Ze moest vernieuwing brengen, maar veroorzaakte vooral controverse. Na maanden van verzet trekt het wereldberoemde operahuis van Venetië de benoeming van dirigent Beatrice Venezi (36) weer in. Wie is deze ‘onervaren’ en ‘rechtse’ Italiaanse?
is correspondent Italië, Griekenland en de westelijke Balkan voor de Volkskrant.
De laatste tonen van Mozarts La Clemenza di Tito zijn amper verstomd als er tientallen vellen papier neerdwarrelen in het Venetiaanse operahuis La Fenice. ‘Muziek is kunst, geen vermaak’, staat er op de flyers die kort voor de uitvoering zijn uitgedeeld in de loges van de zaal.
Het is een van de protestacties waarmee medewerkers van La Fenice zich sinds september vorig jaar tegen de benoeming van Beatrice Venezi keerden. De maestro is in hun ogen veel te onervaren om als muzikaal directeur aan de slag te gaan bij de wereldberoemde instelling. Dat er sprake zou zijn van ‘vriendjespolitiek’ en haar aanstelling zou zijn georkestreerd door de rechtse regering, droeg bij aan de controverse.
Ondanks het verzet hield directeur Nicola Colabianchi voet bij stuk. De jonge mediagenieke dirigent was volgens hem uitermate geschikt, omdat ze vernieuwing kon brengen bij het operahuis waar eeuwen geleden werken van Verdi en Bellini in première gingen. ‘We leven in een tijdperk waarin communicatie belangrijk is en we een nieuw publiek moeten bereiken’, zei hij tegen The New York Times.
De 36-jarige Venezi groeide op in het Toscaanse Lucca en is, anders dan critici willen doen geloven, geen volslagen onbekende in de muziekwereld. Al in 2018 zette Forbes haar op een lijst met honderd veelbelovende Italianen van onder de 30 jaar. ‘Ik hoop dat er ooit een Barbie wordt gemaakt die dirigent is. Dan zou het niet zo vreemd zijn voor een vrouw om van zo’n carrière te dromen’, zei Venezi destijds.
Al als kind raakte ze in de ban van muziek. ‘Sinds mijn 6de studeer ik elke dag. Ik blijf me bijscholen, ik repeteer, ik neem mijn werk mee naar huis.’ Eerst alleen op de piano, sinds haar 19de als dirigent. Ze noemt het een ‘roeping’, die niets te maken heeft met Harry Potter, zoals journalisten weleens beweren – de Italianen gebruiken hetzelfde woord voor dirigeerstok en toverstaf. ‘Ik heb alle boeken gelezen, maar ik wilde die bacchetta heus niet om de jonge tovenaar te imiteren.’
Venezi is een opvallende verschijning in de doorgaans behoudende klassiekemuziekwereld. Ze werd bekend door tv-optredens in een talentenjacht voor jonge musici, was jarenlang te zien in veelbesproken shampooreclames, en veroorzaakte in 2021 een rel omdat ze tijdens het populaire muziekfestival van San Remo liever aangesproken wilde worden met direttore dan met het vrouwelijke direttrice.
Kort daarop hees politicus Giorgia Meloni haar op het schild tijdens een congres van haar partij Fratelli d’Italia. Ze noemde haar een ‘dappere’ en ‘getalenteerde’ artiest, die niet buigt voor ‘ideologische fanatiekelingen’. Toen die radicaal-rechtse partij een jaar later de verkiezingen won, werd Venezi benoemd tot adviseur van de minister van Cultuur.
Velen zagen daarin het bewijs dat ze een ‘fascistella’ is, een kleine fascist, zoals critici haar al jaren noemden vanwege haar vaders carrière bij de neofascistische partij Forza Nuova.
Dat ze het werk Inno a Roma van Puccini besloot af te stoffen ter ere van het honderdste sterfjaar van de componist was olie op het vuur. Het stuk vormde in het verleden de muzikale omlijsting van bijeenkomsten van de MSI, de partij die voortkwam uit aanhangers van Mussolini en waarvan Meloni in haar jonge jaren lid was.
Onzin, vond Venezi. ‘Waarom zou ik ervan afzien een stuk van Puccini te dirigeren dat decennialang niet is uitgevoerd, enkel omdat het ten onrechte is bestempeld als een product van het regime?’
In de Italiaanse krant La Stampa regeerde ze op de verwijten, die ze ‘beledigend’ noemde: ‘U kunt teruglezen wat ik in mijn leven heb gezegd en geschreven, u zult niets vinden dat ook maar in de buurt komt van onderdrukking van de ander, homofobie of fascisme.’
Over haar werk ging het ondertussen amper. ‘Haar cv verbleekt bij dat van andere dirigenten die in deze schouwburg hebben gewerkt’, schreven medewerkers van La Fenice in een protestbrief. ‘Ze heeft nog nooit orkesten van de belangrijkste internationale operahuizen gedirigeerd of opgetreden op internationale muziekfestivals die ertoe doen.’
Kritiek waarin Venezi, die in oktober in Venetië zou beginnen, zich niet kon vinden. Volgens haar zou de gevestigde orde bij La Fenice bang zijn voor een jonge vrouw die verandering wil brengen. ‘Ik heb geen peetvaders’, zei ze vorige week tegen de Argentijnse krant La Nación over de ophef rond haar benoeming. ‘Ik kom niet uit een familie van musici, terwijl dit een orkest is waar banen overgaan van vader op zoon.’
Die opmerking werd Venezi fataal. Directeur Nicola Colabianchi besloot haar aanstelling in te trekken, hij noemde de ‘herhaaldelijke’ uitlatingen over La Fenice ‘beledigend’ en ‘schadelijk’ en bovendien ‘onverenigbaar’ met het respect dat orkestleden verdienen. Eerder al had ze gezegd dat de abonnementhouders allemaal ‘boven de tachtig’ zijn.
Zelf spreekt Venezi van een maandenlange ‘lastercampagne’, die hiermee ten einde komt. ‘In Italië is jong zijn een handicap en vrouw zijn een verzwarende factor. Mijn succes is dat van een selfmade meisje uit de provincie. En daar houdt de elite niet van.’
Ze ontkent de aanstelling te danken te hebben aan de premier. ‘Als zij mij had gekozen, zou ik er nog zitten.’
In het boek Le sorelle di Mozart (Mozarts zussen), dat in 2021 verscheen, eert Venezi vrouwelijke muzikanten die doorbraken ‘in een wereld die niet op hen zat te wachten’.
Momenteel is Venezi als gastdirigent verbonden aan Teatro Colón in Buenos Aires, eerder werkte ze in Zuid-Korea en Japan.
Orkestleden droegen als vorm van protest speldjes tijdens een concert, waarop Venezi reageerde: ‘Ik zou iets stijlvollers hebben gekozen, misschien iets met Swarovski, om ze eleganter te maken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant