je simpelweg niet de mogelijkheden of de kanalen die de meer commerciële artiesten zonder boodschap wel hebben.’
Waarom het de snelrijzende ster Mádé Kuti – die een Grammynominatie kreeg voor het dubbelalbum Legacy +: Stop the Hate van vader Femi en For(e)ward van hemzelf – wel lukt? Zijn achternaam. Zijn grootvader Fela Kuti is een legende, zowel in Nigeria als in de internationale muziekwereld. De man die in de jaren zeventig afrobeat (zonder s) in het leven riep door West-Afrikaanse ritmes te mengen met soul, jazz en funk. De man die als activist zijn onvrede over de destijds heersende militaire junta vrijelijk uitte en de autoriteiten tartte door zijn eigen vrijstaat en commune Kalakuta op te richten. De revolutionair waar een Broadwaymusical over is gemaakt.
De democratische republiek Nigeria wordt nog steeds geplaagd door corruptie, armoede en welig tierende misdaad. De twee keren dat Fela’s kleinzoon afgelopen jaar een trip buiten Lagos maakte, zag hij lijken op de weg. Maar hij ziet geen heil in het soort activisme waarbij de machthebbers het directe doelwit zijn. ‘Ik wil niet dat mijn naasten het slachtoffer worden van wat ik uitdraag met mijn muziek. Het heeft Fela destijds wel heel veel gekost.’
Hoeveel? In 1977 werd Fela’s commune tot de grond afgebrand en zijn moeder overleed toen ze door militairen uit het raam werd gegooid.
‘Ik geloof ook niet dat het corrupte regime het enige issue is. Een van de grootste problemen hier is dat een rijke elitaire middenklasse wegkijkt van de vreselijke armoede en misdaad. Je kunt in Lagos een landhuis hebben van 20 miljoen dollar, maar wandel een paar straten verder en je loopt mensen tegen het lijf die niet weten of ze de volgende dag iets te eten hebben.’
Dus is de openingszin in het nummer Life as We Know It: ‘How many cars do you need to drive from one place to another.’ Een nummer als een oproep aan zijn mede-Nigerianen om hun waardenstelsel aan een grondig onderzoek te onderwerpen.
‘De enige manier waarop het systeem in Nigeria kan veranderen, is als mensen bij zichzelf te rade gaan en niet alleen naar de overheid wijzen. Want corruptie is doorgedrongen tot alle lagen van de bevolking. Van de overheid tot de worstelende werkende klasse. Het afgelopen jaar heb ik mijn loodgieter vaker gezien dan mijn broer. Elke keer als hij iets heeft gerepareerd, gaat er daarna op wonderbaarlijke wijze weer iets stuk. Hij saboteert de boel niet uit kwade wil. Hij probeert met de vreselijk lage lonen hier gewoon wat geld te verdienen.
Er heerst zelfs een soort armoedemaffia in de straten van Lagos.
‘Een dakloze vraagt je bijvoorbeeld om 500 naira (een Nigeriaanse naira staat gelijk aan 0,00063 euro) en als je niet betaalt, kan zomaar de voorruit van je auto worden ingegooid.’
En dan de wildgroei aan kidnappings.
‘Vroeger was het zo dat iemand iemand anders kende die weer iemand kende die was ontvoerd. Nu zijn het mensen uit mijn eigen kennissenkring. Sterker nog, ik ken nu zelfs mensen die zover in armoede zijn afgegleden dat zij zelf de kidnappers, de criminelen zijn geworden.’
Daar past dan ook een niet al te oordelende mening bij. Op Story, het sleutelnummer van Where Does Happiness Come From?, zingt Kuti: ‘Are you better than the people that you judge?’
Ja, hij weet ook wel dat alleen het schrijven van maatschappijkritische liedjes niet leidt tot die zo verlangde verandering in de mindset van het volk.
‘Maar ik ben een muzikant en doe wat ik kan. Dit jaar wil ik The New Afrika Shrine (het heropgebouwde gedenkmonument voor Fela dat ook dienst doet als livepodium) inrichten als een gratis gemeenschappelijke ruimte voor muzikanten die geen plek hebben om gehoord te worden. Op die manier kun je de sociale cohesie hier een boost geven. Want dat is broodnodig. We moeten onszelf harde vragen stellen. Zijn we wel goed voor elkaar? Geven we echt om de mensen met wie we een gemeenschap vormen? En, eerlijk gezegd, denk ik dat het antwoord op die vragen ‘nee’ is.’
Mádé Kuti speelt 22/5 op het Music Meeting festival in Doornroosje in Nijmegen. Music Meeting vindt plaats van 22/5 t/m 24/5 in Nijmegen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant