Groene energie is wereldwijd in opkomst, toch blijft de consumptie van olie, kolen en gas verder toenemen. De deelnemende landen aan de alternatieve klimaatconferentie in de Colombiaanse kuststad Santa Marta willen niet langer wachten op de uitkomsten van stroperige VN-klimaattoppen. ‘We moeten fossiel inperken, voordat het ons compleet vernietigt.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Opluchting. Zo omschrijft klimaatminister Stientje van Veldhoven de stemming onder de bijna zestig landen die dinsdag en woensdag samen zijn in de Colombiaanse kuststad Santa Marta. Onderwerp van de top is het terugdringen van fossiele brandstoffen. Colombia is gastheer, Nederland mede-organisator. ‘Opluchting omdat we het hier gewoon over fossiel kunnen hebben’, zegt ze tussen twee vergaderingen door.
De eerste Transition away from fossil fuels-conferentie vindt plaats in een groot hotel met uitzicht op de Caribische Zee. In de schaduw van palmbomen staan gewapende militairen op wacht. Binnen is de sfeer inderdaad verrassend goed voor een klimaattop. Het verschil met de steeds stroperiger VN-klimaatconferenties: hier zijn alleen landen die wél willen.
Drie jaar geleden eindigde de 28ste VN-klimaattop in Dubai met een oproep om werk te maken van het uitfaseren van olie, kolen en gas. Het werd gevierd als een keerpunt. Maar in de twee conferenties daarna verdwenen de woorden ‘fossiele brandstoffen’ onder druk van olieproducerende landen uit de slotteksten. Ondertussen rukten klimaatsceptische politici op en trokken de Verenigde Staten zich onder president Donald Trump terug uit het Klimaatakkoord van Parijs.
‘We laten ons niet afleiden door de landen die níet zijn gekomen’, zegt de Colombiaanse klimaatminister en gastvrouw Irene Vélez-Torres in haar openingsspeech. Waarom wachten tot de grote fossiele producenten – de VS, China, Rusland, Saoedi-Arabië – tot inkeer komen? Het gezelschap in Colombia vormt een niet te onderschatten ‘coalitie van bereidwilligen’, zegt de minister. ‘Samen consumeren we een derde van de wereldwijde olie. Wij geloven dat een wereld zonder fossiel mogelijk is.’
Het klinkt de Amerikaan Edward Maibach, klimaat- en gezondheidsexpert aan de George Mason Universiteit in Virginia, als muziek in de oren. Het belang van deze top valt volgens hem niet te overschatten. ‘Dit is het eerste volwassen gesprek tussen landen over de noodzaak van het uitfaseren van fossiele brandstoffen.’ Gelukkig is zijn eigen land er niet bij, zegt hij. ‘We zouden een stoorzender zijn.’
Sinds Kyoto in 1997 probeert de wereld te vergroenen zonder af te kicken van olie, kolen en gas. Het is een verraderlijke paradox: in razend tempo groeit de productie van energie uit zon en wind, tegelijkertijd verstookt de planeet ieder jaar meer fossiele brandstoffen. Dus blijft de mensheid afkoersen op rampspoed, zegt de Amerikaanse wetenschapper. ‘We moeten fossiel inperken, voordat het ons compleet vernietigt.’
Santa Marta zet fossiele brandstoffen weer op de agenda ‘om daar nooit meer van te verdwijnen’, zo klinkt het in de plenaire conferentiezaal. Om beurten benadrukken klimaatministers uit het Zuiden (Brazilië, Nigeria, Tuvalu) hoe hoog de nood is en hun collega’s uit het Noorden (Duitsland, Noorwegen, Verenigd Koninkrijk) hoe oprecht de ambities zijn. Tussendoor hameren klimaatactivisten en inheemse volkeren op een rechtvaardige transitie. Telkens klinkt luid applaus.
Wat deze alternatieve klimaattop ook anders maakt: het gesprek gaat vaker over hoge energieprijzen dan over smeltende ijskappen en extreem weer. ‘Bij ons is de benzineprijs sinds de oorlog in Iran bijna verdubbeld’, zegt Tina Stege, klimaatgezant van de Marshalleilanden. ‘Onze eilanden in de Stille Oceaan bevinden zich aan het einde van een zeer kwetsbare toeleveringsketen.’
De naam Trump valt in geen enkele speech, zijn militaire campagne in het Midden-Oosten des te vaker. ‘Europa verliest dagelijks een half miljard euro door de oorlog’, zegt de Europese klimaatcommissaris Wopke Hoekstra tegen de zaal. ‘Twee dagen conferentie in Colombia, een miljard euro.’ Minister Van Veldhoven benadrukt: ‘De transitie weg van fossiel gaat niet alleen over klimaat, maar ook over energieonafhankelijkheid.’
Stege zou niets liever willen; de Marshalleilanden weten wat ze moeten doen. ‘Maar we hebben financiering nodig’, onderstreept ze. ‘Om ons stroomnet volledig te vergroenen, komen we nog miljoenen dollars tekort.’ Alle vrolijke eensgezindheid kan ook in Santa Marta de aloude tweedeling niet geheel verhullen: om te stoppen met fossiel, heeft het mondiale Zuiden geld nodig van het rijke Noorden.
Eilandstaat Vanuatu hoopt op ‘concrete en collectieve actie’. De omvangrijke portefeuille van minister Ralph Regenvanu schetst de lokale uitdagingen; hij gaat over klimaat en energie, aardbevingen en vulkaanuitbarstingen, het weer en het milieu. ‘De klimaatfinanciering werkt niet’, zegt hij. ‘We krijgen niet wat ons is beloofd.’ Hij verwacht resultaten van de nieuwe top. ‘Als het goed is, zijn we gelijkgestemd. We wachten op bewijs.’
Maar Regenvanu en zijn zuidelijke collega’s weten ook dat deze eerste ‘Transitie weg van de fossiele brandstoffen’-top geen concrete routekaart voor de toekomst zal opleveren. De conferentie in Colombia zoekt nadrukkelijk niet naar een uitonderhandeld slotakkoord. ‘Het gaat om uitwisselen van ideeën tussen ‘landen die iets willen leren’, zegt Van Veldhoven. ‘Dat het onderwerp ‘fossiel’ weer op de agenda staat, is een belangrijke uitkomst.’ Santa Marta dient als ‘buitenboordmotor’ voor de jaarlijkse VN-klimaatconferenties, stelt ze.
Toch levert de top in de Colombiaanse kuststad wel degelijk enkele concrete resultaten op. Zo werpt Tuvalu zich op als organisator van de volgende editie en gaat een wetenschappelijk panel onder leiding van expert Johan Rockström landen helpen af te kicken van fossiel. De Zweedse klimaatwetenschapper voelde zich ‘nog nooit zo geïnspireerd’, zegt hij tegen de plenaire zaal. Santa Marta deed zijn geloof in de goede afloop een beetje terugkeren. ‘Jullie zijn het licht in een tunnel van duisternis.’
Tussen de honderden aanwezigen loopt een man rond die de oplossing al op zak zegt te hebben. Aan wie het maar wil zien, toont de Chinese klimaatexpert Pan Jiahua uit Guangzhou een mobiele app voor een volledig energieonafhankelijk huis. ‘Met zonnepanelen en aardwarmte.’ China gaat voorop in ‘de transitie weg van fossiele brandstoffen’, zegt hij. Waarom zijn land er nu dan niet bij is in Santa Marta? Hij trekt een moeilijk gezicht. ‘Tja, dat is iets, weet je, ik heb geen idee.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant