Behalve door onzekerheid over de mogelijk toenemende rol van Belarus in Ruslands oorlog tegen Oekraïne nemen spanningen in de regio ook toe door spillover-effecten van de oorlog. Afgelopen week trad de Letse regering af nadat afgedwaalde of van richting veranderde Oekraïense drones in Letland waren ingeslagen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Oekraïense langeafstandsdrones richten steeds meer verwoesting aan onder verder in Rusland gelegen militaire doelen en de Russische olie-infrastructuur, zoals nu wekelijks is te zien. Ze zorgen ervoor dat de effecten van de oorlog nu voor meer Russen zichtbaar worden, evenals de kwetsbaarheid van hun eigen luchtverdediging. En ze beperken de opsteker die Vladimir Poetins oorlogsmachine krijgt door de sterk gestegen olieprijzen.
Maar een bijeffect ervan is dat ook Navo-landen aan de grenzen van Rusland vaker de impact voelen – door Oekraïense drones die uit koers zijn geraakt. De politieke gevolgen ervan bereikten hun voorlopige hoogtepunt met het aftreden van de Letse regering naar aanleiding van het jongste drone-incident.
De twee drones werden niet neergeschoten, maar sloegen op 7 mei in op een (lege) olieopslagplaats in het Letse Rēzekne en niet op de verderop over de Russische grens gelegen olie-installaties die waarschijnlijk het doelwit waren. Ook de publieke waarschuwing van de Letse autoriteiten aan mensen in de regio kwam te laat. Bij het incident vielen geen gewonden.
Het incident riep opnieuw vragen op over hoe het gesteld is met de luchtverdediging langs de Navo-grenzen. Herhaaldelijk zijn er al Russische drones ingeslagen op Pools en Roemeens grondgebied, meestal zonder tegenactie. Russische drones hebben ook herhaaldelijk het luchtruim van Polen en de Baltische staten geschonden. Maar de afgelopen maanden zijn er ook vaker incidenten met Oekraïense drones die steeds verder reiken.
Aanvankelijk eiste premier Evika Siliņa het aftreden van de minister van Defensie, Andris Sprūds. Hij stapte op, maar zijn partij, de Progressieven, pikte deze gang van zaken niet en stapte uit de regerende coalitie. Afgelopen donderdag zag Siliņa hierdoor geen andere weg dan ook zelf haar ontslag in te dienen.
Daarmee is er grote politieke onrust ontstaan in Letland, een halfjaar voordat daar verkiezingen worden gehouden. De politieke ophef toont ook aan hoezeer de Baltische staten de oorlogsdreiging voelen en hoe politiek gevoelig elke kwestie gerelateerd aan eventuele kwetsbaarheden in de verdediging van het land ligt.
De Letten hebben de afgelopen jaren proportioneel veel geïnvesteerd in hun defensie, ook tegen drones, maar de ontslagen Sprūds erkende na zijn ontslag ruiterlijk dat er nog steeds gaten zitten in de verdediging tegen drones. ‘Ik heb altijd gezegd dat het moeilijk is om te gaan met drones die van koers geraakt zijn’, zei hij tegen Euronews. ‘Er is geen magische oplossing.’
De Letten lieten in de dagen na het drone-incident in het midden wat de herkomst van de drones was, totdat de Oekraïners zelf openbaarden dat het hun drones waren. Minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha zei op 10 mei dat hij het incident met zijn Letse collega Baiba Braze had besproken en dat ‘het onderzoek aantoonde dat dit het gevolg was van Russische elektronische oorlogvoering waardoor Oekraïense drones met opzet worden afgeleid van hun doelen in Rusland’.
De drone-incidenten liggen gevoelig in Ruslands buurlanden, die tot de meest fervente aanhangers behoren van de Oekraïense verdediging tegen de Russische inval. Wat evenmin helpt zijn speculaties, recentelijk ook van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, dat Rusland zijn pijlen ook weleens zou kunnen richten op Polen of de Baltische landen.
Bij een soortgelijk incident vorige week werden inwoners van Helsinki wel tijdig gewaarschuwd binnenshuis te blijven, nadat Finland ‘via militaire kanalen’ zelf tijdig had gehoord over een drone die het Finse luchtruim naderde.
Er is geen sprake van een ‘directe militaire dreiging’ tegen Finland, zei president Alexander Stubb naderhand. Hij dankte de autoriteiten voor hun ‘snelle reactie’. Premier Petteri Orpo zei in een persconferentie dat Oekraïne was ingelicht dat ‘het onder geen enkele omstandigheid acceptabel is als drones afdwalen naar Fins grondgebied’.
Ondertussen twijfelen sommige Letse experts openlijk aan de Oekraïense verklaring dat Rusland de drones van hun koers had afgebracht. Zo verklaarde Janis Sarts, het hoofd van het Strategisch Communicatiecentrum van de Navo in Riga, dat het incident ook te wijten zou kunnen zijn aan gemankeerde AI-toepassingen in Oekraïense drones.
Hij acht het ‘waarschijnlijker’, zei hij tegen The Globe and Mail, dat de drones, nadat hun navigatiesystemen in de war raakten door Russische elektronische verstoring, ‘autonoom’ het besluit namen een soortgelijk doel (een olie-installatie) in Letland te bestoken. Om hun doel te kunnen bereiken moeten de drones ‘geautomatiseerd zijn en niet van afstand bestuurd worden’, aldus Sarts. Dat houdt ‘per definitie’ verlies van menselijke controle in.
‘Langeafstandsdrones dragen de kiemen in zich van kunstmatige intelligentie’, zei de Letse drone-expert Modris Kairiss daarover op de Letse televisie. ‘Ze zoeken naar voorgeprogrammeerde doelen. Dat is waarschijnlijk waarom ze insloegen op een olie-opslagplaats die lijkt op de doelen op Russisch grondgebied.’
Source: Volkskrant