De Raad van State is niet enthousiast over het wetsvoorstel van D66 en Progressief Nederland om partijen zonder leden te verbieden mee te doen aan de verkiezingen. De Raad ziet een ‘ingrijpende beperking van het passief kiesrecht’ en daarmee, indirect, ook een beperking van de keuzevrijheid van de kiezers.
is chef van de politieke redactie.
Over het wetsvoorstel wordt op het Binnenhof al jaren gepraat. Het zal, in de huidige politieke praktijk, vooral de PVV raken: Geert Wilders is twee decennia na de oprichting van de PVV nog altijd het enige lid. Verder laat hij niemand toe en is er geen enkele vorm van interne democratie vastgelegd. De indieners van het wetsvoorstel, de Kamerleden Joost Sneller (D66) en Mikal Tseggai (Progressief Nederland) willen voorkomen dat de PVV navolging krijgt en ‘de kans verkleinen dat het democratische proces wordt gekaapt door autocraten’.
Via een amendement op de Wet op de politieke partijen willen de indieners vastleggen dat een politieke partij leden moet toelaten. Die moeten ook kunnen meebeslissen over het partijprogramma en de kandidatenlijst waarmee de partij aan verkiezingen mee wil doen. Er wordt een speciale ‘Nederlandse autoriteit voor politieke partijen’ (Napp) in het leven geroepen die controleert of partijen wel aan die vereisten voldoen. Indien dat niet zo is, kan de Napp in het uiterste geval beslissen dat een partij niet mag meedoen aan de verkiezingen.
De Raad van State is de belangrijkste adviseur van kabinet en parlement als het aankomt op nieuwe wetgeving. De Raad toont enerzijds begrip voor de zorgen van Sneller en Tseggai: ‘Beperking van de vrijheid voor politieke partijen kan in bepaalde gevallen noodzakelijk zijn om de democratie te beschermen en weerbaar te maken.’
De lat voor zo’n beperking ligt echter wel hoog, waarschuwt de Raad. Zeker als daar ook nog de ultieme sanctie van een deelnameverbod bij komt. De Raad wijst erop dat in het Nederlandse kiesstelsel ‘tot nog toe een groot belang wordt toegekend aan de mogelijkheid voor elke kiesgerechtigde om deel te nemen aan de verkiezingen, ongeacht of hij al dan niet is aangesloten bij een politieke partij’. Wie wil, kan ook zonder partijorganisatie en met een ‘blanco lijst’ meedoen aan verkiezingen. Dan is er dus per definitie ook geen sprake van leden of inspraak.
Een ledeneis zou die mogelijkheid wegnemen. De initiatiefnemers zijn er vooralsnog onvoldoende in geslaagd om duidelijk te maken waarom ‘de voorgestelde beperkingen van de verenigingsvrijheid en van het passief kiesrecht noodzakelijk en proportioneel zijn om de democratie te beschermen en te versterken’.
De Raad wijst er ook op dat ook partijen die wel leden toelaten, in de praktijk heel verschillend omgaan met interne partijdemocratie. In sommige partijen hebben leden grote invloed, in andere veel minder. Het zal nog niet meevallen om daar uniforme regels op los te laten: wanneer is sprake van voldoende democratie? In de praktijk is het dan aan de nieuwe autoriteit om te bepalen of partijen aan de normen voldoen. ‘Dat plaatst de Napp in een kwetsbare positie’, waarschuwt de Raad.
Die adviseert de initiatiefnemers dan ook om te overwegen de ledeneis wel in te voeren maar voorlopig zonder de dreigende sanctie van een verbod op deelname aan de verkiezingen. Dat is minder dwingend, maar daarom nog niet ineffectief, denkt de Raad. ‘Ook zonder sanctiemogelijkheid kan een wet normatieve werking hebben die door een doorlopend openbaar debat geleidelijk kan worden versterkt.’
Sneller en Tseggai moeten hun reactie op de Raad van State nu verwerken in het wetsvoorstel. Daarna gaat het voor behandeling naar de Tweede Kamer en de Eerste Kamer. Of daar meerderheden ontstaan is, gezien de huidige krachtsverhoudingen, zeer onzeker.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant