De Rotterdamse zakenman en filantroop Martijn van der Vorm is deze week op 67‑jarige leeftijd overleden. De erfgenaam van een van Nederlands rijkste families bleef zelf liefst buiten beeld, terwijl hij via zijn vermogen honderden miljoenen in Rotterdamse cultuur en sociale projecten stak.
De auteurs zijn verslaggevers van de Volkskrant.
Businesstycoon, superfilantroop en de raadselachtigheid zelve: deze week overleed Martijn van der Vorm; 67-jaar, telg uit de rijkste familie van Nederland (na de Brenninkmeijers). ‘Een man die in Rotterdam 1 miljard heeft uitgegeven zonder er ooit iets voor terug te vragen’, aldus oud-burgemeester Ahmed Aboutaleb. ‘Ik ben ontzettend geschokt door het nieuws van zijn overlijden, ik wist niet wat ik hoorde.’
Nuchter en hard, loyaal en slim, geduldig en gesloten, zuinig en vrijgevig – Martijn van der Vorm (1958-2026) vloog het liefst economy class en schitterde door afwezigheid als er weer ergens in de havenstad een museum werd geopend of kunstwerk onthuld, bekostigd uit het familievermogen. Hij was nooit getrouwd en voor zover bekend kinderloos, een fervent solozeiler. Met zijn expeditieschip de Noorderzon voer hij richting Noordpool en andere verre uithoeken.
Foto’s zijn er amper van hem, interviews gaf hij nooit. ‘Wat hem zo bijzonder maakte, was zijn bescheidenheid’, aldus de Rotterdamse burgemeester Carola Schouten, die hem een ‘betrokken en stille weldoener’ noemt. ‘Veel van wat hij voor de stad en haar inwoners deed, gebeurde buiten de schijnwerpers.’
Martijn van der Vorm was een telg uit een geslacht van Rotterdamse havenbaronnen. Willem van der Vorm (1873-1957) was een boerenzoon die een succesvol ondernemer werd met de handel in steenkool en het vervoer daarvan over water. Hij redde later de in financiële nood verkerende Holland Amerika Lijn (HAL), de rederij die honderdduizenden landverhuizers naar de Nieuwe Wereld bracht.
De HAL werd later een cruisemaatschappij. Die werd in 1989 verkocht. Met dat geld richtte de familie HAL Holding NV op, een beursgenoteerde investeringsmaatschappij die (deels) eigenaar is van onder meer bouwbedrijf Boskalis en webwinkel Coolblue. Martijn van der Vorm leidde de onderneming 21 jaar en was tot mei 2025 nog voorzitter van de raad van commissarissen. HAL behaalde in 2025 een nettowinst van 1,6 miljard euro.
Het privévermogen groeide met het zakelijke succes mee. De familie bezit volgens de Quote 500 een vermogen van 9,4 miljard euro. Die overvloed begon Martijn van der Vorm vijftien jaar geleden ook in te zetten voor goede doelen. Zo hielp de stichting Verre Bergen kwetsbare Rotterdammers onder meer met het aflossen van schulden en deelde de filantropische organisatie een energietoeslag uit.
Oud-burgemeester Aboutaleb herinnert zich het moment in 2015 dat Van der Vorm vanuit Monaco bij hem op het stadhuis kwam. ‘Het was midden in de vluchtelingencrisis, nadat op alle voorpagina’s de foto had gestaan van het Syrische jongetje dat dood was aangespoeld in Turkije. Hij wilde woningen in Rotterdam kopen en Syrische gezinnen huisvesten. Hij kwam met zijn rugzak binnen en vroeg of of dat goed was. Dat gebeurde in de tijd dat ik in Rotterdam te maken had met een enorme weerstand van rechts tegen de komst van een azc.’
Zo geschiedde – Verre Bergen kocht een groot aantal woningen verspreid over de stad, begon een taalschool en hielp Syriërs aan werk. ‘Als ik voorstelde om samen te lunchen of dineren, zei hij: een broodje kaas met melk op het stadhuis is ook goed’, aldus Aboutaleb. ‘En dat deden we dus ook.’
Met de filantropische stichting Droom en Daad werden vanaf 2016 honderden miljoenen euro’s in cultureel Rotterdam gestoken onder leiding van Wim Pijbes, oud-directeur van het Rijksmuseum. Pijbes zwijgt over zijn budget. Droogjes zei hij in 2018 tegen de Volkskrant: ‘We kunnen doen wat we willen doen. Dus dat is heel fijn.’
Droom en Daad schonk Rotterdam de bijna vier meter hoge sculptuur van een zwarte vrouw, die nu voor het Centraal Station staat. Ook kocht de stichting een reeks vervallen maar monumentale panden om ze een culturele bestemming te geven. Het Batavierhuis werd een huis van, voor en door muzikanten, het Veerhuis een schrijvershuis, de voormalige veevoederfabriek Provim gaat worden verbouwd tot Danshuis. Het Katoenveem, een kolossaal pakhuis uit 1920, moet een locatie worden voor art commissioned space: grote kunstwerken die speciaal voor deze ruimte worden gemaakt.
Het meest in het oog springende project is het migratiemuseum Fenix, met een roestvrijstalen trappartij annex uitkijkplatform in de vorm van een tornado. En toen het Nederlands Fotomuseum bij Droom en Daad aanklopte omdat de huurkosten de pan uitrezen, kocht de stichting het leegstaande Santos-pakhuis op Katendrecht – begin dit jaar is het museum er heropend.
Er klinkt ook kritiek op de belastingconstructies van de familie Van der Vorm. Dankzij de vestiging op Curaçao hoefde over het dividend geen belasting te worden betaald, en dankzij een trustconstructie kon een groot deel van dat dividend op Bermuda belastingvrij naar de familietrust. In 2024 verhuisde het hoofdkantoor terug naar Rotterdam, na een deal met de Nederlandse fiscus.
Die fiscale afspraken leidden ook tot ongemak in Rotterdam. En soms schuurt het dat de familie Van der Vorm zo’n groot stempel op de stad drukt. Zo ontstond er enig politiek rumoer toen de filantropische stichting wilde investeren in een verbetering van Het Park aan de voet van de Euromast. Een aantal raadsleden vroeg zich af of de gebrekkige publieke verantwoording zich wel verhield met de grote invloed die het geld had op de stad.
Het botste ook wel harder. Toen Wim Pijbes bekendmaakte dat Droom en Daad fors wilde bijdragen aan de renovatie van Museum Boijmans Van Beuningen, eiste hij een stem op in de raad van toezicht van de kunstinstelling. Daar werd door gemeenteraad en -bestuur een stokje voor gestoken. Het zou er anders op lijken dat de stichting invloed op het museum kon ‘kopen’, en dit zou in strijd zijn met de regels van goed bestuur.
Maar Boijmans, een museum dat eigendom is van de gemeente Rotterdam, kon zijn meest ambitieuze plannen voor renovatie en uitbreiding alleen realiseren met de miljoenen van de familie Van der Vorm. ‘Hij wilde niet verzeild raken in politieke discussies, hij kocht het liefst zelf panden en maakte daar iets van’, aldus Aboutaleb. ‘Toen ik wist dat ik ging vertrekken als burgemeester, was hij een van de eersten die dat in vertrouwen van me hoorde. Ik heb hem toen gevraagd om toch nog één keer goed na te denken over steun voor Boijmans.’
Martijn van der Vorm ging terug naar Monaco, waar hij woonde. ‘Hij is daar gaan rekenen en tekenen, zoals hij dat noemde’, aldus Aboutaleb. ‘We hadden een paar miljoen gevraagd. Hij belde me op een dinsdag: 90 miljoen, is dat ook goed? Hij kocht bovendien nog twee buurpanden voor het museum, op voorwaarde dat er een einde kwam aan de oorlog tussen Boijmans en het stadhuis.’
De verwachting is dat Droom en Daad en Verre Bergen actief blijven als filantropische stichtingen in Rotterdam – andere familieleden zijn ook betrokken bij HAL en de goede doelen. Toch wil Wim Pijbes daar woensdag niets over kwijt, de discretie van Martijn van der Vorm indachtig.
Source: Volkskrant