Klassiek Radiohead-gitarist Jonny Greenwood was te gast in de NTR ZaterdagMatinee met een nieuw vioolconcert, net als zijn collega gitarist-componist Aart Strootman. Ondanks de aantrekkelijke opzet op het grensvlak tussen pop en klassiek overtuigde de middag niet helemaal.
Radiohead-gitarist Jonny Greenwood.
NTR ZaterdagMatinee. Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Hugh Tieppo-Brunt, m.m.v. Jonny Greenwood & Aart Strootman (elektr. gitaar), Daniel Pioro & Diamanda La Berge Dramm (viool). Gehoord: 16/5 Concertgebouw A’dam; terugluisteren via npoklassiek.nl
Radiohead-gitarist Jonny Greenwood is een wereldster in de alternatieve popmuziek. NRC omschreef hem en Radiohead-zanger Thom Yorke zelfs als „de Lennon en McCartney van deze tijd”. Daarnaast is Greenwood actief als componist van orkestmuziek, vooral voor films (There Will Be Blood, One Battle After Another). De NTR ZaterdagMatinee vond in hem dan ook de perfecte gast voor een programma rond kruisbestuiving tussen pop en klassiek. Dirigent Hugh Tieppo-Brunt leidde het Radio Filharmonisch Orkest in de Nederlandse première van Greenwoods nieuwste werk, het vioolconcert æþm voor solist Daniel Pioro.
Op papier was het een topmiddag, met een aantrekkelijk symmetrische opzet. Want er was nóg een componerende gitarist die een vioolconcert presenteerde: Aart Strootman schreef Chimes of Freedom in opdracht van de ZaterdagMatinee voor soliste Diamanda Dramm. Bovendien traden Greenwood en Strootman allebei ook zelf op, met geweldige solostukken voor elektrisch gitaar en tape van Steve Reich en Bryce Dessner. Liefhebbers, zoals ik, verkneukelden zich bij het vooruitzicht van zoveel talent, premières en gitaren.
Violist Diamanda La Berge Dramm.
Reichs Electric Counterpoint is een hypnotiserend gelaagd weefsel van vooraf opgenomen elektrische gitaren en één live-gitaar. Greenwoods uitvoering was verdienstelijk, en toch voelde zijn belichaming van de kruisbestuiving als een wat ongemakkelijke dans op een breuklijn. Het laatste wat iemand wil is dat Jonny Greenwood in een net pak de klassieke concertgitarist uithangt, maar zijn karakteristiek onrustige performance, wiebelend en ietwat neurotisch, detoneerde hinderlijk met de precieze, haast rituele sereniteit van Reichs minimalisme. Nee, dan Aart Strootman, als uitvoerder van Dessners Garcia Counterpoint, een dansante pendant van het stuk van Reich: warme, diepe, heldere gitaartoon met donzig randje, sublieme voordracht.
Dat contrast zette zich door in hun eigen composities. Strootmans Chimes of Freedom, geïnspireerd op Bob Dylans gelijknamige protestsong, ontvouwde zich beheerst en ingetogen. Filmisch aandoende harmonieën droegen de ijle flageoletten van Diamanda Dramms viool. Pas in haar solocadens, met fiddle-achtige blue notes, schakelde de muziek in een hogere versnelling. De finale met buisklokken was daarna vlekkeloos mooi, zonder echt vleugels te krijgen.
Greenwood daarentegen schuwde de grote gebaren niet in æþm, waarvoor zijn vergelijkbare vioolconcert Horror vacui (2019) als blauwdruk diende. Soms schurkte hij aan tegen de romantiek, om de zaak dan gauw weer uit het lood te trekken met chromatiek en clusterakkoorden die affiniteit met Penderecki en Ligeti verrieden. Zo omhulde het orkest de druistig-expressieve soloviool met imposante klankgolven en -zwellingen, in een keten van losse tableaus. Knap, lekker; maar ook wat lukraak. Veelheid leidde tot eenvormigheid: nog een eruptie, nog een spervuur van vioolarpeggio’s. Als ieder moment alles kan gebeuren, verdampen spanning en noodzaak. Het sterkst was een centrale sectie waarin de violen een sirene imiteerden; er kwamen zware bassen bij, hoge solofiguren; met toenemende intensiteit bouwde Greenwood een dwingende, onontkoombare muziek.