is econoom.
De plek waar de Biënnale van Venetië wordt gehouden bood eeuwenlang onderdak aan wapenfabrieken en kanongieterijen. Een deel ervan doet nog steeds dienst als militair terrein. Wel zo toepasselijk, want de opening van de kunstbiënnale vorige week stond in het teken van protest en conflict. De feministische Russische actiegroep Pussy Riot protesteerde in de Giardini tegen de aanwezigheid van Rusland. Twintig paviljoens bleven een dag gesloten omdat de medewerkers staakten uit protest tegen de aanwezigheid van het Israëlische paviljoen.
De hoofdtentoonstelling in de Arsenale begint met het ontroerende gedicht van Refaat Alareer, een Palestijnse dichter die in 2023 omkwam door een Israëlische luchtaanval op Gaza. ‘If I must die/You must live/To tell my story/…’. De hoofdtentoonstelling toont voornamelijk werk van kunstenaars uit het mondiale Zuiden. Dat maakt het des te pijnlijker dat er op de hele tentoonstelling met geen woord wordt gerept over Soedan. Er is zelfs geen enkel werk van een Soedanese kunstenaar. Ook in Venetië geldt: de ene genocide is de andere niet.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Koyo Kouoh, de eerste zwarte vrouwelijke curator van Venetië, wilde met de titel In Minor Keys de focus leggen op de natuur en de ziel, als contrapunt bij de kakofonie van chaos die door de wereld raast. Kouoh stierf een jaar geleden onverwacht, een week voor de presentatie van het thema voor de Biënnale. Het team van curatoren waarmee ze werkte, maakte haar werk af. Aan de recensent van de Duitse krant Die Welt, Boris Pofalla, was het niet besteed. Die klaagde dat seks volledig afwezig was, net als geweld.
De Duitse recensent was meer te spreken over de nationale paviljoens in de Giardini, maar uitgerekend niet over het Oostenrijkse paviljoen waar Florentina Holzinger als klepel in een klok het paviljoen opende. Formeel gaat het Oostenrijkse paviljoen Waterworld over klimaatverandering en het rijzende water; de klok is hier een noodklok. Maar de performances in het Oostenrijkse paviljoen – de klok, de watertank met urine van de biënnalebezoekers, de spiernaakte vrouw op jetski – rekenen ook af met de bestaande stereotypen over vrouwen.
Bij de opening van het Nederlandse paviljoen hield Rianne Letschert (D66), de minister van Onderwijs, in aanwezigheid van de koning en koningin een solide toespraak. Het kostte mij geen enkele moeite om in haar een toekomstige minister-president te zien. De vorige kunstbiënnale had als titel Foreigners Everywhere. De titel van deze editie had Vrouwen Overal kunnen zijn. Wat bij mij beklijft van deze biënnale is dat de strijd voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen zijn vruchten heeft afgeworpen.
Zoals in elke financiële bijsluiter staat te lezen: in het heden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Het Westen heeft lang een verticaal tijdsbeeld gekoesterd, dat zich kenmerkt door een geloof in de onvermijdelijkheid van vooruitgang. Inmiddels weten we dat democratie kan worden ingeruild voor autocratie en fascisme, het vrijemarktkapitalisme plaats kan maken voor gewapend mercantilisme en dat disruptie tot destructie kan leiden.
Ik heb niet de illusie dat vrouwenemancipatie daar een uitzondering op vormt. In deze tijd van grote geopolitieke en technologische omwentelingen kunnen ook vrouwenrechten sneuvelen. De berichten over de manosfeer en mannen die hun vrouwen drogeren en (laten) verkrachten zijn verontrustend genoeg. Maar de geschiedenis is niet lineair. Wat er in de toekomst gebeurt hangt af van de keuzes die we vandaag maken. Er is geen enkele reden om de wereld te nemen zoals die is en te geloven dat je er niets aan kan veranderen.
In 1995 demonstreerde het activistische kunstcollectief Guerrilla Girls met de leuze ‘White Balls on the Walls’ voor het Stedelijk Museum in Amsterdam tegen het ontbreken van vrouwelijke kunstenaars en kunstenaars van kleur in een grote overzichtstentoonstelling. Dertig jaar later domineren vrouwen en kunst uit het mondiale Zuiden de belangrijkste kunsttentoonstelling ter wereld. Boris Pofalla vraagt zich in zijn recensie voor Die Welt af of dit feminisme is. Ik neem aan dat hij het retorisch bedoelt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant