Als geen ander gebouw staat de Mezquita in Córdoba symbool voor de geschiedenis van Spanje. Ter verdediging van het gebouw, een moskee en kathedraal ineen, lanceren boze bewoners nu een audiotour voor bezoekers. Die bevat scherpe kritiek op de kerk.
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Córdoba.
Als geen ander gebouw staat de Mezquita in Córdoba symbool voor de geschiedenis van Spanje. Ter verdediging van het gebouw, een moskee en kathedraal ineen, lanceren boze bewoners nu een audiotour voor bezoekers. Die bevat scherpe kritiek op de kerk.
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Córdoba.
Dit gebouw ís Córdoba, zegt Miguel Santiago (69). ‘Je kunt de stad niet begrijpen zonder de Mezquita, en de Mezquita niet zonder Córdoba.’
Aangevuurd door die geestdrift beent Santiago door het monument. Nauwelijks bij te houden slalomt de Cordobees om de drommen toeristen. Het eindeloze woud van rood-witte hoefijzerbogen waar die zich aan vergapen, de ruggengraat van de Mezquita, heeft hij al ‘ontelbare keren’ gezien.
Meer dan alleen de geschiedenis van Córdoba vertelt het iconische gebouw die van Spanje. Vanaf de 8ste eeuw was dit de belangrijkste moskee van Al-Andalus, toen de islamitische Moren hier de dienst uitmaakten. Na de herovering door de christenen werd de Mezquita, dat in het Spaans simpelweg ‘moskee’ betekent, in 1236 een kathedraal.
Het resultaat is een gebouw dat eruitziet als een gebedshuis voor twee godsdiensten. Sinds 1984 is het Unesco-werelderfgoed. Juist de mix van islamitisch en katholiek, van Arabische en Europese architectuur, is wat het monument ‘uniek maakt’, stelt Santiago. Toch doet het lokale kerkbestuur er volgens hem alles aan om het islamitische erfgoed naar de achtergrond te verdrijven.
‘En dat’, zegt Santiago als hij eindelijk stilhoudt, ‘is wat wij de bezoeker dus vertellen in onze audiotour.’
Mag de kerk met de Mezquita doen wat zij wil? Die vraag staat centraal in de ‘alternatieve audiotour’ die Santiago en gelijkgestemde inwoners op 23 april hebben gelanceerd.
Hun organisatie, het Platform Mezquita Kathedraal, werd in 2014 geboren uit protest. In dat jaar besloot het lokale kerkbestuur om de naam van de Mezquita te verwijderen uit folders en andere uitingen. Opeens moesten de Cordobezen, die eeuwenlang hadden gezegd dat ze ‘naar de mis in de moskee’ gingen, formeel spreken van de Kathedraal van Córdoba.
Het Platform startte een petitie tegen die naamsverandering en zamelde bijna vierhonderdduizend handtekeningen in. De druk op de kerk werd zo hoog dat zij haar beslissing wel moest terugdraaien. Hoewel een belangrijke overwinning, zegt Santiago, is het kerkbestuur daarna niet werkelijk van koers veranderd. Katholieke symboliek blijft op één staan, ten koste van wat eens de grootste moskee van Europa was.
De audiotour, die door journalisten en historici is ontwikkeld en te beluisteren is op onder meer Spotify, is bedoeld als een aanklacht tegen die koers. In tien delen, met op de achtergrond getokkel op een Arabische luit, komen de grootste stenen des aanstoots voorbij.
Zo hoort de luisteraar op zijn rondgang over het houten rasterwerk in Andalusische stijl dat in 2017 uit een oude moskeepoort werd gesloopt. Dankzij de sloop kon de paasprocessie voortaan door de Mezquita trekken. Ondanks een uitspraak van het Hooggerechtshof, dat in 2021 oordeelde dat de sloop illegaal was, heeft het kerkbestuur het traliewerk niet in oude staat hersteld.
Andere delen vertellen over de eigen examens die het kerkbestuur oplegt aan reisgidsen die groepen in de Mezquita willen begeleiden. Zo bepaalt het bestuur zelf wát er gezegd mag worden en door wie. Volgens de regionale ombudsman een verboden praktijk.
En wat te denken van de claim van het kerkbestuur, verspreid op borden en video’s in de Mezquita, dat vóór de bouw van de moskee op dezelfde plek al een kerk stond? Ondanks een reeks opgravingen is zo’n kerk, die de christelijke erfenis ouder zou maken dan de islamitische, niet gevonden.
Ter plekke laat Santiago meer voorbeelden zien. Een doorn in zijn oog is de omgang met de kibla-muur, die de gebedsrichting voor moslims aangaf (in Córdoba vreemd genoeg niet richting Mekka, maar meer naar het zuiden). Sinds 2013 staat tegen deze muur een groot beeld van de heilige Johannes van Ávila. ‘Alles om ieder hoekje van katholieke symbolen te voorzien.’
Verderop blijft hij hangen bij een expositie. Onder de hoefijzerbogen van de oude moskee is sinds eind april zo’n 200 vierkante meter ingeruimd voor ‘Gezichten van Christus’. Tientallen schilderijen tonen de Verlosser. Santiago: ‘En dit is niet eens de grootste expositie die ik hier heb gezien.’
Begrijp hem niet verkeerd: dat in de Mezquita de mis wordt gevierd, is voor zijn platform geen enkel probleem. ‘Wat we willen, is dat haar geschiedenis wordt gerespecteerd.’
In een reactie zegt een woordvoerder van het kerkbestuur dat het platform ‘mag zeggen wat het wil’. ‘Het is een kwestie die nergens op slaat. Wat ze het bestuur verwijten, is dat het een kathedraal aan het verchristelijken is.’
Toch komt de kritiek uit meerdere hoeken. Zo stelt een rapport uit 2024 van World Heritage Watch, een ngo en waakhond op het gebied van werelderfgoed, dat de ‘authenticiteit van de moskee-kathedraal in gevaar is’ door ‘de plaatsing van katholieke beelden, schilderijen en symbolen’ in van oorsprong islamitische vertrekken.
Volgens het rapport schotelt het kerkbestuur ‘de bezoeker zo een misleidend verhaal voor’ over het verleden van het gebouw. De auteur concludeert dat de Spaanse overheid het kerkbestuur zou moeten verplichten om het islamitische deel ‘te respecteren, promoten en beschermen’. Tot nu toe gaat de regering van premier Pedro Sánchez een conflict met de kerk niettemin uit de weg.
De alternatieve audiotour is op dit moment alleen beschikbaar in het Spaans. Santiago’s platform hoopt de tour spoedig ook op te nemen in het Engels en Frans. ‘En in het Arabisch, natuurlijk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant