Er bestaat inmiddels ruimschoots wetenschappelijk bewijs dat koppen de kans op hersenschade vergroot. Met de Proteckthor B1-hoofdband denkt een Spaans bedrijf een slimme oplossing te hebben bedacht.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Zijn robuuste voorkomen, getatoeëerde bovenlichaam en dat subtiele haarbandje dat zijn lange haar in bedwang houdt: menig Nederlands voetbalkenner is bekend met de karakteristieke stijl van Nemanja Gudelj, de Servisch-Nederlandse voetballer die sinds 2019 actief is voor Sevilla.
De oplettende kijker is de afgelopen tijd iets opgevallen: sinds oktober vorig jaar draagt de verdediger boven op de dunne haarband een dikkere, zwarte band. Het gaat om de Proteckthor B1. En nee, dat is geen modieuze variatie op Gudeljs andere accessoire, maar het symbool van een stille revolutie binnen het voetbal.
De van thermoplastisch materiaal gemaakte hoofdband is namelijk bedoeld als bescherming tegen mogelijke hersenschade. Volgens Proteckthor, het Spaanse bedrijf achter de hoofdband, zou de band de impact op het hoofd met 93 procent verminderen, zonder dat een kopbal daarbij aan kracht inboet. Gudelj is de eerste profspeler die de schokdempende hoofdband draagt en promoot.
Proteckthor-oprichter Carlos Pelayo vertelt dat het idee voor de hoofdband ontstond in 2014, toen een groep voetbalouders uit Californië een rechtszaak aanspande tegen onder meer de Amerikaanse voetbalbond en de Fifa. Die zouden volgens de ouders te weinig hebben gedaan om jeugdspelers te beschermen tegen mogelijke hersenschade als gevolg van herhaaldelijk koppen. Hoewel de aanklacht uiteindelijk werd ingetrokken omdat de voetbalbond beschermende maatregelen invoerde, inspireerde de zaak Pelayo en zijn team om op zoek te gaan naar andere oplossingen.
‘We ontdekten dat er banden zijn die de hersenschade beperken doordat ze de impact op het hoofd verminderen’, aldus Pelayo. ‘Het nadeel was dat door die banden tegelijkertijd de kopkracht afnam. We zijn daarom op zoek gegaan naar een betere balans.’ In de jaren erna was Pelayo veel te vinden in een laboratorium in het Spaanse stadje Teruel.
In dat onderzoekscentrum, waar ook tests worden uitgevoerd op fiets- en motorhelmen en materiaal voor de Formule 1, testten ze verschillende prototypen en materialen uit op dummy’s. Daaruit rolde de Proteckthor B1 uit, gemaakt van een optimale samenstelling van thermoplastisch materiaal dat lijkt op een schoenzool. Het geavanceerdere C1-model, dat in realtime de klappen en de impact ervan registreert, is nog in ontwikkeling.
Naast Gudelj, die zelf contact opnam met de Spaanse sportbandenfabrikant en de band draagt tegen een kleine vergoeding, zijn er op dit moment nog weinig andere profvoetballers die de beschermende hoofdband publiekelijk dragen. ‘Er zijn grote Spaanse clubs die onze beschermers inkopen wanneer hun spelers erom vragen’, zegt Pelayo. ‘Maar bij officiële wedstrijden worden ze niet gedragen, omdat we voor die reclame moeten betalen. Uiteindelijk zijn voetballers ook influencers.’
Daarom is het ook onwaarschijnlijk dat we de Proteckthor B1 gaan zien op het aankomende WK. ‘Dat zouden we heel graag willen, maar kunnen we ons helaas niet veroorloven. De spelers staan er zelf best voor open, maar hun zaakwaarnemers en clubs vragen te veel geld.’
De laatste jaren heeft het wetenschappelijk bewijs zich opgestapeld over de schadelijkheid van koppen in het voetbal. In een rapport dat vorig jaar verscheen concludeerde de Gezondheidsraad dat professionele voetballers, en amateurvoetballers in mindere mate, twee tot drie keer zoveel risico op dementie lopen in vergelijking met de algemene bevolking. Ook zijn er aanwijzingen voor een verhoogd risico op ALS en de ziekte van Parkinson.
Uit het recentste onderzoek, door het Amsterdam UMC, blijkt dat amateurvoetballers na het koppen stoffen in hun bloed hebben die duiden op acute hersenschade. Hoe vaker en harder ze koppen, hoe hoger de concentratie van die stoffen.
De concrete boosdoener volgens Jort Vijverberg, neuroloog aan het Amsterdam UMC en lid van de Gezondheidsraad, is de herhaalde impact op het hoofd die het koppen heeft. ‘Centrale verdedigers of spitsen lopen veel meer risico op hersenschade dan een keeper, omdat zij meer koppen’, aldus Vijverberg, die vertelt dat een centrale verdediger gemiddeld negen tot tien keer per wedstrijd kopt. ‘Natuurlijk botsen spelers ook weleens met hun hoofden tegen elkaar, maar dat gebeurt niet elke wedstrijd.’
Of zo’n speciale hoofdband soelaas kan bieden voor dit probleem, valt nog te bezien, zegt Vijverberg. ‘Het is goed dat er dit soort initiatieven zijn, maar er is nog geen medisch-wetenschappelijk bewijs dat zo’n hoofdband de schade beperkt. Daarvoor moeten we eerst nog meer kennis vergaren over wat er gebeurt in de hersenen als een bal tegen je schedel aan komt. Pas daarna kun je gaan kijken naar hoe dat verschilt met het dragen van zo’n hoofdband.’
Pelayo geeft toe dat de hoofdband voorlopig alleen op mechanische wijze in een testlab met sensoren en dummy’s is getest. Als je wilt weten wat het effect is op echte mensen, zegt hij, heb je daar ook echte mensen voor nodig. In januari zijn ze daarom samen met een gespecialiseerd ziekenhuis in het noorden van Spanje een medisch experiment begonnen waaraan voetballers tussen de 11 en 13 jaar deelnemen.
Een aantal jaar zal deze groep, waarvan de helft de hoofdband draagt, worden gevolgd en onderworpen worden aan allerlei onderzoeken. ‘Zulke experimenten zijn duur en duren lang’, aldus Pelayo. ‘De eerste resultaten verwachten we pas over een jaar.’
Is het wel verantwoord om zo’n hoofdband op de markt te brengen terwijl wetenschappelijk nog moet blijken of die hersenschade tegengaat? Vijverberg heeft daar zijn twijfels bij, omdat het gebruik zou kunnen leiden tot een misplaatst gevoel van veiligheid. ‘Een voetballer zou kunnen denken dat hij met een hoofdband meer kan hebben, waardoor hij nog meer gaat koppen. De herhaalde schadelijke impact blijft hierdoor aanwezig.’
Vijverberg maakt de vergelijking met het boksen, waar nooit is bewezen dat een helm de hersenen beschermt. ‘Er is zelfs een studie die zegt dat gezichtsbescherming meer impact veroorzaakt, mede door die schijnveiligheid’, aldus Vijverberg. Daarom vindt hij dat er extra bewijslast op Proteckthor rust. ‘Als je dit soort dingen op de markt wilt brengen, is het jouw taak om aan te tonen dat voetballers niet meer gaan koppen met een hoofdband.’
Zo’n onderzoek zal er op korte termijn niet komen. Inmiddels voldoet de Proteckthor B1 aan de voorschriften van de Fifa, de Ifab (de internationale spelregelcommissie in het voetbal) en de Spaanse La Liga, waardoor het (professionele) voetballers vrijstaat de hoofdband te dragen. Het is goed voor te stellen dat voetbalbonden welwillend tegenover het hoofddeksel staan, omdat het een potentieel alternatief vormt voor een algeheel kopverbod – waarmee een belangrijk spelelement zou veranderen.
In Engeland geldt bijvoorbeeld een kopverbod voor kinderen tot de leeftijd van 11 jaar, iets waar Pelayo de zin niet helemaal van inziet. ‘Jonge voetballers koppen al nauwelijks’, zegt de Spaanse ondernemer, die kopverboden ziet als een te makkelijke uitweg. ‘Voetbalbonden verbieden koppen onder druk van de media en ouders, die op zoek zijn naar een zondebok. Verder beschermt een verbod niet tegen bijvoorbeeld botsingen.’
Vijverberg daarentegen is wel een voorstander van een kopverbod voor voetballers tot 12 jaar, ‘en zo min mogelijk daarboven’, een maatregel waar de KNVB voorlopig nog niet aan wil. ‘In feite zegt de KNVB dat als je goed oefent met koppen, je geen schade hebt’, aldus de neuroloog. ‘Daar kan ik niet zo veel mee, aangezien de herhaalde impact blijft.’
Wel begrijpt hij de gevoeligheid van een verbod. ‘Je zegt ook niet tegen de boksbond dat ze moeten stoppen met boksen, want dan is het geen sport meer.’ De gulden middenweg volgens Vijverberg: alleen koppen in het zestienmetergebied of de bal verplicht een keer laten stuiteren. ‘Zo haal je de kracht uit de bal en bescherm je alsnog het hoofd.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant