Fusies De Europese Unie hield eerder de fusie tegen van treinenbouwers Siemens en Alstom; het bedrijf zou te machtig worden. Maar het concurrentiebeleid schuift. Interessante test wordt het plan van Airbus, Leonardo en Thales om hun ruimtevaartactiviteiten te bundelen en zo een grote concurrent voor SpaceX op te tuigen.
In de ruimtevaartsector willen de Europese bedrijven Airbus, Leonardo en Thales samen een concurrent van SpaceX optuigen.
Europa is geen land van reuzen. Maar als het aan de Europese Commissie ligt, kan daar verandering in komen.
Brussel stuurt aan op nieuwe concurrentieregels die de weg vrij maken voor meer fusies en overnames en zo tot grotere bedrijven kunnen leiden. Als de EU bedrijven tegenhoudt in hun fusieplannen, is de gedachte, leggen ze het af tegen grote concurrenten elders in de wereld.
„Europa heeft sterke innovatieve bedrijven nodig die zich kunnen wagen op het wereldtoneel”, aldus Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. „Het talent hebben we al. Nu moeten we de omgeving creëren voor Europa’s volgende kampioenen.”
De nieuwe voorstellen, die donderdag zijn gepubliceerd, laten zien dat de prioriteiten van de Commissie verschuiven onder Von der Leyen. Lag eerst de nadruk op streng bewaken van de interne markt, met gezonde concurrentie, nu wil Von der Leyen de weg vrijmaken voor bedrijven om elkaar op te slokken en zo op te boksen tegen Amerikaanse en Chinese giganten.
De kogel is nog niet door de kerk. Het gaat vooralsnog om een concept voor de nieuwe fusierichtlijnen. De definitieve richtlijnen volgen in de herfst, zo is de verwachting, als iedereen er zijn zegje over heeft kunnen doen. Duidelijk is nu wel wat de Commissie voor ogen heeft.
En dat markeert een breuk met het verleden. Het concurrentie- of mededingingsbeleid is een van de machtigste instrumenten van de EU-machinerie. De Commissie kan fusies en overnames blokkeren en optreden tegen kartelvorming door bedrijven of staatssteun door overheden, zonder inspraak van regeringen. Een aantal jaar geleden ging de Commissie nog voor een fusie tussen treinbouwers Siemens en Alstom liggen, tot woede van Berlijn en Parijs.
Die macht maakt het betrokken departement – DG Comp, voluit het Directoraat-Generaal voor Mededinging – ook politiek van groot belang. Van Von der Leyen is al langer bekend dat ze de strenge marktmeester wil ‘moderniseren’, oftewel: indammen. Dat de ervaren Ier Anthony Whelan, een vertrouweling van haar, er onlangs is benoemd tot hoogste ambtenaar, werd al gezien als een teken aan de wand.
Duitsland en Frankrijk lobbyen al jaren voor versoepeling van de regels. Ook veel grote bedrijven – bijvoorbeeld in de telecomsector – hebben zich voor zo’n herziening uitgesproken. Zij zeggen dat ze moeten kunnen groeien om volop te kunnen profiteren van schaalvoordelen. Alleen dan, redeneren ze, zijn ze in staat zich te blijven ontwikkelen en te innoveren.
De nieuwe voorstellen bevestigen dat Brussel een eind in dat wensenlijstje meegaat. De Commissie wil in de toekomst meer oog hebben voor andere factoren, zoals de robuustheid van leveringsketens en de veiligheid van het continent.
Dat betekent in de praktijk dat een fusie of overname toch groen licht kan krijgen, bijvoorbeeld als deze de Europese toegang tot essentiële grondstoffen ten goede komt of de defensiecapaciteit van het continent vergroot.
Een interessante eerste test voor de nieuwe denkwijze wordt het voornemen van vliegtuigbouwer Airbus en defensiebedrijven Leonardo en Thales om hun ruimtevaartactiviteiten te bundelen. Zo willen ze een grote concurrent optuigen voor SpaceX van Elon Musk. De Commissie moet zich nog over deze kampioen-in-spe uitspreken.
Kritiek op deze koers komt onder meer uit Nederland, dat altijd voorvechter is geweest van een strenge marktmeester. Ook de ambtenaren van DG Comp, het departement zelf, zitten op die lijn en Eurocommissaris Teresa Ribera (Klimaat en Mededinging) met hen. Zij zeggen: juist door stevige concurrentie voorkom je monopolies, stimuleer je innovatie en blijven de prijzen laag.
Ook Whelans voorganger op het departement, de Fransman Olivier Guersent, twijfelde bij zijn afscheid aan de effectiviteit van een grootschalige ommezwaai. „Ik denk dat degenen die het hardst roepen dat wij minder moeten interveniëren bij fusies en overnames de bazen van grote bedrijven zijn, die helemaal niet uit zijn op een sterke economie, maar enkel op meer macht voor hun eigen bv en meer winst”, zei hij tegen NRC. „Zij proberen het debat te kapen.”
Concurrentie blijft een groot goed, zegt de Commissie over de nieuwe richtlijnen. Maar de concurrentiekracht van de EU als geheel is het belangrijkst. En die gedijt in de ogen van Von der Leyen soms juist bij wat minder concurrentie, en wat meer ruimte voor grote bedrijven.