Ja, ook eindredacteur Dieuwke Wynia had het heel zwaar bij De wereld draait door, schrijft ze in haar memoires. Over de mensen die het zwaar hadden met háár schrijft ze een stuk minder.
is schrijver en chef van Zondag, het essay- en boekenkatern van de Volkskrant.
Ergens halverwege haar memoires Je mist meer dan je ziet beschrijft Dieuwke Wynia, oud-eindredacteur van De wereld draait door, haar lunches met Matthijs van Nieuwkerk.
Ze gingen naar hotel The Dylan op de Amsterdamse Herengracht en bespraken plannen voor het immer uitdijende DWDD-universum. Van Nieuwkerk bestelde standaard eggs benedict met twee eieren, zonder broodje. Over hun persoonlijke levens hadden ze het niet.
Daarna fietsten ze samen terug naar de studio, schrijft Wynia.
In de rubriek ‘Reputaties’ kijken we hoe de betekenis van denkers en kunstwerken, van schrijvers en hun personages kantelt en evolueert.
Of tenminste: ‘In gedachten verzonken haalde hij zijn fiets van het slot, zwaaide zijn been over het zadel en reed zonder op of om te kijken weg. Terwijl ik nog met mijn kettingslot worstelde, zag ik hem half gebogen over zijn stuur in de verte over de gracht verdwijnen. Met mazzel reed ik het gat dicht als hij voor een stoplicht moest wachten.’
Wynia benadrukt het niet, maar de metafoor is niet te missen. Van Nieuwkerk in zichzelf gekeerd, haast makend. De rest van de wereld moet hem volgen, al lijkt die hem nauwelijks te interesseren.
DWDD. BNNVara. Matthijs van Nieuwkerk. ‘De Jakhalzen’, ‘LuckyTV’. Het is de wereld van gisteren. DWDD stopte mid-lockdown, in maart 2020. De toon aan de tafel was bewonderend, progressief, geëngageerd, romantisch over Bob Dylan en Johan Cruijff. Het is moeilijk om Van Nieuwkerks enthousiasme in tijden van Trump en Forum voor Democratie en Gaza vandaag nog in het hart van het culturele gesprek voor te stellen.
Je zou er bijna op terugkijken als: zachtere tijden. Maar daarvoor is de herinnering te besmet geraakt. In november 2022 ontplofte in de Volkskrant de DWDD-idylle. De Volkskrant sprak meer dan zeventig oud-medewerkers die na hun DWDD-tijd met nachtmerries, burn-outs of angst- en paniekaanvallen te maken hadden. Allemaal fijngemalen in de vijzel van Matthijs van Nieuwkerks stampvoetende ambitie.
‘Kun je dan niks?’, schreeuwde hij tegen zijn redactie. Of: ‘Wie uit 2-mavo heeft dit gemaakt?’ Of: ‘Jij bent níéts waard.’
Of, de klassieker (wie heeft ’m niet in zijn vocabulaire opgenomen?): ‘Zeg ‘sórry meneer Van Nieuwkerk’!’
Maar zulk gedrag is altijd mede mogelijk gemaakt. Door een omroep die Van Nieuwkerk een hand boven het hoofd hield, door BNNVara-bestuurders die wegkeken, door medewerkers die zorgden dat de klachten niet naar buiten kwamen. En ook door Dieuwke Wynia.
Voordat ze eindredacteur werd, vertelden medewerkers, was Wynia bevlogen, betrokken en gevoelig. Maar als eindredacteur onderging ze een ‘bizarre transformatie’: ze werd tiranniek en jaagde mensen op.
Je mist meer dan je ziet (Prometheus; 336 pagina’s; € 23,99) is haar kant van het verhaal. Het is, om te beginnen, leuk geschreven. Wynia heeft oog voor veelzeggende en grappige anekdoten, voor treffende dialogen, voor de kleine, beeldende details. Verfilm het, en je hebt een geweldige tv-serie.
Haar portret van Van Nieuwkerk is scherp: een solist, een man die onaantastbaar was, nooit kritiek kreeg, die, zoals Wynia het beschrijft, de werkelijkheid kon kneden. Maar naarmate de jaren vorderden werd hij steeds woedender als de redactie zijn fantasie niet leverde.
Maar Wynia’s weerwoord? Dat is vooral: ik, ik, arme ik. Ik had nooit leiderschapstrainingen gehad, ík kreeg geen salarisverhoging, ík moest met Matthijs’ humeur dealen en ík kreeg geen steun van de omroepbazen.
En, als het haar uitkomt: ík ben een vrouw, en vrouwen wordt het eerder nagedragen wanneer ze zich autoritair gedragen.
Dat feministische frame voelt gratuit. Wynia werd niet nagedragen dat ze zich autoritair gedroeg. Haar werd verweten dat ze zich wisselvallig, oneerlijk, beledigend, naar beneden trappend en omhoog slijmend gedroeg. In het Volkskrant-artikel vertelde een DWDD-redacteur hoe Wynia haar filmpje goedkeurde, maar daarna – nadat Van Nieuwkerk het filmpje had afgekraakt – deed alsof ze het nog nooit had gezien: Wynia ‘sloeg haar hand voor haar mond en zei: ‘Oh, nee, néééé’.’
Dat zou ook een man worden verweten.
Nog bekender was de anekdote waarin Wynia Janine Abbring, nu Zomergasten-presentator, toen nog een ‘De Jakhalzen’-verslaggever, genadeloos afbrandde nadat die volgens Wynia een nieuwsitem had laten liggen. Wynia zou geroepen hebben dat ze ervoor zou zorgen dat Abbring nooit meer aan de bak zou komen in Hilversum.
Abbring, als unicum, pikte het niet en mailde haar ontslagbrief aan de hele redactie. Wynia rept er in haar boek met geen woord over.
Wynia zegt niet dat er niks is misgegaan, maar haar focus ligt vrijwel uitsluitend op haar strijd met de mensen boven haar. Op de ervaringen van de mensen onder haar reflecteert ze niet of nauwelijks.
Wanneer ze, na 270 pagina’s, over het Volkskrant-artikel begint en daarna over de commissie-Van Rijn, over grensoverschrijdend gedrag in de media, verandert ze in de grootste ‘huh?’ van de tv-wereld. Toxisch en falend leiderschap? Burn-outs? Getraumatiseerde redacteuren? Huh?
Ze schrijft: ‘Officieel bewijs dat bij DWDD een angstcultuur had geheerst en sprake was geweest van grensoverschrijdend gedrag. Maar wat was op mij van toepassing? Had ik gepest? Gediscrimineerd?’ Huh?
Je leest het en denkt: kom op, kanjer. Je kunt woordelijk gesprekken met Mart Smeets en Jan Mulder van vijftien jaar geleden reproduceren, maar niets schiet je te binnen over huilende collega’s? Je hebt niets onthouden over redacteuren die halverwege het seizoen volkomen opgebrand ontslag namen? Janine Abbring doesn’t ring a bell?
Het gekke is: al lezende weet ik niet of die blinde vlek van Wynia kwaadwillend is. Het voelt eerder als liefde. Alsof ze, na al die jaren, nog steeds smoorverliefd is op haar programma. Idolaat. Ze jubelt hoe bijzonder het was, wat een top-tv, wat waren we creatief, wat stonden we in het centrum van het universum. Wat een feest. Ik bedoel maar: niet alleen Matthijs van Nieuwkerk kneedt zijn werkelijkheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant