Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft de belangrijkste wet ontmanteld die discriminatie bij de verkiezingen moet tegengaan.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
En weer kantelt het speelveld verder naar rechts. De euforie onder Republikeinen is groot als het Amerikaanse Hooggerechtshof woensdag, opnieuw, een uitspraak doet die hun kansen bij toekomstige verkiezingen vergroot. De opperrechters hebben het mes gezet in de Voting Rights Act, een wet uit 1965 die discriminatie op huidskleur bij verkiezingen moest voorkomen. Maar niet langer.
Een Republikeinse wens komt uit. Staten krijgen vanaf nu grotere vrijheid om hun kiesdistricten te hertekenen in het voordeel van één partij – ook als ze daarmee, decennialang verboden, de vertegenwoordiging van etnische minderheden afzwakken. Dat zal vooral in Republikeins voordeel uitpakken.
Onder de Voting Rights Act, een verworvenheid van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, hielden staten jarenlang rekening met de etnische samenstelling van hun districten. Een kieskaart die de stem van zwarte Amerikanen of andere minderheden verwatert, zelfs onbedoeld, werd onwettig geacht. Dat zou minderheden de kans ontnemen om hun eigen vertegenwoordigers te kiezen.
Het Hooggerechtshof draait die redenering nu om. Juist minderheden doelbewust beschermen is onwettig, zegt de conservatieve meerderheid. ‘Precies de etnische discriminatie die onze Grondwet verbiedt’, aldus opperrechter Samuel Alito in het vonnis. De gevolgen zullen door heel het land worden gevoeld.
‘Een complete and totale overwinning voor Amerikaanse kiezers’, jubelt een woordvoerder van Donald Trump woensdag. De president deed regelmatig zijn beklag over de Voting Rights Act, die volgens hem ‘witte mensen heel slecht behandelt’. Trump noemt Alito, die het vonnis schreef namens de zes conservatieve opperrechters, woensdagavond ‘briljant’.
De drie progressieven zijn unaniem tegen dit besluit. ‘De gevolgen zullen waarschijnlijk verreikend en ernstig zijn’, aldus opperrechter Elena Kagan in haar verweer.
De uitspraak van woensdag laat ‘Section 2’ van de Voting Rights Act, dat discriminatie bij verkiezingen verbiedt, op papier intact. De wet blijft ongewijzigd. Maar volgens de progressieve minderheid is die nu verworden tot ‘een dode letter’. Kagan spreekt van ‘een vernietiging van de wet’.
Zo denken ook wetenschappers erover. ‘Het is moeilijk te overschatten wat een aardbeving dit is voor de Amerikaanse politiek’, aldus rechtsgeleerde Rick Hasen van burgerrechtenorganisatie UCLA woensdag in een opiniestuk. Volgens Hasen ‘brengt Alito opzettelijke discriminatie door de voordeur weer naar binnen’.
De casus die de rechters beoordeelden, stamt uit de zuidelijke moerasstaat Louisiana. Die voerde in het jaar 2020 een nieuwe, kronkelige kieskaart in. Grenzen liepen dwars door gebieden met veel zwarte inwoners, die zo werden opgebroken in kleinere groepen. Uiteindelijk waren zwarte kiezers – samen goed voor een derde van de staat – in slechts één van de zes districten in de meerderheid.
Een actiegroep stapte naar de rechter. En kreeg gelijk. Onder dwang werd de kieskaart hertekend, ditmaal met twee hoofdzakelijk zwarte kiesdistricten. Representatief voor de staat, oordeelde de rechtbank. Maar een groep Republikeinen spanden een eigen zaak aan. Die belandde uiteindelijk bij het Hooggerechtshof.
Historisch gezien stemmen zwarte Amerikanen en andere etnische minderheden vaker op Democraten. Het electoraal versterken van deze groepen, beargumenteren Republikeinen al jaren, pakt in de praktijk dus vaak uit in het voordeel van links.
Daar rekent het Hooggerechtshof nu mee af. Etniciteit mag niet langer een overweging zijn, aldus de opperrechters: niet ten nadele en niet ten voordele van minderheden. Kiesdistricten mogen uitsluitend worden hertekend op basis van politieke voorkeur, ook ‘gerrymandering’ genoemd. Maar wanneer dat gebeurt in het voordeel van Republikeinen blijkt dat, andersom, juist voor minderheden vaak nadelig.
Deze uitspraak strekt verder dan Louisiana alleen. Het Hooggerechtshof geeft hiermee een startschot voor andere staten, lang beducht voor verwijten van discriminatie, om hun kieskaarten zonder gêne te hertekenen. Met name in het Amerikaanse Zuiden zal dit vermoedelijk zorgen voor een afname in het aantal zwarte vertegenwoordigers.
Florida wachtte woensdag geen seconde. Daar werd een stemming over een geplande hertekening ogenblikkelijk naar voren gehaald. Luttele uren na het vonnis namen lokale Republikeinen hun nieuwe kieskaart al aan. Daardoor verwerven de Republikeinen landelijk zo’n vier nieuwe zetels in het Congres.
Ook andere staten komen in beweging. ‘Ik heb gezworen om ervoor te zorgen dat Tennessee een rode [Republikeinse – red] staat blijft’, waarschuwde gouverneur Marsha Blackburn woensdag. ‘Ik zal alles in mijn macht doen om dat een realiteit te maken.’
Wat de gevolgen zullen zijn voor de aankomende midterms, de tussentijdse verkiezingen in november, valt te bezien. De tijd is op de meeste plekken vermoedelijk te krap om nog een hertekening van de grond te krijgen. Maar daarna kunnen alle remmen los.
Republikein Brad Parscale, een voormalige campagneleider van Trump, kon zijn opwinding woensdag niet verbergen: ‘Als staten nu agressief handelen, dan kunnen we in het Huis van Afgevaardigden tot in de eeuwigheid een meerderheid behouden.’
Source: Volkskrant