Woningbouw Al decennialang verzetten bewoners van ’t Eiland in Vlissingen zich tegen naderende sloop van hun wijk. De woningcorporatie kondigde vorig jaar aan nu toch door te zetten. De gemeente wilde daarin mee, maar werd teruggefloten door de gemeenteraad. Bewoners willen garantie op nieuwe sociale huur op ’t Eiland.
't Eiland in Vlissingen.
In de ochtend wil Bert Dorrestijn (67) altijd de dijk op. Eerst slaat hij vanuit zijn slaapkamer linksaf, de donkere gang van zijn portiekflatje in. Dan nog eens links. Via de krappe keuken en langs zijn douche loopt hij de tuin in, tussen de zelfgeplante passiebloemen, olijvenbomen en bessenstruiken door. Dan om de schuurtjes heen en 27 treden omhoog.
Eenmaal boven ziet hij de zee. En het licht, daar raakt hij nooit op uitgekeken. Elke dag is het anders. Het beste moment is vlak voor zonsopgang, vindt Dorrestijn, dan is een lichte gloed te zien. Zoutkristallen in de lucht zorgen voor kleurschakeringen van geel tot roze, die weerspiegelen in de zee en zijn eigen helblauwe ogen, terwijl de wind door zijn baard waait.
’t Eiland, zoals zijn wijk aan de dijk wordt genoemd, levert Dorrestijn eindeloze inspiratie op. Hij schilderde doeken van de vergezichten die even verderop in Vlissingen tentoongesteld worden.
Op een van zijn schilderijen spookt het op zee. Stormachtig weer, vertelt hij, haalt het jongetje in hem naar boven dat vroeger altijd buiten bezig was – hutten bouwen, cowboytje en indiaantje spelen, fietsen repareren. Het liefst duikt Dorrestijn bij stevige wind en branding de golven in, met zijn wetsuit aan. Als hij uit het water is, daalt hij de 27 treden weer af en stapt hij vanuit zijn tuin direct onder de warme douche.
„Een paradijsje”, noemt hij zijn portiekflat op ’t Eiland, dat hij huurt voor enkele honderden euro’s per maand. Dorrestijn was gelijk verkocht toen hij het negen jaar geleden toegewezen kreeg, omdat zijn toenmalige woning werd gesloopt. Zijn woonkamer staat en hangt vol zelfgeschilderde doeken en prentjes. Met haakjes en schroeven is hij tegenwoordig voorzichtig, bang om brokken uit de broze muur te trekken. Toen Dorrestijn er net woonde, timmerde de woningcorporatie zijn muren af met vochtwerende platen om oprukkende schimmel te stuiten. Het balkon van zijn bovenburen wordt geteisterd door betonrot en ondersteund door palen, net als de balkons van andere flatjes op ‘t Eiland.
De 94 sociale huurappartementen stonden in 1999 al op de nominatie voor sloop om vernieuwing van het havengebied door projectontwikkelaars mogelijk te maken. Verzet van bewoners voorkwam het.
Nu zijn de woningen alsnog rijp voor de sloop. Binnen vijf jaar moet dat gebeuren, liet woningcorporatie l’escaut bewoners afgelopen najaar weten. Renovatie is niet duurzaam en te duur, volgens de woningcorporatie. Ze acht „ingrijpende maatregelen nodig” om de woningen „langer in stand te houden”, laat de corporatie desgevraagd aan NRC weten. In 2003 zei toenmalig directeur Jan van Beekhuizen al tegen PZC dat de woningcorporatie „geen diepte-investeringen” in ’t Eiland zou doen, alleen „normaal onderhoud, waardoor het daar nog vijf tot tien jaar prettig wonen is”.
Na sloop komt de grond op ’t Eiland in handen van de gemeente Vlissingen, is het voorstel van de woningcorporatie. In ruil daarvoor zou de woningcorporatie van de gemeente een ander stuk grond krijgen, op tien minuten lopen, momenteel een parkeerplaats naast scheepsbouwer Damen. Daar kan l’escaut sociale huurwoningen bouwen voor de huidige bewoners van ’t Eiland, iets verder van de dijk en zee.
Een aantal bewoners wil sloop koste wat kost tegenhouden, zoals kunstenaar Dorrestijn. Tientallen anderen willen tijdelijk elders onderdak zoeken en terugkeren naar de nieuw te bouwen sociale huurwoningen op ’t Eiland. Weer tientallen anderen in de sterk vergrijsde wijk zien het, mede door hun leeftijd, niet zitten om twee keer te verhuizen.
Dat geldt ook voor Cor de Lange (78), die acht jaar geleden na een scheiding op ’t Eiland terechtkwam. Toch zet hij zich namens de bewonerscommissie, die twintig van de ruim honderd bewoners telt, in voor nieuwbouw van sociale huurwoningen op ’t Eiland. Wat hun eigen wens ook is, alle bewoners vinden dat ’t Eiland niet exclusief voor de rijkeren moet worden.
Hun voorstel wijst de woningcorporatie af. Nieuwbouw op de huidige locatie acht l’escaut te duur. Per woning kost dat minstens 50.000 euro meer, laat de woningcorporatie weten, door extra bouweisen vanwege de waterkering op ’t Eiland. Ook is een verhuisvergoeding maar één keer mogelijk, benadrukte l’escaut onlangs in een overleg met bewoners, waarvan NRC de notulen heeft ingezien. De woningcorporatie wil voor de zomer duidelijkheid hebben.
Daarvoor is de woningcorporatie afhankelijk van de gemeente. De gemeenteraad vroeg verantwoordelijk wethouder Coen Bertijn (wonen, CDA) om een onderzoek naar de gevolgen van een grondruil, toen hij afgelopen najaar al in wilde stemmen met het voorstel van de woningcorporatie om van grond te ruilen. De gemeenteraad vindt, net als de bewoners, dat er evenveel sociale huurwoningen moeten terugkomen op ’t Eiland.
Bewoners van ’t Eiland: Cor de Lange, Bert Dorrestijn, Esther van Driel en Michelle van Rijswijk.
De gemeente onderzoekt nu wat het voorstel van de woningcorporatie financieel zou betekenen, laat wethouder Bertijn desgevraagd weten. Of sociale huur daar terugkomt, is volgens hem uiteindelijk een besluit van de woningcorporatie. De woningcorporatie wijst naar de gemeenteraad, die zou kunnen opteren voor nieuwe sociale huurwoningen op ’t Eiland als de grond van de gemeente wordt. Over de toekomstige invulling van ’t Eiland kan Bertijn niet preciezer zijn dan de wens om het gebied te gebruiken voor een betere verbinding tussen stationsgebied en binnenstad.
Het onderzoek van de gemeente moet deze zomer afgerond zijn, zegt Bertijn. Daarna stemt de raad over mogelijke grondruil. „Als de grondruil er niet komt, staat het l’escaut vrij de grond te verkopen aan een commerciële ontwikkelaar”, waarschuwt Bertijn. „Dan vervalt deze optie, wat zou betekenen dat bewoners in andere delen van Vlissingen terechtkomen.”
’t Eiland dankt zijn naam aan de geïsoleerde ligging. Voor de Tweede Wereldoorlog lag het los van Vlissingen, alleen bereikbaar via de sluizen van de binnenhaven. Er stonden herenhuizen en kleinere woningen. Daarin woonden medewerkers van scheepswerf Koninklijke Maatschappij De Schelde, later opgegaan in scheepsbouwer Damen. Ze hadden een supermarkt, café en zelfs een voetbalclub: de Eilandboys. Nadat alles was verwoest door Duitse bommen, werden de portiekflatjes gebouwd.
De flats liggen op een strook. Aan de ene kant mondt de Westerschelde uit in de Noordzee. Op heldere dagen zijn Knokke, Zeebrugge en Breskens, eindbestemming van de pont, te zien. Aan de andere kant van de strook ligt de binnenhaven, tussen ’t Eiland en het station van Vlissingen. Elke donderdag gaan de sluizen open om vissersboten te verwelkomen op het dok. Vrijdagochtend stallen de schippers hun vis uit voor verkoop, zondag varen ze weer uit. Het gevoel van wonen op ’t Eiland is ongeëvenaard, vinden bewoners. Het is het einde van Nederland – en het begin.
’s Middags gaat Dorrestijn nog even de dijk op. Nu het lente is, kijkt hij vanaf een van de bankjes uit op de pijlkruiden, gerst en boterbloemen die in bloei staan. Zeeuwen noemen het klapbankjes: klappen is dialect voor praten, bespreken wat er in de buurt gebeurt. De gemeente plaatste de bankjes nadat een door bewoners gemaakte, illegale zithoek van pallets op de dijk was ingestort. En zo gebeurt er wel meer op ’t Eiland dat niet volgens de regels gaat. Bewoners laten elkaar hun gang gaan of trekken samen op, het is ons kent ons.
Het grootste superjacht ooit gebouwd in Nederland, in de binnenhaven naast de portiekflatjes op ’t Eiland.
Maar de wereld dringt zich op aan ’t Eiland. Tot vorig jaar lag er een steigertje voor Dorrestijns voordeur, waar hij graag gitaar speelde. Hij raakte bevriend met de schipper van een zeilbootje dat vaak aanmeerde, ze dronken samen rum. Nu kijkt Dorrestijn uit op het grootste superjacht ooit gebouwd in Nederland. „Een verschrikkelijke koelkast”, vindt de kunstenaar, het liefst zou hij er een anarchistisch teken op spuiten met graffiti. Het jacht is 120 meter lang, net als de uitbreiding van de kade die sinds vorig jaar in de binnenhaven ligt.
Eigenaar van het superjacht is scheepsbouwer Damen, die 6 miljoen euro in de kade investeerde, en nog meer jachten aan ’t Eiland onderhoudt. Vorig jaar plaatste Damen hekken tegenover de portiekflatjes om de kant van de straat af te bakenen die de scheepsbouwer pacht van de gemeente Vlissingen. Voorheen parkeerden bewoners daar hun auto’s.
Bewoners zijn bang dat ’t Eiland na sloop van hun woningen een andere bestemming krijgt, ook als de gemeente grondeigenaar wordt. Het wantrouwen is groot, bleek uit een enquête die door 69 bewoners werd ingevuld. Ze twijfelen aan de motieven van woningcorporatie l’escaut en het gemeentebestuur. Hun angst is dat de grond wordt verkocht aan scheepsbouwer Damen. Of dat de gemeente ’t Eiland zal inrichten voor toeristen, met vakantiewoningen, of voor huisvesting van de vele arbeidsmigranten in Vlissingen.
Niet alleen de bewoners, ook de gemeenteraad vroeg om duidelijkheid over de rol van scheepsbouwer Damen. Wethouder Bertijn begrijpt dat bewoners wantrouwend zijn omdat ze hun vertrouwde plek moeten verlaten, maar noemt hun angst ”onterecht”. Toekomstige uitbreiding van Damen of huisvesting van arbeidsmigranten op ’t Eiland is „niet aan de orde”, verzekert Bertijn.
Wat het wantrouwen van bewoners ook voedt, is de onduidelijkheid over of en wanneer de dijk op ’t Eiland versterkt moet worden. De woningcorporatie noemde daarvoor eerst 2038, volgens bewoners. In het verzoek aan de gemeente voor grondruil schreef l’escaut dat de dijk in 2045 versterkt moet worden. Nu spreekt de corporatie tegenover NRC over 2050, zoals Waterschap Scheldestromen heeft vastgesteld en gecommuniceerd met bewoners. Tot dat jaar is de dijk goedgekeurd. Omdat dijkversterking nieuwbouw zou bemoeilijken, wil de gemeenteraad weten of er alternatieven zijn voor dijkversterking zodat wél gebouwd kan worden.
Dorrestijn voelt zich als bewoner „een speelbal” van gemeentebestuur en woningcorporatie. Als SP-lid gaat hij met het enige lokale raadslid van die partij actievoeren om op zijn minst sociale huur op ’t Eiland te behouden. Tegelijkertijd snapt Dorrestijn dat er iets moet gebeuren met de verouderde woningen. Zelf keert hij sowieso niet terug, twee verhuizingen kan hij niet betalen van zijn bescheiden pensioen. De kunstenaar had gehoopt „tussen zes planken weggedragen te worden” van ’t Eiland. Hij zal het ontzettend missen.