Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTVG) trekt per direct een publicatie terug van de prominente Amsterdamse hoogleraar Joline Beulens. De reden daarvoor: het uit 2007 daterende artikel over de gezondheidseffecten van alcohol vermeldt niet dat Beulens voor haar onderzoek geld ontving van de alcoholindustrie.
Tonie Mudde en Maud Effting werken op de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Het ingetrokken artikel, gepubliceerd in december 2007, is een pleidooi voor matige alcoholconsumptie voor ouderen. Bij één tot twee consumpties per dag zouden volgens de auteurs ‘goede wetenschappelijke argumenten’ zijn voor een beschermend effect op het optreden van hart- en vaatziekten. De slotzin van het artikel luidt: ‘Zeker voor oudere patiënten met een hoog risico geldt ‘a glass a day keeps the doctor away’.’
Onderzoek van Follow the Money toonde recentelijk aan dat de eerste auteur, Joline Beulens, banden heeft met de alcoholindustrie, zonder dit overal te hebben gemeld bij haar publicaties. De regel in de wetenschap is dat onderzoekers hierover transparant moeten zijn, zodat anderen hun publicaties beter op waarde kunnen schatten.
De redactie van NTVG trekt het artikel van Beulens, inmiddels hoogleraar aan Amsterdam UMC, niet alleen terug vanwege het niet melden van haar belangen. Ook zou er ‘bias’ in de rapportage zitten.
Beulens ontving bij haar promotieonderzoek geld van de Stichting Alcohol Research, een organisatie waarmee de alcoholindustrie onderzoek naar de gezondheidseffecten van alcohol financierde.
‘Als de redactie dat destijds had geweten, dan had ze natuurlijk veel kritischer naar dat artikel gekeken’, zegt Marcel Olde Rikkert, hoofdredacteur van NTVG. ‘Het is voor lezers lastig om zelf te achterhalen hoe onderzoek gefinancierd is. Daarom is het extra belangrijk dat auteurs daar transparant over zijn.’
Naar aanleiding van de onthullingen van Follow the Money greep eerder De Gezondheidsraad in bij de Commissie Alcohol, die momenteel werkt aan een nieuw advies over de gezondheidseffecten van alcohol. Beulens is daar nu geen commissielid meer en mag niet meer stemmen over wat er in het uiteindelijk rapport komt te staan. Ze wordt alleen nog geraadpleegd als externe deskundige.
Financiering door externe partijen met een bepaald belang is niet ongebruikelijk in de wetenschap, maar er gelden strenge regels om risico’s op vooringenomenheid zoveel mogelijk in te dammen. Zo’n risico kan ook bestaan uit subtiele druk: zoals wetenschappers die vrezen dat ze geen vervolgfinanciering krijgen als ze alleen met conclusies komen die tegen de belangen van de opdrachtgever ingaan.
Uit onderzoek van de Universiteit van York blijkt dat studies die mede door de alcoholindustrie zijn gefinancierd een gunstiger effect op hart- en vaatziekten laten zien dan studies door onderzoekers zonder zo’n achterliggend belang.
Een van de hete hangijzers van de wetenschappelijke discussie over alcohol is de zogeheten ‘J-curve’. Sommige studies lijken te suggereren dat mensen die matig alcohol drinken minder risico lopen op bepaalde ziekten dan mensen die helemaal geen alcohol drinken. Het Trimbos Instituut waarschuwt voor de methodologische valkuil bij dit soort type onderzoek: onder de geheelonthouders bevinden zich soms ook zware ex-drinkers, die vanwege hun alcoholische verleden ongezonder zijn.
De Wereldgezondheidsorganisatie WHO verklaart dat er ‘geen veilig niveau is’ van alcoholconsumptie. De gezondheidsrisico’s van alcohol beginnen volgens de WHO ‘bij de eerste druppel’. En: hoe meer je drinkt, hoe hoger het risico, onder meer op diverse soorten kankers. In Nederland luidt het advies van het Voedingscentrum: drink niet. En als je het toch doet, maximaal één alcoholische consumptie per dag.
Beulens laat via de woordvoerder van Amsterdam UMC weten niet te willen reageren op vragen van de Volkskrant. Over de teruggetrokken publicatie in NTVG schrijft de woordvoerder: ‘Op het moment van schrijven was Joline Beulens niet meer werkzaam bij de WUR (Wageningen University & Research red.), waar ze haar promotieonderzoek heeft gedaan. Er was op dat moment dus geen sprake van belangenverstrengeling.’
Aan Follow the Money gaf Beulens verschillende verklaringen. Zo zegt ze als jonge promovendus pas gaandeweg scherp te hebben gekregen waar het onderzoeksgeld vandaan kwam. Ook wijst ze op de werkcultuur destijds: ‘In de tijd dat ik mijn promotieonderzoek deed, waren er ook mensen die vonden dat je een belangenconflict alleen hoefde te melden als je het ook daadwerkelijk ervaart.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant