Radicaal-rechtse partijen mogen de mond vol hebben van het beschermen van ‘de christelijke cultuur’, Nederlandse kerken moeten niets van hun gedachtegoed hebben. In duidelijke taal spreken zij zich uit: ‘Eng nationalistisch, anti-islam, identitair.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Nu uiterst rechts aanhoudend aan invloed wint, ook onder christenen, voelen Nederlandse kerken zich genoodzaakt hun stem te laten horen. Radicaal-rechts ‘is racistisch, antisemitisch en verheerlijkt masculiniteit’, staat in een nieuw beleidsstuk van de Raad van de Kerken, een verband van negentien Nederlandse kerkgenootschappen met in totaal meer dan vijf miljoen leden. ‘Het is een bedreiging voor democratie en rechtsstaat, voor minderheidsgroepen en voor zwakkeren in de samenleving. Het is daarmee ook een bedreiging voor het christelijke geloof.’
Tot hun grote onvrede zien Nederlandse kerken hoe radicaal-rechtse politici met hun geloof aan de haal zijn gegaan. De retoriek van partijen als PVV en Forum voor Democratie is doorspekt met verwijzingen naar het ‘cultuurchristendom’ of de ‘joods-christelijke’ cultuur van Nederland, die behoed zou moeten worden voor gevaarlijke invloeden van buitenaf. Het christendom wordt in het ‘publieke debat gebruikt voor doelen die weinig met het geloof te maken hebben’, valt te lezen in het document. ‘Eng nationalistisch, anti-islam, identitair.’
Uit het stuk spreekt ‘duidelijk taal’, zegt Stefan Paas, hoogleraar theologie aan de Vrije Universiteit. ‘De kerken voelen zich gekaapt door krachten in de samenleving die weinig ophebben met het christelijke geloof.’ Tegelijkertijd nuanceert hij de directe impact van het document. ‘Wat de aangesloten kerken ermee doen is aan henzelf.’
Het beleidsdocument vormt volgens voorzitter Geert van Dartel van de Raad van de Kerken een ‘handreiking’ voor de lidkerken, onder meer de rooms-katholieke Kerk in Nederland en de Protestantse Kerk Nederland, om het gesprek over radicaal-rechts gedachtegoed op gang te brengen, ook in eigen gelederen. Het document bevat daar aanbevelingen voor, zoals zorgdragen ‘voor een zorgvuldige inwijding in het christelijk gedachtegoed van (nieuwe) kerkleden’.
Uiterst rechtse partijen blijken een steeds grotere aantrekkingskracht te hebben op christenen. Paas leest in het document ook een zorg over de motieven van jonge mensen die zich tot het geloof wenden. ‘Jongeren met een radicaal-rechtse oriëntatie zijn de kerk gaan zien als een bastion van masculiniteit en Europese zuiverheid. Daar wil dit rapport duidelijk iets tegenover plaatsen.’
Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 was de PVV met zo’n kwart van de christelijke stemmen onder die geloofsgroep de grootste, bleek uit cijfers die het Nederlands Dagblad publiceerde. Duidelijke cijfers van de meest recente kamerverkiezingen zijn niet bekend. Maar bij de gemeenteraadsverkiezingen deed Forum voor Democratie het goed in gemeenten in de Biblebelt, zoals Epe, Nijkerk en Scherpenzeel. De ChristenUnie verloor juist bijna eenderde van haar zetels.
Naar aanleiding van de verkiezingswinst van de PVV verklaarden zo’n zevenhonderd predikanten en andere christelijke voormannen en -vrouwen destijds dat een christelijke levensovertuiging en extreemrechts niet samengaan. Van Dartel: ‘Wij spreken ons onomwonden uit voor de democratie en rechtsstaat en maken, ons grote zorgen over de ondermijning daarvan.’ Volgens de Raad van Kerken-voorzitter vormt radicaal-rechts net als in de gehele samenleving ook ‘een probleem in eigen kring.’
Het beleidsdocument neemt afstand van pogingen om het ‘christelijk geloof te reduceren tot cultuur- of tot identiteitsmarker tegenover anderen’. Zo zou deelname aan ‘gewelddadige acties’ tegen azc’s ‘scherp’ moeten worden veroordeeld. Kerkleiders, die verbonden zijn aan politieke organisaties met overtuigingen die strijdig zijn met het geloof, hoeven niet meteen uit hun functie te worden gezet. Wel moet het ‘aanleiding zijn tot gesprek’ en ‘kritische’ vragen.
'Het doel van stuk is niet om oordelend te spreken over mensen die zich aangetrokken voelen door radicaal-rechtse opvattingen’, aldus van Dartel. ‘Maar juist om het gesprek ook met hen te voeren vanuit onze gedeelde waarden en geloof.'
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant