Als het aan de European Broadcasting Union (EBU) ligt, blijft Eurovision ‘verenigd door muziek’ en is er geen plek voor politiek. Maar hoe lang weet de organisatie achter het muziekfestival de interne verdeeldheid nog te onderdrukken?
is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
‘Verenigd door muziek’, luidt de slogan die muziekfestival Eurovision sinds 2023 voert. Muziek, zo is de nadrukkelijke wens, is hét bindmiddel dat landen boven geopolitieke strubbelingen kan doen uitstijgen. Maar wat als geopolitiek toch een manier weet te vinden om het muziekevenement binnen te dringen en de gekoesterde verbinding tussen landen alsnog uit elkaar dreigt te spelen?
Het is de vraag waar de European Broadcasting Union (EBU), de organisatie van Europese publieke omroepen achter het Eurovision, nu al ruim twee jaar mee worstelt en die zaterdagavond tijdens de finaleronde aan lading zal winnen.
Oorzaak van deze spanning is Israël, een van het handjevol landen buiten Europa dat mag meedoen en dat dit jaar wordt vertegenwoordigd door de zanger Noam Bettan met het nummer Michelle. Sinds een paar jaar vormt het land een splijtzwam in de politieke en culturele wereld, vanwege de genocidale oorlog die het ontketende in Gaza, in reactie op de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023.
De oorlog en de pogingen van de Israëlische regering om met massale stemcampagnes de publieke stemmingsronde te beïnvloeden, hebben verschillende landen doen besluiten om dit jaar niet mee te doen aan Eurovision. Naast Nederland zijn dat Spanje, Ierland, IJsland en Slovenië.
Hoezeer de geopolitieke dimensie van Israëls deelname op Eurovision drukt, blijkt uit een beschrijving door BBC-journalist Daniel Rosney, die vorig jaar het nagelbijtende slot meemaakte in Basel, waar het uitdraaide op een nek-aan-nek race tussen Israël en Oostenrijk.
De atmosfeer in de Zwitserse zaal was ‘de meest gespannen situatie die ik in al die jaren als verslaggever over het songfestival heb meegemaakt’, vertelde Rosney. Iedereen hield zijn adem in, nerveus dat de winst alsnog aan Israël zou toekomen, een morele blamage volgens velen. ‘Mensen waren aan het bidden. Sommigen huilden.’ Oostenrijk trok uiteindelijk aan het langste eind.
Het frappante is echter dat van die spanning, en van de worsteling van een groot deel van het publiek en sommige artiesten met Israëls deelname, nauwelijks iets te bespeuren valt bij de EBU. Ook dit jaar treedt de EBU naar buiten toe op als een orgaan dat de verbindende kracht van muziek predikt en overal Verboden Toegang-bordjes heeft geplaatst voor geopolitiek.
De neutrale houding van de EBU leverde volgens Cornald Maas, jarenlang commentator bij Eurovision voor de publieke omroep, ook afgelopen week een evenement op waar gedaan wordt ‘alsof er helemaal niks aan de hand is’, vertelde hij bij radiozender Joe. ‘De EBU doet er alles aan om te doen alsof het een feestje is zoals het altijd wordt gevierd, maar dat is gewoon niet echt zo.’
Hierbij wreekt zich ook dat de EBU in een ander conflict, de Russische invasie van Oekraïne in 2022, wel besloot Rusland buiten Eurovision te houden. Hoewel dat een redelijk makkelijk politiek besluit was vanwege de nagenoeg unanieme steun hiertoe van alle Europese publieke omroepen, blijven critici de EBU elk jaar betichten van hypocrisie en lafheid: waarom Rusland wel uitsluiten en Israël niet?
Een extra stok om de EBU mee te slaan is het feit dat de Israëlische regering Eurovision allang niet meer lijkt te zien als een apolitiek evenement, maar als een van de podia waarop ze haar gebutste imago kan herstellen. Om dit politieke doel te bereiken, kijkt de Israëlische regering niet op van een euro meer of minder, bleek uit een onderzoek van The New York Times naar de beïnvloeding van de stemmen.
Hoewel die beïnvloeding tegen de regels van het muziekfestival is, becijferde The New York Times dat Israël vorig jaar minstens 1 miljoen dollar uitgaf aan onder meer online-advertenties waarin mensen werden opgeroepen om meerdere keren op Israël te stemmen. In 2024 leidde dit ertoe dat de Israëlische inzending op de tweede plek eindigde bij de publieksstemmen en zelfs publieksfavoriet werd in Spanje, een uitgesproken voorstander van de Palestijnen. ‘De wereld, zo blijkt, is niet tegen ons’, noteerde de Israëlische nieuwssite Ynet.
De EBU relativeert de rol van de Israëlische beïnvloedingscampagne. Ze stelt dat die niet van doorslaggevende betekenis is geweest en dat de Israëlische stemmen in Europa voor een groot deel op het conto zijn te schrijven van een ‘gemotiveerde diaspora’ en een goed nummer.
Wel heeft de EBU ondertussen de regels aangescherpt en is het aantal stemmen dat individuen kunnen uitbrengen teruggebracht van twintig naar tien. Favorieten voor de eindzege dit jaar zijn Griekenland en Finland. Mocht Israël onverwacht toch winnen, dan zullen de politieke spanningen en interne verdeeldheid die de EBU zo lang wist te onderdrukken zich vermoedelijk niet meer laten temmen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant