Taiwan Een grote internationale mensenrechtenconferentie in Zambia is op het laatste moment afgeblazen. Volgens lokale media vrezen de autoriteiten dat de aanwezigheid van Taiwanese deelnemers China tegen de haren zou instrijken.
De Zambiaanse president Hakainde Hichilema spreekt in 2024 een Chinees-Zambiaanse conferentie in Lusaka toe.
Een conferentie over mensenrechten in het digitale tijdperk, die vanaf 5 mei zou plaatsvinden in de Zambiaanse hoofdstad Lusaka, is op het laatste moment afgelast. Volgens lokale media zou dat zijn gebeurd vanwege de aanwezigheid van sprekers uit Taiwan, die Zambia’s belangrijkste handelspartner China zou kunnen ontstemmen.
RightsCon is een grote internationale bijeenkomst waar sinds 2011 jaarlijks onderwerpen als digitale surveillance, internetvrijheid, AI en online privacy worden besproken. Eerdere edities vonden plaats in onder meer Canada, Brazilië, België, Tunesië en ook in Taiwan. In Lusaka zou de conferentie komende dinsdag beginnen. Er werden zo’n vijfduizend deelnemers verwacht, waarvan een deel al onderweg was naar het Afrikaanse land.
De Zambiaanse overheid sprak woensdag van „uitstel”, maar de ngo AccessNow, die RightsCon organiseert, bevestigt de afgelasting op sociale media en in berichten aan deelnemers. „We weten dat iedereen vragen heeft, maar ons eerste doel is om iedereen op de hoogte te brengen van de afgelasting omdat veel deelnemers snel op weg gaan. We adviseren deelnemers om nu niet voor RightsCon naar Lusaka te reizen”, schrijft de organisatie in een summiere verklaring.
Volgens de lokale nieuwssite News Diggers! heeft de plotselinge annulering van de conferentie te maken met de deelname van sprekers uit Taiwan, het democratisch bestuurde eiland dat door China wordt beschouwd als een afvallige provicie die vroeg of laat met het moederland moet worden herenigd. De Zambiaanse autoriteiten waren bezorgd omdat op het programma „Taiwanese gedelegeerden stonden die zich tegen China zouden kunnen uitspreken, in een gebouw dat door China is gedoneerd”, schrijft de site.
De conferentie zou grotendeels plaatsvinden in een nieuwe vleugel van het Mulungushi International Conference Centre, waarvoor de Chinese regering 60 miljoen dollar schonk. Een toenmalige Zambiaanse minister zei in 2020 in een interview dat er geen addertje onder het gras zat. „De enige voorwaarde is dat een Chinees bedrijf het wil bouwen, want het is hun geld.”
Bij ten minste vier programmaonderdelen op de conferentie zijn Taiwanese organisaties betrokken, zoals Doublethink Lab, dat zich bezighoudt met de bestrijding van online desinformatie, en een organisatie die opkomt voor seksuele minderheden. De Taiwanese afdeling van Amnesty International zou een rondetafelgesprek houden over „China’s digitale autoritaire praktijken”. Ook een Amerikaanse ngo die zich inzet voor vrijheid in Hongkong stond op het programma.
De plotselinge afgelasting is des te opmerkelijker omdat de autoriteiten de conferentie vorige week nog verwelkomden als gelegenheid om Zambia’s toewijding aan „een veilige, inclusieve en op rechten gebaseerde digitale toekomst” te demonstreren. Maar woensdag liet minister van Technologie en Wetenschap Felix Mutati in een verklaring weten dat er „meer tijd nodig was om te zorgen dat alles in overeenstemming is met nationale procedures en diplomatieke protocollen”. „In het bijzonder zijn sommige genodigden en deelnemers in afwachting van veiligheidscontroles, die nog niet zijn afgerond.”
Een dag later verduidelijkte het ministerie van Informatie en Media dat meer duidelijkheid nodig was over „de thema’s waarover tijdens de conferentie wordt gediscussieerd” om te verzekeren dat die „overeenstemmen met Zambia’s nationale waarden, beleidsprioriteiten en het algemeen belang”.
Mails met vragen van NRC aan beide ministeries bleven onbeantwoord. Ook de Chinese ambassade in Lusaka reageerde niet op een verzoek om commentaar. Een woordvoerder van RightsCon wilde geen nadere toelichting geven en verwees slechts naar de eerdere verklaring.
Of er inderdaad door China druk is uitgeoefend, blijft daardoor onduidelijk. Opmerkelijk is wel dat China en Zambia afgelopen zondag nog een belangrijke overeenkomst sloten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. De Chinese ambassadeur in Lusaka sprak bij die gelegenheid van een „belangrijke uiting van de vriendschap tussen de twee landen„.
Zambia en China onderhouden inderdaad hechte relaties. De Volksrepubliek is de grootste handelspartner van het Afrikaanse land en Zambia is aangesloten bij China’s Belt and Road Initiative (BRI), dat wereldwijd investeert in infrastructuur. Zo bouwde China er verschillende vliegvelden en een waterkrachtcentrale. Een groot giflek in een kopermijn die wordt geëxploiteerd door een Chinees bedrijf veroorzaakte vorig jaar ernstige milieuvervuiling.
Zambia steunt China’s standpunt dat Taiwan „onvervreemdbaar onderdeel van China” is, en dat Beijing er de legitieme regering van vormt.
Tegelijk met RightsCon zou in Lusaka ook een conferentie van VN-organisatie Unesco plaatsvinden ter gelegenheid van World Press Freedom Day, aanstaande zondag. Die werd georganiseerd in samenwerking met AccessNow en zou in hetzelfde conferentiecentrum worden gehouden. Die bijeenkomst gaat nu in sterk afgeslankte vorm door: de uitreiking van een persvrijheidsprijs vindt op een later moment plaats in Parijs en de meeste programmaonderdelen worden nu online gehouden.
Volgens een Unesco-woordvoerder kan de conferentie niet doorgaan omdat veel beoogde deelnemers vanwege de annulering van RightsCon niet naar Zambia reizen, en omdat beide conferenties veel kosten zouden delen. De organisatie kan die kosten niet alleen dragen.
Als de aanwezigheid van Taiwanese sprekers inderdaad de reden is geweest voor de afgelasting, is dat het tweede recente voorbeeld van Afrikaanse regeringen die zwichten voor Chinese druk. Eerder deze maand moest de Taiwanese president Lai Ching-te een gepland bezoek afzeggen aan Eswatini, een van de weinige landen die formele diplomatieke betrekkingen met Taiwan onderhouden. Drie buurlanden hadden hun luchtruim voor Lai’s toestel gesloten.