Als we de toenemende hang naar traditionele mannelijkheid tegenwicht willen bieden, is ook aandacht voor de levensbeschouwelijke erosie nodig.
Het begint onschuldig. Tips om snel spieren te kweken. Instructiefilmpjes om de kaaklijn goed uit te laten komen. Advies over gedrag: houd oogcontact en straal uit dat je de baas over de situatie bent. Onder termen als de manosfeer en incels (‘involuntary celibate’, onvrijwillig vrijgezel) wordt jongens en mannen geleerd dat ze hun mannelijkheid terug moeten pakken.
Wie na de schandalen rondom influencer Andrew Tate en de hitserie Adolescence nog niet op de hoogte was, wordt nu wakker geschud door het onderzoek van Stichting School en Veiligheid onder leraren in Nederland. Bijna 80 procent van de docenten in het middelbaar onderwijs ziet gedrag bij jongens dat beïnvloed lijkt door online influencers die ze leren dat ze hun dominantie over vrouwen ‘terug moeten pakken.’
Over de auteur
Robbert Bodegraven is directeur van het Humanistisch Verbond.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Er is de afgelopen jaren al veel onderzoek gedaan naar de oorzaken en de aantrekkingskracht van die manosfeer. Toegenomen individualisering, vrouwenrechten, de liberale democratie, hoger opgeleide meiden, de lhbti-emancipatie, kortom: alles wat nieuw-conservatieven met woke-denken in verband brengen werd van stal gehaald om uit te leggen waarom jongens zich tekort gedaan voelen. Waarom ze terugverlangen naar een geromantiseerde tijd waarin mannen de lakens uitdelen en vrouwen het bed opmaken.
Er blijft echter iets buiten beeld waar ook het jongste onderzoek geen licht op werpt. Want zelfs als liberalisering van de samenleving en gelijkere genderrollen een verklaring voor de opkomst van de manosfeer zouden zijn, dan helpt dat nauwelijks om jongens een aantrekkelijk alternatief te bieden. Geen enkele jongen die zich door Tate laat inspireren, laat zich overtuigen door een geschiedenisles over vrouwenemancipatie. Hij zal zich niet herkennen in de boodschap dat hij blij moet zijn met de ontwikkelingen die de man zijn vroegere privileges afnemen. Hij voelt zich onzeker en vergeten in een voor hem angstige wereld waarin hij zijn plek niet vindt.
Wat ontbreekt in de zoektocht naar de oorzaken van de populariteit van de manosfeer is de decennialange, levensbeschouwelijke erosie. We kunnen zo langzamerhand van een zingevingscrisis spreken.
De secularisering was hard nodig, maar ging gepaard met vergaande individualisering. Gemeenschappen waar traditioneel verbinding werd gevoeld versnipperden. De behoefte aan houvast werd een opgave voor achter de eigen voordeur. Het was bevrijdend, tot het moment dat je met je existentiële vragen nergens meer terecht kon.
Nu de versnelling waarmee de wereld verandert een paar tandjes bijzet, nemen die vragen toe. Dichtbij huis ervaren we onzekerheid over wie we zijn en bij wie we horen, nu de vanzelfsprekende groepsverbanden verkruimelden. De opkomst van de manosfeer is hier misschien wel een reactie op. Het speelt in op dingen die verloren gingen in de geseculariseerde samenleving. De samenleving die levensbeschouwelijke tradities inwisselde voor een economische ideologie waarin competitie, strijd en individuele verdienste zin moeten geven aan het leven.
De populariteit van de manosfeer kan niet begrepen worden zonder deze ideologische omschakeling serieus te nemen. Van de verbindende ideologieën die antwoorden gaven op levensvragen omarmden we een wereldwijd oprukkende ideologie die de wereld als een nulsomspel ziet: wat de een wint, verliest de ander. En zo ontstond er een nieuwe klassenstrijd. De nieuwe onderklasse, de have nots, wordt gevormd door dolende individuen die niet mee kunnen in de race to the top. Tegenover hen staat de zelfgenoegzame klasse die gelooft dat hun succes enkel aan eigen talent en hard werken te danken is.
De mannen die gevoelig zijn voor de manosfeer zijn niet alleen de verliezers in de economische strijd om het individuele succes, ze zijn ook de verdoolden in de levensbeschouwelijke crisis waarin we zijn beland. Dubbel de klos. Om tegenwicht te geven aan deze manosfeer is meer nodig dan de progressieve lof zingen van gelijkwaardigheid en emancipatie. Zonder erkenning van de spirituele leegte is zulk idealisme slechts olie op het vuur.
Het centraal zetten van waarden die verbinding en solidariteit weer leidend maken, in plaats van de eigen verantwoordelijkheid en competitie, is een onmisbare stap. Daarbij hoort de erkenning van de menselijke behoefte steun te krijgen in de zoektocht naar een zinvol leven, waarin iedereen mee mag doen. Laten we aandacht voor die levensbeschouwelijke vragen achterwege, dan wacht de manosfeer een gouden toekomst.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant