‘Na de politiek gebeurt het nu ook bij ons journalisten. Aanvallen over en weer worden harder’, stelde Thomas Erdbrink in zijn Persvrijheidslezing. Volkskrant-lezers reageren.
Bedachtzaamheid
Dank voor de integrale weergave van de Persvrijheidslezing, waarin Thomas Erdbrink zijn ervaringen met autoritaire regimes bespreekt. Hij geeft aan het eind ook interessante observaties over de huidige journalistieke mores en in mijn ogen niet louter ter verdediging van zijn zaak. Ze waren mij namelijk de laatste tijd ook opgevallen, en niet alleen bij deze gelegenheid.
Ik hoop na deze lezing op bedachtzaamheid en kalmte.
Want van de reacties op de documentaire word ik treurig. Schrijvers en journalisten die ik hoog heb zitten, bezie ik met iets andere ogen. Niet vanwege hun mening, maar om bovengenoemde mores. Geheel naar de toxische tijdgeest overtreffen ze elkaar in literaire hoogstandjes om te laten zien aan welke kant van de geschiedenis zij staan. Bovendien proef ik een raar sfeertje: er mag iets niet gezegd worden en indien toch, dan exclusief door Ruslandkenners.
Geen misverstand: de documentaire heeft minpunten, Rusland is de agressor en ik steun Oekraïne met woord en daad. Maar ik zie journalistieke ruimte buiten vijanddenken en ik hecht als lezer aan een meer respectvol debat daarover.
Een journalistieke rel rond een persvrijheidslezing is nogal ironisch, maar onze persvrijheid is natuurlijk niet in gevaar. Toch kun je gezonde journalistiek ook op een andere manier verpesten. Laten we deze lezing aangrijpen om dat niet te doen.
Maaike de Rijk, Sassenheim
In de ingekorte Persvrijheidslezing van Thomas Erdbrink lees ik de volgende zinsnede: ‘De zorgen die oorlog meebrengt, vragen om morele duidelijkheid, maar kunnen onze perceptie ook vernauwen.’
Dat klopt. Maar wat in zijn documentaires gebeurt, mensen kritiekloos laten leeglopen zonder enig weerwoord en feiten laten verdraaien, draagt in ieder geval niet bij aan enige morele duidelijkheid. De perceptie zal zich bij de argeloze kijker daardoor ook niet verbreden.
Voor een journalist is het essentieel om ter plaatse te zijn, stelt Thomas Erdbrink. Daar zie je immers de context. De context? Ter plaatse is helemaal geen context te bespeuren, alleen maar de meningen van mensen ter plaatse. Voor de context is meer nodig. Die volstrekt zich meestal pas achteraf. Dat is de geschiedenis van Rusland, de uiteindelijke bedoeling van Poetin en de reactie van Europa, enzovoorts.
Goed bedoeld allemaal van Thomas Erdbrink, maar verschrikkelijk naïef.
Anton de Bruin, Delft
Na alle ophef in de media omtrent de vermeende partijdigheid van Thomas Erdbrink en het lezen van zijn rede, kan ik maar één ding zeggen: laat ons lezers alsjeblieft voor onszelf nadenken en tot conclusies komen. Ik moet er niet aan denken dat straks alles wat ik lees is ‘voorgecensureerd’ door de mening van de betreffende journalist.
Dan zouden we ons vooral moeten gaan bezighouden met kennis over de journalisten en hun politieke voorkeuren en meningen, in plaats van hetgeen waarover ze berichten, om het enigszins te kunnen ‘plaatsen’ en te ontdoen van de ‘censurerende bril’ van de betreffende journalist.
Yvonne Dijsselbloem, Tilburg
Erdbrink roept op om de werkelijkheid en dus ook de oorlog tussen Oekraïne en Rusland genuanceerd te blijven beschouwen, met oog voor de argumenten van beide partijen. Daarin heeft hij groot gelijk, met dien verstande dat dat in oorlogstijd toch kan gaan knellen.
Een oorlog is een groot kwaad voor allen die het treft, maar wanneer de oorlog voortvloeit uit de agressie van een van beide partijen en de andere partij naar maatstaven van internationaal recht en moraliteit het slachtoffer is, dan dwingt dat vroeg of laat tot ‘salderen’ en dus tot een oordeel. Zo ook in de Oekraïens-Russische oorlog: wie van beide partijen verdient ‘per saldo’ een negatief slotoordeel over haar handelen?
Ter vergelijking: het is toch volstrekt ondenkbaar dat met goed fatsoen een negatief oordeel over Duitsland in de Tweede Wereldoorlog uit de weg kan worden gegaan, als aanstichter van de Holocaust.
Kees Kraaijeveld, Wassenaar
Thomas Erdbrink die Russen interviewt die het ook best moeilijk hebben door de oorlog, is toch een beetje alsof je de Israëlische bevolking interviewt die het ook best moeilijk heeft. Alleen al omdat ze moeten feesten in schuilkelders, om maar eens wat te noemen.
Russische en Noord-Koreaanse gedode soldaten kun je net zomin interviewen als de 60 duizend overleden Gazanen. Daar komen nu ook nog veel Libanezen bij.
Ook die kant zou ik graag willen horen.
Don van Grunsven, Huisseling
Thomas Erdbrink verwoordt in zijn speech op treffende wijze waar ik als beginnend Ruslandkundige geregeld mee te maken heb. In deze tijd voelt het bijna riskant voor mijn carrière om te betogen dat wederzijds begrip een oplossing voor conflicten dichterbij brengt, terwijl blind onbegrip ze juist vergroot. Juist daarom hoop ik dat we over ‘de ander’ blijven leren.
Damiaan Reijnaers, Amsterdam
‘Voor een journalist is het essentieel om ter plaatse te zijn’, stelt Thomas Erdbrink. Wees voorzichtig met het oordelen en veroordelen van mensen in situaties waarin je zelf niet was en/of bent. Ver weg is het alras verkeerd inschatten.
Ook mensen (onder wie journalisten) hebben ter plaatse evenmin vanzelfsprekend een volledig en juist beeld van verleden en heden aldaar. Journalistiek is de wijze waarop men zich rekenschap geeft van het heden. Nieuwe en andere feiten, inzichten en opvattingen dienen zich veelal na verloop van tijd aan. Van dichtbij of van afstand. Een beeld is zelden vrij van vooroordelen en andere connotaties. Overal bestaan beperkingen van de vrijheid van meningsuiting. Ook in het zogenaamde vrije Westen.
Rabiate polemiek van enig literair gehalte is helaas uit de mode. Andere gewaarwordingen en opvattingen dienen met voorzichtigheid te worden bezien, besproken en desgewenst weerlegd en bestreden. Al is dat aldus meestal minder enerverend, of zelfs saai.
Johan F. Bil, Oosterhout
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant