is econoom en publicist.
Het kabinet-Jetten is nu een kleine drie maanden onderweg. De wittebroodsweken, om het zo maar eens te zeggen, zijn ruimschoots voorbij. Menig (bezuinigings)plan uit het regeerakkoord is in de Kamer afgeserveerd, en de vakbondsvoorzitters Hans Spekman (FNV), Hans van den Heuvel (CNV) en Nic van Holstein (VCP) stelden het kabinet deze week een ultimatum: haal de sociaal-economische plannen van tafel of we gaan staken.
Ik moest deze week denken aan de schrijver Gerard Reve (1923-2006) die zich in Nader tot U tot God wendde en vroeg: ‘Dat Koninkrijk van U, weet U wel, wordt dat nog wat?’
Of het nog wat wordt met het kabinet-Jetten? Ik hoop het van harte. Maar ik vrees het ergste. De drie partijen zijn een politiek experiment begonnen, een minderheidscoalitie, en hebben tot nu toe niet uitgelegd hoe ze dit tot een succes zullen maken.
Ik heb de afgelopen week aan verstandige mensen gevraagd: hoe kan dit minderheidskabinet (alsnog) een succes worden? En er kwam, op de keper beschouwd, maar één antwoord terug: door er alsnog een meerderheidskabinet van te maken. Onderhandelen met Pro (GroenLinks-PvdA), voor een plek in de coalitie of ten minste over een gedoogakkoord.
Het probleem met een minderheidscoalitie is dat geen van de andere partijen in de Tweede Kamer plannen zal steunen die impopulair zijn bij de eigen achterban. Binnen een coalitie doe je zaken door te geven en te nemen. Maar partijen buiten de coalitie willen alleen maar nemen, en niet geven. Het gevolg is: impasse.
Natuurlijk kan zo’n minderheidscoalitie wel doorhobbelen. Deze week nog liet de minister van Financiën weten dat hij het grote probleem met de 30-jaarstermijn in de hypotheekrenteaftrek lekker niet gaat oplossen. Hij laat het aan het volgende kabinet. Dat soort regeren lukt ook wel met een minderheidskabinet.
Maar er zijn, ook naar eigen zeggen van D66, CDA en VVD, grote problemen in Nederland. Eerdere kabinetten hadden nagelaten die op te lossen, zeiden ze. Ze gingen voortvarend ‘aan de slag’, zoals de titel luidde van hun coalitieakkoord. Ze gingen ‘bouwen aan een beter Nederland’.
De vraag was en is: hoe dan? Van een meerderheidscoalitie is het besluitvormingsproces bekend; we hebben er in Nederland decennialang ervaring mee. Het kabinet stemt besluitvorming af met de Kamerfracties van de coalitie. Het kabinet doet tegelijkertijd zaken met belanghebbenden, zoals vakbonden en werkgeversorganisaties. In het slechtste geval leidt dit proces tot onuitvoerbare technische compromissen (vraag maar aan de Belastingdienst of het UWV). In het beste geval leidt het tot breedgedragen goed beleid.
Maar een minderheidscoalitie? Die zal een list moeten verzinnen. En op die list zit ik dus nu al bijna drie maanden te wachten. Via welk proces denkt het gezelschap-Jetten tot goede en gedragen besluitvorming te komen? Bouwen, óók het bouwen aan een beter Nederland, gebeurt door middel van een proces. Hoe ziet dat eruit? Wie doet wat wanneer?
Ik kan het niet verzinnen. Vandaar mijn vraag aan verstandige mensen. Maar zij zien ook geen voor de hand liggende oplossing, behalve dan het afblazen van het experiment. Ik wacht daarom op het verlossende woord van de premier. Wanneer mogen we dat verwachten?
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Reageren? E-mail: frank@frankkalshoven.nl