De Europese Commissie wil boeren financieel compenseren voor de fors gestegen prijzen voor kunstmest. Volgens betrokken EU-ambtenaren gaat het om 400 tot 500 miljoen euro voor dit jaar en 2027.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
In het Actieplan Meststoffen dat de Commissie dinsdagmiddag presenteert, is financiële hulp een van de maatregelen om te voorkomen dat landbouwers vanwege de hoge kunstmestprijzen dit najaar minder gewassen inzaaien. ‘De stijgende kosten van kunstmest kunnen boeren dwingen om minder kunstmest te gebruiken, met het duidelijke risico op lagere kwaliteit en opbrengst. Het zou ook het areaal dat ze bewerken kunnen verkleinen, wat gevolgen heeft voor de productie in de EU’, staat in het nog vertrouwelijke ontwerp-actieplan.
Minder productie brengt de wereldwijde voedselzekerheid in gevaar. De VN waarschuwden eerder dit jaar dat 45 miljoen mensen extra te maken krijgen met hongersnood als gevolg van de gestegen prijzen voor kunstmest.
Commissaris Christophe Hansen (Landbouw en Voedsel) kondigt dinsdag alleen aan dat de boeren kunnen rekenen op extra geld. Het precieze bedrag wordt komende weken vastgesteld bij de benodigde wijziging van de EU-begroting. EU-ambtenaren zeggen dat het om een bedrag van 400 tot 500 miljoen euro zal gaan. Het geld komt onder meer uit een reservepotje voor landbouwbeleid.
De EU importeert een flink deel van de kunstmest die ze nodig heeft. De import uit Rusland en Belarus (belangrijke leveranciers) is duurder geworden door straf-importheffingen vanwege de Russische invasie van Oekraïne. Daarnaast is de prijs van gas gestegen, belangrijk zowel als ingrediënt van de mest als voor de energie om het te maken. Al met al was kunstmest voor EU-boeren eind 2025 ruim 60 procent duurder dan in 2020.
Dit voorjaar kwam daar de sluiting van de Straat van Hormuz bovenop, als gevolg van de Amerikaans-Israëlische bombardementen van Iran. Door deze zee-engte wordt 20 tot 30 procent van de grondstoffen voor kunstmest (fosfor, kalium, nitraat, ammoniak) vervoerd. In april dit jaar was de prijs van kunstmest op basis van nitraat met nog eens 40 procent toegenomen. Vooral voor akkerbouwers, die veel mest gebruiken, is dit een harde klap.
Naast geld uit het EU-budget, wijst de Commissie erop dat de regels voor staatssteun voor boeren zijn versoepeld. Het gaat om tijdelijke steun, rijkere EU-landen hebben meer financiële ruimte daarvoor dan lidstaten die kampen met een hoge staatsschuld en oplopende begrotingstekorten.
De Commissie bepleit verder dat de EU haar import van kunstmest spreidt om afhankelijkheden te voorkomen. Ook moet de kunstmestproductie in Europa zelf worden verhoogd. Steeds meer kunstmestfabrieken in Europa sluiten vanwege de hoge energieprijzen en de investeringen die nodig zijn om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan.
Ook hier is staatssteun toegestaan. Verder zouden kunstmestfabrieken langer gratis rechten behouden om CO2 uit te stoten, mits ze meer investeren in de productie van duurzame meststoffen. Daarbij gaat het onder meer om het herwinnen van voor kunstmest benodigde grondstoffen uit organische (dierlijke) mest, uit restafval en vervuild water.
Van deze bio-kunstmest (minder slecht voor het milieu dan dierlijke mest) kunnen boeren meer gebruiken zonder dat ze in problemen komen met de Europese nitraatregels. Nederland en Vlaanderen dringen al lang aan op meer souplesse bij de toepassing van de nitraatrichtlijn.
De Europese productie van schonere mest vergt naast geld – de Commissie geeft geen raming in haar actieplan – een Europese markt. De huidige markt voor mest is volgens de Commissie versnipperd en zit vol met nationale blokkades. ‘De EU-meststoffenmarkt kenmerkt zich, in vergelijking met andere markten, door asymmetrie, fragmentatie, gebrek aan transparantie en een relatief geconcentreerde productie’, staat in het ontwerp-actieplan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant