Voor de documentaire combineerde regisseur Paul Cohen dagboeknotities van zijn vader met zelf gefilmde beelden.
is filmrecensent en schrijft een column over hedendaagse beeldcultuur.
De vader van regisseur Paul Cohen hield een dagboek bij toen hij vastzat in een jappenkamp op Java. Ook toen de Japanners het bezit van papier verboden, droeg Bram Cohen zijn aantekeningen in steno dicht op zijn lichaam. Hij bleef schrijven over alles wat hij zag en meemaakte. Tot hij werd vrijgelaten, 21 jaar, slechts 45 kilo nog.
Zijn notities, waarvan je delen meekrijgt in De man met de glimlach, zijn indrukwekkend. Toch neemt zijn zoon niet dat dagboek en die periode als uitgangspunt voor zijn documentaire. Hij vond een ánder verslag – dat van een reis naar Denemarken, nog geen twee jaar later. ‘Zelden tevoren had ik zo intensief beleefd weer vrij te zijn’, jubelt Bram in de trein, terwijl hij ‘als volbloed Jood’ door een platgebombardeerd Duitsland reist.
Het combineren van de twee dagboeken en focussen op de vrolijke is niet alleen een verfrissende, maar ook een slimme keuze. Alles wat Bram opschrijft over dat herwonnen gevoel van vrijheid, krijgt door het Java-dagboek extra lading. De kijker weet wat hij niet opschrijft tijdens zijn reis, maar wat onmiskenbaar ergens in zijn hoofd genesteld moet zitten.
Cohen treedt met zijn documentaire letterlijk in zijn vaders voetsporen. Hij combineert archiefmateriaal met beelden die hij zelf onderweg heeft gefilmd. Hij voert gesprekken met zijn zus, en met medereizigers, die ook verhalen hebben over oorlog, wreedheden en compassie.
Ondertussen maakt Bram in zijn dagboekaantekeningen een omslag mee. Waar hij aanvankelijk triomfantelijk signaleert hoe de honger zich op de gezichten van ‘de moffen’ heeft afgetekend, verschuift zijn gevoel naar mededogen als hij ziet hoe Duitse kinderen bedelend langs de trein lopen.
Voor Bram is de reis het begin van de toekomst. In Kopenhagen ontmoet hij zijn latere echtgenote, Pauls moeder. Dóór moest het, na de oorlog, voor Bram en zo veel anderen. Vooruit. Maar altijd bleef hij de potjes pindakaas eindeloos uitschrapen, en kon hij vanuit het niets woede-uitbarstingen krijgen.
Een traumatisch verleden laat zich niet zo makkelijk afschudden, toont dit liefdevolle psychologische portret, ook niet als de trein doorgaat.
Documentaire
★★★★☆
Regie Paul Cohen
90 min., in 22 zalen.