Drie maanden lang doken verslaggevers Kaya Bouma en Simoon Hermus in de onlinewereld van kinderen. Daar blijken video’s met een ultraconservatieve, vrouwonvriendelijke toon veelvoorkomend. Welk gevoel hebben de verslaggevers overgehouden aan het onderzoek naar de invloed van de manosfeer? En zijn er ook lichtpuntjes te bespeuren?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Simoon Hermus, ik begin bij jou. Hoe kwamen jullie op het idee voor dit onderzoek?
‘Het begon eigenlijk vorige zomer. Toen hebben Kaya en ik een stuk gemaakt over 10-jarigen en hun smartphone, omdat uit onderzoek niet veel bekend was over wat deze leeftijdsgroep online meemaakt – vaak gaat dat over hele jonge kinderen of tieners. We gingen er echt met een open blik in, en dat is ons goed bevallen. Dat wilden we vaker doen.’
Kaya Bouma: ‘Wat bij de 10-jarigen goed werkte: het gaat veel óver die groep, en over de invloed van hun telefoons. Maar hun eigen stemmen zijn veel minder te horen. Daarom wilden we het met de 15-jarigen graag hebben over de manosfeer, een verzamelnaam voor online-influencers die mannen voorspiegelen dat ze pas meetellen als ze rijk en gespierd zijn, met een mooie, onderdanige vrouw aan hun zijde.
‘Daarover bestaan veel zorgen, vaak gaat het over jongeren die ontsporen. Maar wij waren benieuwd naar hoe het ‘gewone’ jongens en meisjes raakt. Dat was ons beginpunt: we wilden met een open blik het gesprek aangaan met 15-jarigen.’
Jullie zijn op scholen en in klassen geweest. De leerlingen waren behoorlijk openhartig. Sommige waren zelfs bereid om – geanonimiseerd – hun TikTok-data met jullie te delen. Hoe hebben jullie dat voor elkaar gekregen?
Hermus: ‘We hebben benadrukt dat we het belangrijk vinden dat zij de kans krijgen om mee te praten over dit onderwerp. Jongeren horen er veel over op school, maar er wordt veel vanuit zorgen gepraat. We hebben geprobeerd duidelijk te maken dat we er niet zijn om de leerlingen te vertellen hoe het moet, maar dat we willen horen hoe zij het zien. Dat zij ons kunnen helpen om beter te begrijpen wat ze ervaren.’
Bouma: ‘We hebben altijd eerst iets klassikaal gedaan: video’s laten zien of iets over onszelf verteld, om een discussie op gang te brengen. In de ene klas ging dat goed, en in de andere klas moesten we er meer aan trekken. Dan kregen we meer sociaal wenselijke antwoorden. Vervolgens gingen we op een rustige plek verder in kleinere groepjes. Daar vertelden ze andere verhalen en kregen we afwijkende meningen te horen.’
Jullie hebben ook uren aan TikTok-content tot jullie genomen. Hoe was het om als een tiener te scrollen?
Hermus: ‘Alle emoties kwamen voorbij. Het was soms grappig om terug te zijn in de belevingswereld van een 15-jarige. Bij een van de tieners zagen we allemaal video’s als: iemand met de voorletter ‘J’ past bij de letter ‘M’. Dat hadden wij vroeger in andere vormen ook. Maar we zagen ook iemand met hele verdrietige filmpjes over verliefdheid. Je krijgt een best intiem kijkje in iemands wereld.’
Bouma: ‘Maar vaak was het ook heel niksig, echt brainrot. Soms zat je uren en uren naar hele korte video’s van dansjes te kijken, of naar gamevideo’s.’
Wat heeft jullie het meest verbaasd?
Bouma: ‘Toch wel dat we op veel accounts video’s tegenkwamen die raakten aan de manosfeer. Soms heftige video’s waarin verkrachting genormaliseerd wordt. Maar ook subtieler: gespierde influencers die jongens vertellen dat het er niet toe doet hoe ze eruitzien als ze een meisje willen, als ze maar rijk zijn.’
‘De kinderen die hun gegevens met ons hebben gedeeld, waren vermoedelijk niet de kinderen die diep in de manosfeer zaten. Maar alsnog zagen we op zeven van de tien accounts video’s voorbijkomen die daaraan raakten, zonder dat de kinderen daar per se naar op zoek zijn.’
Hermus: ‘Ik was onder de indruk van hoe beklemmend die onlinewereld kan zijn voor de jongeren. De 15-jarigen die ik sprak, leggen zowel zichzelf als anderen hele strikte normen op voor hoe je je online hoort te gedragen. Ze zijn zich er heel goed bewust van dat alles wat ze online doen, later consequenties kan hebben.’
‘Toen ik zelf die leeftijd had, was Hyves heel groot. Ik herinner me vooral hoe vrij ik me voelde om daar van alles op te gooien, zonder al te veel na te denken over wie er allemaal meekeek. Dat is inmiddels allemaal verdwenen, maar voor deze jongeren is dat anders. Zij voelen dat wat ze online doen, voor altijd bewaard blijft.’
Kaya, wat voor gevoel heb je overgehouden aan het onderzoek?
‘Ik leef wel mee met de 15-jarigen van nu. In bepaalde opzichten groeien zij met meer uitdagingen op dan wij. De gemiddelde Nederlandse tiener zit bijna drie uur per dag op TikTok. Wat ze daar voorbij zien komen, verschilt enorm.
‘Meiden zien een soort roze prinsessenwereld, met alleen maar mooie vrouwen en soms mannen. Ik merkte dat als ik daar zelf een dag lang naar zat te kijken en je jezelf daarna in de spiegel tegenkomt, je ook al denkt: goh, je haar mag wel wat strakker. Die blik op je scherm projecteer je meteen op jezelf.’
Waar putten jullie hoop uit?
Hermus: ‘Ik blijf het zo leuk vinden om met tieners te praten. Ze hebben vaak zo’n verrassende kijk op de wereld. In sommige opzichten kunnen ze heel empathisch zijn, maar tegelijkertijd zijn ze ook heel streng voor zichzelf.’
Bouma: ‘Daar sluit ik me volledig bij aan. Je kunt na het lezen van ons stuk best somber worden. Er is ook echt iets aan de hand. Aan de andere kant hebben we ook heel veel leuke gesprekken gehad met leuke kinderen.’
Hermus: ‘Ik was best onder de indruk van hun mediawijsheid, ze reflecteerden vaak hartstikke goed op wat ze online meemaken. Ik denk dat we ook niet moeten onderschatten dat deze 15-jarigen leren om hun eigen meningen te ontwikkelen, en dat ze in sommige opzichten weerbaarder zijn dan mensen verwachten. Daar put ik ook hoop uit.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant