De coalitiepartijen D66, VVD en CDA lagen deze week in de clinch over de hypotheekrenteaftrek. Het zijn bovenal inleidende beschietingen voor de cruciale begrotingsonderhandelingen die het kabinet-Jetten deze zomer wachten.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
‘Spanning’. ‘Chagrijn’. ‘Wrevel’.
Opnieuw vielen afgelopen week deze bijna sleets geworden woorden uit het Haagse lexicon van de afgelopen jaren. Premier Rob Jetten zal iets anders voor ogen hebben gehad toen hij drie maanden geleden bij het aantreden van zijn minderheidskabinet een breuk beloofde met de politiek van ‘ruzie en oude tegenstellingen’.
Aanleiding voor de laatste fricties was ook nog eens de klassieker onder de politieke splijtzwammen: de hypotheekrenteaftrek. CDA en D66 hielpen dinsdag een motie van Progressief Nederland (Pro) aan een meerderheid om een verruiming van de hypotheekrenteaftrek – een bijeffect van het oprekken van de tweede belastingschijf – ongedaan te maken. De VVD zette meteen de hakken in het zand: gaat niet gebeuren.
Een dag later ontstond er nieuwe tweespalt na de presentatie van een rapport over een slepende kwestie op hetzelfde terrein: het onvermogen van de Belastingdienst om vast te stellen welke hypotheken vanaf 2031 niet meer in aanmerking komen voor renteaftrek, omdat de maximale termijn van dertig jaar dan is bereikt. D66 en CDA willen maatregelen nemen om te voorkomen dat mensen langer gaan profiteren dan afgesproken; de VVD vindt dat iets voor een volgend kabinet.
De kwesties zijn onderdeel van een meer fundamentele spanning rondom het kabinet-Jetten, die draait om de vraag wat de status van het coalitieakkoord is. CDA-leider Henri Bontenbal noemde dat akkoord deze week ‘een startpunt’. Ex-D66-informateur Rianne Letschert omarmde eerder ‘openingsbod’ als accurate beschrijving. Het idee daarachter: het minderheidskabinet moet nog onderhandelen met de oppositie om meerderheden veilig te stellen, en dus zijn de afspraken in het coalitieakkoord in potlood geschreven.
De VVD heeft een andere insteek. De partij presenteerde het coalitieakkoord vrijwel meteen als een onderhandelingsoverwinning, uitgevent via tweehonderd billboards door heel het land. Voor de liberalen is het akkoord geen ‘startpunt’ of ‘openingsbod’, maar een eindresultaat dat zoveel mogelijk moet worden verdedigd. Niet zo vreemd, want de VVD haalde volop concessies binnen bij D66 en CDA, die erop gebrand waren om snel een kabinet op de been te krijgen. Toen Dilan Yesilgöz na de formatie werd gevraagd welke concessie zij zelf nou precies had gedaan, antwoordde ze na enig nadenken dat de VVD liever harder had bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking.
Het gevecht over het functioneren van de coalitie is niet beslecht, en de discussies over de hypotheekrenteaftrek van afgelopen week zijn nog altijd onderdeel van de inleidende beschietingen. CDA en D66 maakten met de steun aan de motie van Pro die de verruiming van de hypotheekrenteaftrek wil terugdraaien duidelijk dat er een nipte Kamermeerderheid is voor dergelijke maatregelen, al is het dan via een bonte coalitie met fracties als Volt, Denk en SP.
De VVD moest in de verdediging, maar klampt zich vast aan een cruciale zin uit het coalitieakkoord: ‘De fiscale behandeling van de eigen woning blijft ongewijzigd.’ Hoe kunnen D66 en CDA dan een motie steunen die de kosten van de uitbreiding van de hypotheekrenteaftrek – 281 miljoen euro – wil terugdraaien via een verhoging van het eigenwoningforfait of inperking van de maximale aftrek? Volgens de VVD wordt daarmee onmiskenbaar gerommeld aan het fiscale regime van de eigen woning.
CDA en D66 zien dat anders. Volgens hen draait het om het eindresultaat en niet om de individuele maatregelen die daarvoor worden ingezet. Juist door de uitbreiding van 281 miljoen euro terug te draaien, blijft alles hetzelfde. Het zwakke punt in hun relaas: waarom hebben ze dat dan niet meteen in de formatie geregeld?
Weinig wijst er vooralsnog op dat D66 en CDA de zaak op de spits willen drijven. Dat zou nog ‘te vroeg’ zijn, zo valt achter de schermen te horen. Hoe dan ook is duidelijk gemaakt dat de VVD een Kamermeerderheid en de wens van de eigen coalitie trotseert om de hypotheekrenteaftrek als heilig huisje overeind te houden.
Bij de discussie rondom het verstrijken van de dertigjaarstermijn van de hypotheekrenteaftrek is dat niet veel anders. D66 en CDA zeggen dat ze het probleem willen aanpakken, maar VVD-leider Yesilgöz maakte meteen duidelijk dat ze dat ‘niet ziet gebeuren’. De kans is groot dat haar partij opnieuw aan het langste eind trekt, al is het maar omdat de oppositie ook weinig aandrang lijkt te voelen om het hoofdpijndossier op te lossen.
D66 en CDA delven zo waarschijnlijk op korte termijn het onderspit, maar dat de VVD publiekelijk haar zin moet doordrijven, heeft ook voor die partij een prijs. De voorgaande kabinetten met de liberalen gingen al in vlammen op; de VVD dreigt nu weer de status te krijgen van een weinig constructieve kracht binnen het prille en nog zoekende minderheidskabinet van Jetten.
Hoe vaak kan een coalitiepartij ‘nee’ zeggen? Niemand kan die vraag nog beantwoorden, maar D66 en CDA zullen in elk geval hopen dat als deze zomer de cruciale onderhandelingen beginnen over de begrotingen ook de VVD inziet dat de tijd voor concessies is aangebroken.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant