Energiekosten Veel zwembaden hebben last van de hoge energiekosten. In het Drentse Vries doen ze het anders. Zwembad de Leemdobben, dat vrijdag vijftig jaar bestaat, gebruikt geen gas meer om de baden mee te verwarmen. Zonnepanelen, zonnecollectoren en warmtepompen doen het werk.
Het water in zwembad De Leemdobben in Vries wordt gasloos verwarmd.
De temperatuur van zwembad de Leemdobben in het Drentse Vries is woensdagochtend rond een uur of tien een comfortabele 23,7 graden. Dinsdagavond keek Roelof Rutgers (59), directeur-bestuurder van stichting zwembaden gemeente Tynaarlo, nog naar SBS6. Daar was een medewerker van een ander zwembad te zien, die zich zorgen maakte om de hoge energiekosten en blij was met de temperatuur van 21 graden in het bad. Dat vinden ze in Vries maar fris.
Zorgen om hoge energiekosten hebben ze bij de Leemdobben al jaren niet meer. Het zwembad is volledig verduurzaamd en gebruikt geen gas meer om de baden te verwarmen. 370 zonnepanelen op het terras wekken stroom op. Het dak van de kleedkamers ligt vol met zonnecollectoren en er staan twee grote warmtepompen op het terrein. Door deze investering kan het zwembad zelfs het hele jaar open. Ook in de winter worden hier baantjes getrokken. De eerste keer dat dat kon, was in 2021. In het buitenbad werd gezwommen, terwijl tegelijkertijd op de natuurijsbaan naast het zwembad werd geschaatst.
Het zwembad wordt door de verduurzaming niet geraakt door energiecrises. Zeven jaar geleden kwam Barend Lukkien, inwoner van Vries en lid van de raad van toezicht van het zwembad, met het idee om het bad te verduurzamen. De oud-ingenieur bedacht de plannen. Het zwembad betaalde de nieuwe installaties en zonnepanelen met subsidies van het Rijk en de gemeente, eigen middelen en een lening van de gemeente. „Het verdient zichzelf terug. De energielasten zijn enorm naar beneden gegaan. We besparen zo’n 60.000 euro per jaar”, zegt Rutgers.
Trea Rutgers kent alle vaste zwemmers op de woensdagochtend.
Zwembaden moeten wel verduurzamen om te kunnen blijven bestaan. „Met de gaskraan red je het niet”, weet Rutgers. Het aantal zwembaden in Nederland neemt al jaren af. Het Mulier Instituut brengt jaarlijks in kaart hoeveel zwembaden er zijn. In 2024 waren er 621 openbare zwembaden; 39 minder dan in 2013. De meeste zwembaden gingen dicht omdat ze verouderd waren en vanwege de hoge exploitatie- en energiekosten. Het is duur om een zwembad te onderhouden en te verwarmen. 64 procent van de openbare zwembaden is eigendom van gemeenten. Het lukt ze niet altijd om die open te houden, zeker niet als er bezuinigd moet worden. „Dan sluiten ze vaak als eerste het bad of de bibliotheek”, zegt Rutgers. Hij was van 2023 tot 2026 gemeenteraadslid in Tynaarlo.
Die gemeente, met zo’n 35.000 inwoners, doet het goed, vindt Rutgers. Er zijn naast de Leemdobben nog twee zwembaden, een buitenbad in Paterswolde en een binnenbad in Zuidlaren. Ze horen alle drie bij de stichting waar Rutgers directeur-bestuurder van is en al 31 jaar voor werkt. Ook de andere twee zwembaden zijn de afgelopen jaren verduurzaamd.
De Leemdobben krijgt vaak bezoek van medewerkers van andere zwembaden, die willen zien hoe het zwembad de verduurzaming heeft aangepakt. Uit het Drentse Beilen, het Friese Witmarsum en het Groningse Ten Boer kwamen ze al langs. De medewerkers van de baden krijgen dan een rondleiding, die voert van de zonnepanelen op het terras (tussen het horecagedeelte en het ‘keuvel houkje’ met bankje voor de kleedkamers) tot de kelder met alle technische installaties. Die zonnepanelen waren wel even wennen, zegt Trea Rutgers (60), medewerker van het zwembad en vrouw van Roelof. Het aangezicht van het terras veranderde ingrijpend door de zonnepanelen. Maar ze hebben ook een voordeel: op zonnige dagen kun je onder de panelen in de schaduw zitten.
Trea Rutgers in de installatieruimte. Met de verduurzaming bespaart het zwembad 60.000 euro per jaar.
De verduurzaming is nooit helemaal klaar. Op de wensenlijst staat nog een batterij, die stroom van de zonnepanelen kan opslaan voor een minder zonnige dag. Maar dat is met minimaal 100.000 euro een forse investering, waar de raad van toezicht van het bad nog niet over uit is. „Dan moeten we wel een heel goede zomer draaien”, lacht Trea.
Bij de stichting die de drie zwembaden beheert en deels door subsidie wordt gefinancierd, werken veertig mensen. Twaalf vrijwilligers helpen bij de Leemdobben met de kleine klusjes en het groen. Ook zijn er zo’n zeshonderd ‘vrienden van de Leemdobben’ die het zwembad sponsoren. Zo blijft het zwembad behouden voor de toekomst. Op 1 mei bestaat de Leemdobben vijftig jaar en begint het zomerseizoen. Het wordt groots gevierd, met een feestprogramma met stormbaan, clown en een demonstratie van duikers. Tegen de eigenaar van de poffertjeskraam en de ingehuurde clown had Roelof eerder gezegd zo’n honderd bezoekers te verwachten. Maar door de zonnige weersvoorspelling heeft hij maar even gebeld dat het er meer worden.
Trea kent de vaste zwemmers op woensdagochtend allemaal. „Heb je een leuke verjaardag gehad?”, vraagt ze een vrouw die net klaar is met baantjes trekken. Ze geeft ook zwemlessen aan kinderen. En elke week is op woensdagavond aquajoggen. Zo’n levendig zwembad is belangrijk voor een plek als Vries, zegt Roelof. „Het vergroot de aantrekkingskracht van het dorp. Maar het is niet alleen daarvoor goed. Nederland is een land vol water. Hoe minder zwembaden er zijn, hoe minder mogelijkheden er zijn om te leren zwemmen. Zwembaden zijn onmisbaar.”