In Loosdrecht is het al weken onrustig rondom een noodopvanglocatie voor asielzoekers. Sinds een brandstichting woensdagavond geldt er een noodverordening, maar opnieuw moest de ME ingrijpen. Wat kunnen bestuurders doen om de geest terug in de fles te krijgen?
zijn binnenlandverslaggevers van de Volkskrant.
Wat zijn de laatste ontwikkelingen in Loosdrecht?
De burgemeester van Wijdemeren vaardigde woensdag een noodverordening uit: mensen mogen alleen nog in de buurt van het gemeentehuis komen wanneer ze ‘een aantoonbaar redelijk doel’ hebben om daar te zijn. Dit besluit volgde op weken van protest voor het gemeentehuis van de gemeente Wijdemeren, waar Loosdrecht onder valt.
Omwonenden maar ook demonstranten van buiten de gemeente protesteerden avond na avond tegen de opvang van asielzoekers in het gemeentehuis, dat gedeeltelijk leeg staat. Dat protest leidde meerdere malen tot geweld. Dinsdag nog gooiden relschoppers fakkels over de hekken, waarna de struiken voor het gebouw in brand vlogen.
Eerder die dag waren de eerste asielzoekers gearriveerd. Zij waren in het gebouw aanwezig, evenals medewerkers van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Toen de brandweer uitrukte om te blussen, werd die aanvankelijk tegengehouden.
In een groter gebied van de gemeente geldt nu een samenscholingsverbod voor groepen van vier of meer personen. Een nog groter gebied is aangewezen als veiligheidsrisicogebied. Daar mag de politie mensen fouilleren en voertuigen controleren op de aanwezigheid van wapens. De maatregelen gelden in ieder geval tot en met 16 mei.
Ondanks de maatregelen was het woensdagavond weer onrustig in Loosdrecht. De Mobiele Eenheid zette rond 22.00 uur een waterkanon in om een einde te maken aan het grimmige protest. Er zijn vier personen aangehouden, onder meer voor het bezit van vuurwerk en het verstoren van de openbare orde.
Is het protest in Loosdrecht uitzonderlijk?
Hoewel er ook op andere plekken protesten plaatsvinden, zijn ‘de mate van geweld en de duur en omvang van de protesten in Loosdrecht uitzonderlijk’, zegt politiewetenschapper Jaap Timmer van de Vrije Universiteit. ‘Het zijn rellen, geen demonstraties, of gewone protesten.’
Wat de situatie complex maakt, is dat de demonstraties zowel bewoners van het dorp als groepen van buiten trekken. Het lijkt erop dat vooral de buitenstaanders, bijvoorbeeld die van de extreemrechtse groepering Defend Netherlands, overgaan tot geweld en vernielingen. Dit was ook te zien in onder meer IJsselstein.
Het is belangrijk dat burgemeesters die twee groepen op verschillende manieren benaderen, zegt Joost Keemink-Haane, bestuurlijk adviseur veiligheid en crisisbeheersing bij het Nederlands Genootschap van Burgemeesters. ‘Demonstreren is een democratisch recht en daarover kan een burgemeester het gesprek voeren. Maar wanneer intimidatie, geweld of doelbewuste ordeverstoringen ontstaan, verandert de situatie fundamenteel. Zeker als groepen van buiten komen en gezichtsbedekking dragen, wordt het lastiger om de situatie beheersbaar en veilig te houden.’
Hoe komt het dat de protesten tegen asielzoekersopvang het afgelopen jaar steeds heviger worden?
Volgens bijzonder hoogleraar democratie Marcel Boogers, expert op het gebied van lokaal bestuur, zijn de protesten heviger geworden nadat duidelijk is geworden dat ze lonen. Hij wijst naar de gemeente Sint-Michielsgestel, waar in maart vorig jaar hevig verzet was tegen een gepland asielzoekerscentrum in Berlicum. Terwijl de gemeenteraad vergaderde over het plan, gooiden mensen eieren tegen het gemeentehuis en staken ze zwaar vuurwerk af. Een dag later zette de raad een streep door het plan.
Daar is volgens Boogers een precedent geschapen. Bovendien zijn meer bestuurders gezwicht voor protest. ‘In Sint-Michielsgestel waren het nog overwegend lokale demonstranten. Bij volgende protesten sloten zich steeds meer mensen van buiten de betreffende regio aan. Het loopt uit de hand, omdat duidelijk is geworden dat zulk verzet zin heeft. En er sluiten zich extreme groepen aan.’
Politiewetenschapper Jaap Timmer: ‘Als besluiten worden teruggedraaid na protesten, dan ruiken demonstranten bloed. Dan denken ze: hoe heviger je relt, hoe sneller je je zin krijgt. Dat is een zeer zware ondermijning van de democratische besluitvorming.’
Daarbij vindt Boogers wel dat gemeenten bewoners ‘op een goede manier moeten meenemen’ in de plannen, zodat ze de tijd krijgen ‘even aan het idee te wennen’.
Het probleem is dat de druk op de asielketen nu zo is opgelopen dat de opvang op stel en sprong open moet. Boogers: ‘Als het asielopvangsysteem goed was geregeld, was dit allemaal niet nodig geweest. Als mensen het niet snappen, kunnen ze boos worden: Waarom hier, waarom nu, waarom zo veel.’
Wat deed het lokaal bestuur in Loosdrecht tot nu toe om de rellen te beteugelen?
Zodra er rellen uitbreken, valt een manifestatie niet meer onder het demonstratierecht en mag de burgemeester ingrijpen. Die kan mensen onder andere sommeren het gebied te verlaten. Indien nodig vervolgt het Openbaar Ministerie de relschoppers.
In Loosdrecht is geregeld stevig ingegrepen. Burgemeester Mark Verheijen beëindigde de eerste demonstratie op 20 april toen relschoppers met eieren en vuurwerk begonnen te gooien. De ME ontruimde het gebied.
Een dag later vaardigde hij een noodbevel uit, nadat met stenen en zwaar vuurwerk was gegooid naar het gemeentehuis en hulpverleners. Ook toen veegde de ME de straten leeg. Dit herhaalde zich daarna nog enkele malen.
Dinsdag, toen het pand in brand dreigde te vliegen, kwam er opnieuw een noodbevel. En woensdagavond vaardigde de burgemeester een noodverordening uit.
Zijn er nog meer maatregelen denkbaar?
Het valt politiewetenschapper Jaap Timmer op dat er in Loosdrecht relatief weinig aanhoudingen zijn geweest, bijvoorbeeld in vergelijking met Apeldoorn, waar ook protesten waren. Arrestaties verrichten kan volgens hem ‘een dempend effect hebben’ op rellen. ‘De straffen voor dit soort delicten kunnen namelijk aardig oplopen. Daarnaast weet je dan met wie je allemaal te maken hebt.’
Omdat de rellen zo hevig zijn, zou de gemeente er volgens Timmer voor kunnen kiezen om aan identiteitscontrole te doen, om zo demonstranten te weren die niet uit de betreffende gemeente komen.
Wat is er nog nodig om de geest in de fles te krijgen?
Dat is lastig te zeggen, meent criminoloog Marnix Eysink Smeets, die regelmatig demonstraties bezoekt en ook poolshoogte nam in Loosdrecht. Hij vreest dat er eerst nog iets ernstigers moet gebeuren voordat echt het besef indaalt dat het de verkeerde kant opgaat. ‘Als er bijvoorbeeld een asielzoeker zwaargewond raakt. Dan schrikt iedereen zich rot.’
Eysink Smeets zegt dat de echte oorzaak van de problematiek in Den Haag ligt. ‘Eerst komt er een spreidingswet, dan zegt het kabinet zich daar niet aan te willen houden, en dan moet dit van een volgend kabinet toch weer wel. Meerdere partijen hebben op dit vlak de boel indirect zitten opruien vanuit Den Haag. En de lokale bestuurders mogen de scherven opruimen.’
Adviseur veiligheid en crisisbeheersing Keemink-Haane: ‘De regering moet ondubbelzinnig zeggen dat dit soort geweld volstrekt onacceptabel is. Daarnaast moet serieus worden gekeken naar de vraag hoe we de democratische rechtsorde en lokale besluitvorming beschermen tegen intimidatie en geweld. Op het moment dat raadsleden, bestuurders of inwoners zich onder druk gezet voelen door relschoppers of dreiging, raakt dat direct aan het functioneren van onze democratie.’
Jaap Timmer: ‘Belangrijk is nu om niet te zwichten. Want als het bestuur nu zou zeggen: we blazen de opvang van asielzoekers op deze plek af, dan wordt opnieuw getoond dat het loont om zo heftig te rellen. Dan komt deze weg open te liggen voor iedereen die ergens bezwaar tegen heeft. Trommel een groepje relschoppers op, en je kunt een besluit van tafel krijgen.’
Eysink Smeets oppert het idee om iemand als Johan Remkes in te schakelen. Remkes bemiddelde enkele jaren geleden, toen het stikstofdebat escaleerde, tussen protesterende boeren en het kabinet. ‘De stellingen verharden nu alleen maar. En de kijk op ‘de ander’ wordt steeds eendimensionaler. Daar zullen we echt uit moeten.’
Dit betekent volgens de criminoloog niet dat een bemiddelaar met extreemrechtse groeperingen als Defend Netherlands in gesprek moet. ‘Maar wel met de gewone bezorgde burgers, en niet alleen in Loosdrecht. Die mensen verdwijnen nu achter de extremen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant