Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft de belangrijkste wet verzwakt die discriminatie bij de verkiezingen moet tegengaan. Een Republikeinse wens komt uit. Kieskaarten mogen nu worden hertekend zonder minderheden in acht te nemen.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
En weer kantelt het speelveld verder naar rechts. De euforie onder Republikeinen is groot als het Amerikaanse Hooggerechtshof woensdag, opnieuw, een uitspraak doet die hun kansen bij toekomstige verkiezingen vergroot. De opperrechters hebben het mes gezet in de Voting Rights Act, een wet uit 1965 die discriminatie op huidskleur bij verkiezingen moest voorkomen. Maar niet langer.
Een Republikeinse wens komt uit. Staten krijgen vanaf nu grotere vrijheid om hun kiesdistricten te hertekenen in het voordeel van één partij – ook als ze daarmee, decennialang verboden, de vertegenwoordiging van etnische minderheden afzwakken. Dat zal vooral in Republikeins voordeel uitpakken.
Onder de Voting Rights Act, een verworvenheid van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, hielden staten jarenlang rekening met de etnische samenstelling van hun districten. Een kieskaart die de stem van zwarte Amerikanen of andere minderheden verwatert, zelfs onbedoeld, werd onwettig geacht. Dat zou minderheden de kans ontnemen om hun eigen vertegenwoordigers te kiezen.
Het Hooggerechtshof draait die redenering nu om. Juist minderheden doelbewust beschermen is onwettig, zegt de conservatieve meerderheid. ‘Precies de etnische discriminatie die onze Grondwet verbiedt’, aldus opperrechter Samuel Alito in het vonnis. De gevolgen zullen door heel het land worden gevoeld.
‘Een complete and totale overwinning voor Amerikaanse kiezers’, jubelt een woordvoerder van Donald Trump woensdagavond. De president doet regelmatig zijn beklag over de Voting Rights Act, die volgens hem ‘oneerlijk’ is en ‘witte mensen heel slecht behandelt’. Trump noemt Alito, die het vonnis schreef namens de conservatieve meerderheid, woensdagavond ‘briljant’.
De drie progressieven zijn unaniem tegen dit besluit van hun zes conservatieve tegenhangers. ‘De gevolgen zullen waarschijnlijk verreikend en ernstig zijn’, aldus opperrechter Elena Kagan in haar verweer.
Op papier blijft ‘Section 2’ van de Voting Rights Act, dat discriminatie bij verkiezingen verbiedt, ook na deze uitspraak intact. De wet is ongewijzigd. Maar volgens de progressieve minderheid is die in de praktijk gedegradeerd tot ‘een dode letter’. Kagan spreekt van ‘een vernietiging’.
Zo denken ook veel wetenschappers erover. ‘Het is moeilijk te overschatten wat een aardbeving dit is voor de Amerikaanse politiek’, schrijft rechtsgeleerde Rick Hasen van burgerrechtenorganisatie UCLA woensdag in een opiniestuk. Volgens Hasen ‘brengt Alito opzettelijke discriminatie door de voordeur weer naar binnen’.
De casus die de rechters beoordeelden, stamt uit de zuidelijke moerasstaat Louisiana. Die voerde in het jaar 2020 een nieuwe, kronkelige kieskaart in. Grenzen liepen ditmaal dwars door gebieden met veel zwarte inwoners, die zo versplinterd raakten over meerdere districten. Uiteindelijk vormden zwarte kiezers – samen goed voor een derde van Louisiana – in slechts één van de zes districten de meerderheid.
Een actiegroep stapte naar de rechter. En kreeg gelijk. Onder dwang werd Louisiana’s kieskaart weer hertekend, met ditmaal twee hoofdzakelijk zwarte kiesdistricten. Representatief voor de staat dus, oordeelde de rechtbank. Maar een groep Republikeinen spanden een eigen zaak aan.
Historisch gezien stemmen zwarte Amerikanen en andere etnische minderheden vaker op Democraten. Het electoraal versterken van deze groepen, beargumenteren Republikeinen al jaren, pakt in de praktijk dus vaak uit in het voordeel van links.
De zaak belandde uiteindelijk bij het Hooggerechtshof. Dankzij drie benoemingen van Trump staat de huidige samenstelling te boek als de conservatiefste uit de recente geschiedenis. En die stelt de Republikeinen zelden teleur.
Etniciteit mag niet langer een overweging zijn, oordelen de opperrechters nu: niet ten nadele, maar ook niet ten voordele van minderheden. Kiesdistricten dienen uitsluitend te worden hertekend op basis van politieke voorkeur, de omstreden praktijk die ‘gerrymandering’ wordt genoemd. Maar een voordeel voor Republikeinen blijkt vaak, andersom, juist voor minderheden nadelig.
‘Dit is Trumps rechtbank’, fulmineert Hakeem Jeffries, leider van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden, tijdens een bijeenkomst van de ‘Congressional Black Caucus’, een fractie van zwarte Congresleden. ‘En wat we verwachten van Trumps rechtbank is een voortzetting van hun plan om kiezers te onderdrukken en verkiezingen te beïnvloeden.’
Met name in het Amerikaanse Zuiden zal de uitspraak vermoedelijk zorgen voor een afname in het aantal zwarte vertegenwoordigers. Dit strekt immers verder dan Louisiana alleen. Het Hooggerechtshof heeft een startschot gegeven voor andere staten, lang beducht voor verwijten van discriminatie, om hun kieskaarten zonder gêne te hertekenen.
Florida wachtte woensdag geen seconde. Op het zuidelijkste punt van het Amerikaanse vasteland werd een stemming over een geplande hertekening ogenblikkelijk naar voren gehaald. Luttele uren na het vonnis namen lokale Republikeinen hun nieuwe kieskaart al aan. Republikeinen verwerven zo mogelijk vier nieuwe zetels in het landelijke Congres.
Ook andere staten komen in beweging. ‘Ik heb gezworen om ervoor te zorgen dat Tennessee een rode [Republikeinse – red] staat blijft’, kondigde gouverneur Marsha Blackburn woensdag aan. Ook zij wil nieuwe districten tegen. ‘Ik zal alles in mijn macht doen om van die kaart een realiteit te maken.’
Hoe groot de gevolgen zullen zijn voor deze aankomende midterms valt nog te bezien. De tijd is op de meeste plekken vermoedelijk te krap om nog een hertekening van de grond te krijgen. Maar ook nu geldt, in de gepolariseerde VS, dat een handjevol districten het verschil kan betekenen tussen een meerderheid of minderheid. En daarna kunnen alle remmen los.
Republikein Brad Parscale, een voormalige campagneleider van Trump, deed woensdag geen moeite om zijn opwinding te verbergen: ‘Als staten nu agressief handelen, dan kunnen we in het Huis van Afgevaardigden tot in de eeuwigheid een comfortabele meerderheid behouden.’
Source: Volkskrant