Mogen Franse bloemisten en bakkers vrijdag 1 mei aan het werk? Het is de inzet van hoogoplopend debat over de Dag van de Arbeid. Premier Lecornu steunt de ondernemers die aan de bak willen, tot woede van de bonden en collega’s.
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Het is een heilige dag voor links Frankrijk: 1 mei, de Dag van de Arbeid. De enige dag die verplicht vrij is en ook nog eens gegarandeerd wordt doorbetaald. Maar de laatste jaren hoort daar, naast de traditionele demonstraties, ook een ander ritueel bij: de steeds opnieuw oplaaiende discussie of bakkers en bloemisten niet tóch open mogen zijn die dag.
Want dagelijks vers brood, hebben de Fransen daar niet ook recht op? En wat te denken van het lelietje-van-dalen, het symbool van de lente en geluk dat je op 1 mei overal in het Franse straatbeeld ziet? Daar willen de bloemisten ook wel aan verdienen.
Het was koning Karel IX die op 1 mei 1561 een bundeltje lelietjes-van-dalen, ook wel meiklokjes genoemd, cadeau kreeg. De koning was er zo mee verguld dat hij daarna elk jaar op 1 mei de dames aan het hof eenzelfde boeketje cadeau deed. In Frankrijk worden de bloemetjes op die dag overal op straat verkocht door kinderen, scoutingclubs en iedere andere particulier zonder vergunning die een zakcentje wil verdienen.
Alleen werknemers in essentiële sectoren – ziekenhuizen, politiediensten, openbaar vervoer – hebben het recht om op de Dag van de Arbeid aan de arbeid te gaan in Frankrijk. Restaurants en hotels worden ook als onmisbaar beschouwd. Wie werkt, krijgt dubbel betaald.
Voor bakkers en bloemisten geldt een geitenpaadje: ze mógen open zijn, maar uitsluitend de eigenaar mag werken, het personeel niet. Dat is vastgelegd in de Arbeidswet. Na jaren van smeekbeden door ondernemers of dat niet anders kan, wil de Franse regering hun nu een handreiking doen. En dus werd woensdag op de valreep een wetsvoorstel gepresenteerd dat bakkers en bloemisten toestaat hun personeel te laten werken op 1 mei. Alleen met instemming van de werknemers in kwestie, en met de garantie van dubbele uitbetaling.
Subiet kondigde de Parti Socialiste aan een motie van wantrouwen aan tegen de regering als die het plan werkelijk doorzet. Vrije dagen zijn in heel Frankrijk een gekoesterde erfenis van de arbeidersstrijd. Toen François Bayrou, voormalig premier, voorstelde om twee vrije dagen te schrappen om het gapende gat in de Franse staatsbegroting te dempen, was het land te klein – en het verzet kwam vanuit het hele politieke spectrum.
Ook binnen de regering was het deze week hommeles. ‘1 mei, dat is de Kerst voor arbeiders. Dit is een belediging aan hun adres’, fulmineerde justitieminister Gerald Darmanin, die toch vooral bekendstaat als Macrons rechtsbuiten.
Het wetsvoorstel kwam veel te laat om nog voor 1 mei in werking te treden, en was vooral een symbolische zet. Maar premier Sebastien Lecornu besloot zichzelf, ondanks het felle verzet tot in de eigen ministerraad, nog eens te overtoepen met een ongekend staaltje gedoogbeleid: alle bakkers en bloemisten die overwegen om vrijdag tóch hun personeel in te zetten, uiteraard met hun instemming en dubbele betaling, kunnen ongestoord hun gang gaan en hoeven niet te vrezen voor controles of boetes.
Vlam in de pan bij de vakbonden: de premier gooit niet alleen de rechten van werknemers te grabbel, maar zet in één moeite door de Arbeidsinspectie buitenspel. Het is ook nog eens ondemocratisch, want hij loopt vooruit op een wet die nog niet in de verste verte de eindstreep heeft gehaald. ‘Met deze boodschap roept de premier simpelweg de werkgevers op de wet niet te respecteren’, reageerden de vakbonden kwaad.
In allerijl is nu de Franse Raad van State ingeschakeld om uitspraak te doen over de uitzonderingsregel.
Wereldwijd wordt op 1 mei stilgestaan bij de strijd voor fatsoenlijke en waardige arbeidsrechten. In ruim tachtig landen, waaronder bijna alle Europese landen, Zuid-Afrika, Tunesië, Irak, Indonesië en Bolivia, is dit een officiële feestdag.
De Dag van de Arbeid vindt zijn oorsprong in de Verenigde Staten. In 1886 overspoelden duizenden arbeiders de straten van Chicago om te staken en strijden voor een achturige werkdag. Drie jaar later werd 1 mei op een socialistisch congres in Parijs omgedoopt tot internationale actiedag. Met als belangrijkste eisen: een achturige werkdag en kiesrecht voor arbeiders.
Meer dan honderd jaar later gaan er deze dag nog steeds werknemers uit alle uithoeken van de wereld de straat op om te demonstreren of hebben ze vrij. Maar Nederland valt buiten de boot: hier wordt de internationale actiedag alleen symbolisch gevierd. Arbeiders worden gewoon op hun werk verwacht.
De Nederlandse vakbond FNV probeert de dag al enkele jaren een nieuw leven in te blazen. Op 1 mei organiseert de bond een manifestatie in het Martin Luther Kingpark in Amsterdam. In Caribisch Nederland zijn werknemers wel vrij op de Dag van de Arbeid.
Renée Meershoek
Source: Volkskrant