Het besluit van de Verenigde Arabische Emiraten om uit de Opec te stappen, geeft Abu Dhabi eindelijk de vrijheid om zoveel olie op te pompen als het wil. Maar bovenal is het een strategische keuze en een klap voor grote rivaal Saoedi-Arabië.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Officieel is de Organisatie van olie-exporterende landen (Opec) een samenwerkingsverband, maar in de praktijk bepaalt Saoedi-Arabië hoeveel (of vooral hoe weinig) olie er opgepompt mag worden. Dat leidt al langer tot spanningen met de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), die de afgelopen zes jaar miljarden hebben geïnvesteerd om de productiecapaciteit te verhogen, maar daar geen gebruik van mogen maken. Toch besloten de VAE eerder nog bij de Opec te blijven. Wat is er veranderd?
Allereerst is het een zakelijk besluit op een opportuun moment. Door de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz kampt de oliemarkt met ongekende aanvoerproblemen en hoge prijzen. Daardoor zal het besluit ‘geen impact hebben op de prijs’ en ‘minimale impact op onze producerende vrienden’ van de Opec, zegt energieminister Suhail Al Mazrouei van de VAE tegen staatskrant The National.
Bovendien willen de VAE gebruikmaken van hun grote oliereserves om in het door de Iran-oorlog ontstane gat springen. ‘Nadat de strategische oliereserves zijn uitgeput, zal de wereld veel meer energie moeten produceren’, zegt de energieminister. Als de Straat van Hormuz weer opent, kunnen de VAE als autonome olieproducent in één klap een grote speler op de oliemarkt worden en miljarden verdienen.
Volgens energieminister Mazrouei zijn er geen ‘politieke bijbedoelingen’, maar daarin gaan experts niet mee. De exit is een handige manier om de gunst van de Amerikaanse president te winnen. Donald Trump heeft veel kritiek op de Opec, die volgens hem ‘de rest van de wereld oplicht’. De relaties met de VS zijn al uitstekend, maar de VAE lijken de regionale lieveling van de VS te willen worden en zich zo te verzekeren van investeringen en bescherming onder de Amerikaanse defensieparaplu.
Ook is het besluit een uithaal richting Saoedi-Arabië. De impact op korte termijn mag dan klein zijn, de schade voor Riyadh is blijvend. De VAE kunnen als een van de weinige leden hun productiecapaciteit sterk opschalen. Met de VAE verliest Riyadh dus speelruimte om de olieprijzen te beïnvloeden, en dat is precies zijn belangrijkste geopolitieke wapen.
Daar zullen de VAE niet om rouwen. De Emiraten en Saoedi-Arabië onderhielden lang goede relaties, maar kennen grote fundamentele verschillen. Hoewel in beide landen de bevolking overwegend soennitisch is, staan de regeringen op religieus gebied lijnrecht tegenover elkaar. Riyadh predikt het wahabisme, een strenge interpretatie van de soennitische islam, terwijl Abu Dhabi staat voor religieuze tolerantie.
De twee zwaargewichten uit de Golfregio hebben ook andere internationale partners gekozen, waardoor ze steeds vaker indirect tegenover elkaar komen te staan. In de burgeroorlog in Jemen namen de VAE eerst deel aan de door Saoedi-Arabië geleide pro-regeringscoalitie, om later achter een separatistische beweging te gaan staan. Ook ergerde Saoedi-Arabië zich aan hun activiteiten in Syrië, de Hoorn van Afrika en Soedan, waar de VAE de paramilitaire Rapid Support Forces steunen.
De groeiende geopolitieke rivaliteit kwam vorig jaar tot uitbarsting in Jemen. In december maakte Saoedi-Arabië met grootschalige luchtaanvallen een einde aan de opmars van de separatistische Zuidelijke Overgangsraad. Dat leidde tot een openlijke ruzie tussen de rivalen. De Amerikaanse denktank The Atlantic Council suggereert dat de VAE mogelijk toen al het besluit hebben genomen om de Opec te verlaten.
Met het uitbreken van de Iran-oorlog leken de landen elkaar weer te vinden in Teheran als gezamenlijke vijand. Saoedi-Arabië veroordeelde de Iraanse vergeldingsaanvallen op de Golfstaten, maar al snel lekte uit dat Riyadh de Amerikanen juist een duwtje had gegeven om Iran samen met Israël aan te vallen. Daarvoor betalen de VAE de hoogste prijs.
De Emiraten kregen afgelopen maanden meer dan 2.500 Iraanse drones en raketten te verwerken, verreweg de meeste van alle Golfstaten. De VAE liggen geografisch gezien het dichtst bij Iran en politiek gezien het dichtst bij Israël. Bovendien vormen de Emiraten als belangrijkste financiële centrum van de regio een ideaal doelwit voor Iran, dat probeert de VS onder druk te zetten door de wereldhandel te ontwrichten, schrijft denktank International Institute for Strategic Studies.
Europa, Azië en de VS schoten te hulp bij de verdediging van het land, maar steun van Arabische landen bleef bij woorden. De VAE lobbyt al weken tevergeefs bij Qatar en Saoedi-Arabië om gezamenlijk aanvallen op Iran uit te voeren. Die landen vrezen dat dat zou worden gezien alsof ze partij kiezen voor Israël. De VAE hadden die keuze al gemaakt. Het was een van de vier Arabische landen die in 2020 onder druk van de VS de Abraham-akkoorden met Israël tekenden, snel gevolgd door een vrijhandelsakkoord.
Het gebrek aan politieke solidariteit zal de VAE hebben gesterkt in de keuze om de economische solidariteit te laten vallen, schrijft diplomatiek analist Patrick Wintour in The Guardian. Het past bovendien bij de koers van strategische autonomie die de VAE al langer geleden zijn ingeslagen.
Abu Dhabi is wat het bruto nationaal product betreft nog het kleine broertje van Saoedi-Arabië, maar is er veel beter in geslaagd om de economie te diversifiëren. Het is allang niet meer alleen een oliestaatje, maar ook een internationale financiële hub en een geliefd vakantieoord onder voetbalvedetten en influencers. De olieprijzen zijn daardoor van steeds minder belang voor de VAE, de flexibiliteit om zelf oliedeals te kunnen sluiten des te meer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant