De ‘offlinebeweging’ krijgt wereldwijd steeds meer vorm. Mensen zoeken in toenemende mate naar methoden en technieken om minder overgeleverd te zijn aan smartphones en algoritmes. Zo ook de actie Mei Social Vrij.
Online kunnen we dan misschien slecht met elkaar door één deur, over de onlineomgeving zijn we steeds eensgezinder: 7,2 miljoen mensen in Nederland vinden sociale media een gevaar voor ons mentale welzijn. Bijna twee op de drie Nederlanders is voor een verbod tot 16 jaar. Meer dan vijf miljoen Nederlanders gaven in 2025 aan te willen minderen of stoppen, en dit aantal groeit al jaren stevig. Deze cijfers uiten zich echter nog niet in een massale leegloop van Instagram of TikTok. Integendeel, ons collectieve gebruik steeg in 2025 en 14,6 miljoen mensen gebruikten gemiddeld twee uur per dag sociale media.
Dat is niet gek. Stoppen of minderen met sociale media is zowel technisch als sociaal vrijwel onmogelijk gemaakt. Wie met de beste intenties van de wereld zijn Insta of Snap opent, eindigt dankzij alle verslavende functionaliteiten negen van de tien keer op een plek die het best omschreven kan worden als een rabbit hole. En wie er bewust voor kiest niet op de socials aanwezig te zijn, krijgt van de rest van de maatschappij aan de lopende band signalen dat je echt iets mist.
Maar er is hoop: zoals een kleine kopgroep ooit de aanzet gaf voor de snelle groei van Hyves, Twitter en Facebook, zo wijst een relatief kleine groep mensen nu de weg naar een ‘social-vrije’ samenleving.
Over de auteur
Jan Bruin is oprichter van Mei Social Vrij en marketingstrateeg.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het waren namelijk niet de verslavende snufjes en de slimme algoritmes die we nu gewend zijn, die socialemediaplatforms de wereld deden veroveren. Het was het netwerkeffect. De mobiele telefoon, WhatsApp, Microsoft Word, allemaal werden ze ‘de standaard’. Omdat zo’n grote hoeveelheid mensen ze in gebruik nam, werd deze producten niet gebruiken heel ingewikkeld. Zo ging het ook, meer dan ooit, met sociale media. Op het moment waarop het netwerkeffect zó sterk is dat een dienst mijden bijna onmogelijk wordt, zijn we ‘locked in’. Wie de cijfers aan het begin van dit stukje nog eens doorneemt, begrijpt waar deze term vandaan komt (het ongemak groeit, toch groeit het gebruik stug door).
Maar zoals ik al zei: er is hoop. Want naast het feit dat techbedrijven wereldwijd terecht bij wetgevers onder vuur liggen, is er een groeiende beweging van mensen die zélf los komen van de gewoonte om te scrollen. Onder gen Z blijkt de onvrede over sociale media snel te groeien, vermoedelijk omdat de effecten voor deze generatie het meest voelbaar zijn en omdat zij een wereld zonder socials nauwelijks hebben meegemaakt.
Zij zoeken in toenemende mate naar methodes en technieken om minder overgeleverd te zijn aan smartphones en algoritmes. Van het ontvolgen van bepaalde accounts en het instellen van een tijdslimiet tot het verwijderen van hele accounts: meer dan tachtig procent van de gen Z’ers deed al een poging om het gebruik terug te dringen.
De ‘offlinebeweging’ krijgt mede dankzij deze ontwikkelingen steeds meer vorm. Dat zie je in initiatieven als de Offline Club, Phone Free February, Mei Social Vrij en Smartphonevrij Opgroeien, maar ook aan talloze lokale projecten en evenementen. Bedrijven bieden inmiddels technische oplossingen om socialemediaplatforms tijdelijk te blokkeren, zoals Fairphone met zijn ‘Moments switch’ en Tap Out en Unpluq met hun fysieke tags, die alle bepaalde apps tijdelijk blokkeren.
Ook het medialandschap rond dit thema staat in bloei, met journalisten en schrijvers als Ernst-Jan Pfauth, Lena Bril, Hans Schnitzler, Debbie Been en Thijs Launspach. En dat is maar een greep uit de vele mensen die zich toeleggen op een bewuster leven in tijden van digitale afleiding en overdaad.
De paar kanaries in de kolenmijn hebben in pakweg twee jaar tijd een felgele zwerm gevormd die nauwelijks nog te negeren valt. Wanneer opinieleiders als Arjen Lubach en Alexander Klöpping zich herhaaldelijk uitspreken over de schadelijke kanten van sociale media en smartphones, weet je dat een beweging niet meer niche is. Wanneer het precies zal gebeuren is moeilijk te voorspellen, maar het zou mij niet verbazen als we over een paar jaar in een situatie zitten waarin op sociale media actief zijn hopeloos ‘uit’ is.
Met Mei Social Vrij proberen we dat moment dichterbij te halen door middel van een jaarlijkse uitnodiging om de socials even te laten rusten. Met succes: 60 procent van de mensen die meedoet houdt het een maand vol zonder te scrollen, 35 procent checkt toch af en toe de socials, maar slechts 5 procent lukt het helemaal niet. Veel belangrijker: één jaar na deelname geeft 80 procent van de mensen aan dat zij hun socialemediagebruik blijvend hebben teruggeschroefd en 44 procent gebruikt sociale media zelfs meer dan dertig minuten minder per dag. In een jaar tijd is dat meer dan een hele werkweek (dag en nacht) minder scrollen.
Vroeg of laat slaat deze social-vrije veenbrand over in een volwaardige fik, want er is iets wat nog veel verslavender en aanstekelijker is dan sociale media: het echte leven.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant