Elk jaar markeren we 1 mei: vlaggen, toespraken, bijeenkomsten – het bekende ritueel. Maar wat betekent deze dag nog werkelijk? 1 mei is geen traditie om te onderhouden. Het is een keuze die we telkens opnieuw moeten maken op het kruispunt voor arbeid.
Die keuze is urgenter dan ooit. Werkenden staan structureel onder druk. Wat in de vorige eeuw met moeite is bevochten, bijvoorbeeld de achturige werkdag en basisbescherming op de werkvloer, wordt vandaag stukje bij beetje uitgehold. Niet met grote, zichtbare ingrepen, maar juist sluipend en in kleine stapjes. Overwerk wordt normaal, bereikbaarheid is eindeloos en er is meer vrijwilligerswerk en mantelzorg.
Risico’s worden verschoven van werkgevers naar werknemers. Ondertussen groeit een groep mensen, bijvoorbeeld arbeidsmigranten, die werkt onder omstandigheden die we decennialang achter ons dachten te hebben gelaten.
We vertellen onszelf graag dat de tegenstelling tussen arbeid en kapitaal achterhaald is. Maar dat is een comfortabele illusie. Die tegenstelling bestaat nog steeds, alleen in een modern jasje. Kapitaal is mobiel, schaalbaar en grensoverschrijdend. Arbeid daarentegen is gefragmenteerd, flexibel gemaakt en vaak geïsoleerd. De zzp’er, de uitzendkracht en de platformwerker delen zelden nog een gezamenlijke werkvloer. Wat ons als modern, hip en als vrijheid wordt verkocht, ook aan jongeren, blijkt in de praktijk vaak onzekerheid en achteruitgang die we tóch niet willen.
Over de auteurs
Merdan Yagmur en Peter Spijkerman zijn voormalige leden van het Algemeen Bestuur van vakbond FNV.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Juist daardoor is het moeilijker geworden om collectief op te treden. Waar vroeger solidariteit ontstond op de werkvloer, ontbreekt nu vaak de gedeelde ervaring. En alsof dat nog niet genoeg is, is de tegenmacht diffuser geworden. Multinationals, algoritmes en financiële constructies laten zich niet eenvoudig aanspreken of organiseren. De strijd is complexer, minder zichtbaar maar zeker niet minder noodzakelijk.
Tegelijkertijd moeten we ook kritisch naar onszelf kijken. De vakbeweging, ooit het breekijzer van verandering, is deels onderdeel geworden van het systeem dat zij juist moest uitdagen. Dat heeft invloed gebracht, maar ook afstand. Te vaak wordt er óver werkenden gesproken in plaats van mét hen. En wanneer leden zelf steeds minder te zeggen hebben over de koers van hun organisatie, brokkelt de legitimiteit verder af en ontstaan er andere, veelal kleinere actiegroepen. Democratie is geen luxe, maar een voorwaarde voor geloofwaardige belangenbehartiging.
Daar zit precies de kern van het probleem: we zijn 1 mei gaan behandelen als een herdenkingsmoment, terwijl het altijd een actiedag is geweest. Geen viering van wat in het verleden is bereikt, maar een instrument om te bevechten wat nu nog ontbreekt. Door die verschuiving is de dag zijn scherpte kwijtgeraakt.
Maar dat betekent niet dat 1 mei zijn betekenis heeft verloren. Integendeel. In een tijd van onzekerheid en versnippering is de behoefte aan collectiviteit groter dan ooit. Alleen vraagt dat om een andere invulling. Minder beheer, meer mobilisatie. Minder afstand, meer nabijheid. Minder praten namens mensen, meer organiseren met mensen.
De vraag waar het uiteindelijk om draait, is dezelfde als ruim een eeuw geleden: hoe bouwen werkenden macht op in een systeem dat kapitaal bevoordeelt? Daar is geen simpele oplossing voor. Maar één ding is zeker: zonder organisatie is er geen macht. En zonder macht is er geen verandering.
1 mei confronteert ons met die realiteit. Het dwingt ons om positie te kiezen op het kruispunt voor arbeid. Accepteren we dat rechten langzaam verdwijnen? Of investeren we opnieuw in solidariteit en collectiviteit, hoe ingewikkeld dat ook is in de huidige tijd? Dat is de echte betekenis van deze dag: niet terugkijken, maar vooruit. Niet herdenken, maar handelen. Kortom: 1 mei is geen ritueel. Het is een keuze om in Nederland samen te blijven strijden voor menselijke waardigheid en een solidaire toekomst.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant