Amateurvoetballers hebben na het koppen stoffen in hun bloed die duiden op acute hersenschade. Hoe vaker ze koppen en hoe harder de kopbal, hoe hoger de concentratie van die stoffen. Een paar dagen na de wedstrijd is hun bloedbeeld als vanouds.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Dat blijkt uit onderzoek van het Amsterdam UMC, gefinancierd door voetbalbond KNVB, onder ruim driehonderd mannelijke spelers uit het amateurvoetbal. De onderzoekers namen bij hen voor en na de wedstrijd bloed af en volgden ze in het veld met een videocamera. Ze vergeleken daarna voetballers die wel en niet hadden gekopt. De resultaten zijn maandag gepubliceerd in het internationale vakblad JAMA Neurology.
Onderzoek wijst uit dat voormalig profvoetballers een twee tot drie keer hoger risico hebben op progressieve hersenziekten, vooral de ziekte van Alzheimer. Wetenschappers vermoeden dat veelvuldig koppen een rol speelt. Maar profvoetballers lopen tijdens hun carrière soms ook hersenschuddingen op. Het onderscheid tussen dat letsel en het effect van kopballen kon eerder niet goed worden gemaakt, zegt neurowetenschapper Marsh Königs, een van de onderzoekers.
Dat is nu wel gelukt, dankzij onderzoek onder levensechte omstandigheden. Spelers die tijdens de wedstrijd een hersenschudding opliepen, werden uit de onderzoeksgroep gehaald.
De wetenschappers keken naar zes zogeheten biomarkers, stoffen in het bloed die informatie geven over wat er in het lichaam gebeurt. Een van die biomarkers was bij de koppende voetballers in een hogere concentratie in hun bloed aanwezig. Een tweede biomarker bleek ook verhoogd, bij spelers die vaker dan twee keer in een wedstrijd kopten. Het gaat om eiwitten die in het hersenweefsel zitten en bij schade losraken en in de bloedbaan terechtkomen, verduidelijkt Königs.
De onderzoekers ontdekten dat de concentratie van de stoffen hoger was als spelers vaker kopten en ook als de ballen harder op hun hoofd kwamen. Voor dat laatste keken ze naar de zogeheten balvlucht, de lengte van de baan die de bal aflegt voordat een speler er zijn hoofd tegenaan zet.
Omdat ook fysieke inspanning kan leiden tot schommelingen in de concentratie biomarkers, droegen alle spelers sensoren en hartslagmeters. Zo konden de wetenschappers de impact van de kopballen scheiden van de effecten van inspanning alleen.
De verhoging van de concentratie stoffen was subtiel, erkent Königs, veel minder sterk dan bij patiënten die bijvoorbeeld een beroerte hebben gehad. ‘Dat hadden we ook verwacht, na een kopbal kom je niet in het ziekenhuis.’
De Amsterdamse onderzoekers zijn voorzichtig met hun conclusies: de link tussen hun onderzoeksresultaten en blijvende hersenschade is onbekend. ‘Maar als zich langdurig kleine beschadigingen voordoen, kan dat op den duur gaan optellen’, zegt Königs.
Het is niet per se geruststellend dat de concentratie van de stoffen na twee dagen weer normaal was, benadrukt hij. ‘We denken dat we kijken naar een soort stofwolken die neerdwarrelen. Als de stof weg is, wil dat nog niet zeggen dat de schade weg is. Ook na een beroerte neemt die concentratie af, terwijl het hersenweefsel toch blijvend beschadigd is.’
De Belgische intensivist en hoogleraar Geert Meyfroidt, gespecialiseerd in traumatisch hersenletsel, is na lezing enthousiast over het onderzoek dat hij ‘wetenschappelijk robuust’ en ‘zeer relevant’ noemt. Het is heel moeilijk om hersenschade aan te tonen na een eenmalige tik tegen het hoofd, zegt hij. ‘Scans leveren dan niets op, daarvoor is de schade niet groot genoeg.’
Biomarkers zijn veel gevoeliger en kunnen dat bewijs wel leveren, aldus Meyfroidt, verbonden aan de universiteit van Leuven. De belangrijkste biomarker uit het Nederlandse kopbalonderzoek wordt in zijn ziekenhuis al gebruikt om te bepalen welke patiënten een hersenscan nodig hebben.
‘Tot nu toe wisten we niet zeker of we ons om amateurspelers ook zorgen moesten maken’, zegt Königs, ‘maar daar is nu wel reden toe. We zien signalen van dezelfde hersenprocessen als bij profs.’
Voetbalbond KNVB laat in een reactie weten dat de onderzoeksresultaten ‘een volgende stap zijn in het verbeteren van de veiligheid’. De Amsterdamse neurowetenschappers gaan, opnieuw op verzoek van de KNVB, hun onderzoek herhalen in het vrouwenvoetbal.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.