Wat op het eerste gezicht hard of ongemakkelijk lijkt, kan ook worden gezien als een vorm van rationele begrenzing binnen een tv-programma dat continu aanstuurt op het opzoeken van de grenzen.
‘Nee, ik kan het niet, het voelt niet goed.’ Voor het eerst weigerde een deelnemer in het veelbesproken RTL 4-programma Married at First Sight (MAFS) om te trouwen met een onbekende partner die haar door drie zogenoemde experts was toegewezen. Consternatie en verbazing alom: hoe kon Sandra ‘haar’ aanstaande Rob publiekelijk zo afwijzen? Ze waren nota bene gematcht door experts! Psychologen nog wel!
Sandra’s reactie zegt vooral iets over hoe vanzelfsprekend kijkers het vinden dat deelnemers blindelings meegaan in het format. Binnen de logica van deze jarenlange kijkcijferhit is Sandra’s ‘nee’ juist opvallend rationeel gedrag: ze gaat in tegen de impliciete druk om op dat ‘mooiste moment van je leven’ eigenlijk alleen nog ‘ja’ te kunnen zeggen. Een verstandige beslissing bovendien, want het aantal stellen dat de experts over de jaren succesvol hebben weten te matchen is op een paar toevalstreffers na zo goed als nihil.
Over de auteur(s)
Tom Roth is gedragsbioloog aan de Universiteit Utrecht. Vittorio Busato is psycholoog, auteur en journalist.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In eerdere seizoenen presenteerde MAFS zich nadrukkelijk als een experiment gebaseerd op wetenschap. Na flinke kritiek hierop lijkt die claim minder centraal te staan. Maar ook zonder dat label blijft de opzet problematisch. De kern van het probleem is dat deelnemers niet simpelweg een relatie aangaan, maar letterlijk op het eerste gezicht voor de wet trouwen met een onbekende, voor familie, vrienden en miljoenen kijkers.
Dat is een extreem grote emotionele investering. Afhaken voelt daardoor niet meer als een neutrale keuze, maar als iets dat sociaal, emotioneel en publiekelijk zwaar weegt. In de psychologie is goed bekend dat mensen gevoelig zijn voor de sunk cost fallacy: hoe meer je al hebt ‘ingezet’, hoe moeilijker het wordt om te stoppen, zelfs als je intuïtief voelt dat het niet klopt. In MAFS lijkt precies die bias bij vrijwel alle deelnemers een rol te spelen.
Daarbovenop speelt autoriteitsbias een belangrijke rol. Deelnemers horen dat hun match tot stand is gekomen door ‘experts’, ook al blijft grotendeels onduidelijk waarop zij hun keuzes precies baseren. Evenmin is duidelijk waarin zij expert zijn: het op het eerste gezicht verbinden van twee onbekenden met een belofte voor het leven? Dat label van expert alleen al zorgt ervoor dat deelnemers hun eigen oordeel sneller gaan wantrouwen: als deskundigen dit zo hebben bepaald, dan zal er wel iets achter zitten.
Wanneer het vervolgens niet loopt tussen de kersverse partners, verschuift de uitleg bovendien vaak richting de deelnemers zelf: ze zouden zich niet genoeg openstellen, niet hard genoeg werken of buiten hun comfortzone moeten stappen volgens de experts. Daarmee wordt de mogelijkheid dat de experts simpelweg niet goed gematcht hebben naar de achtergrond geduwd en wordt doorgaan bijna altijd als de enige serieuze optie gepresenteerd.
Beide aspecten zie je terugkomen bij de koppels. Neem bijvoorbeeld Kirsten en Luigi. Vanaf het eerste moment is er bij Kirsten weinig sprake van aantrekkingskracht. Toch volgt een ‘ja’ en daarmee een intensief traject waarin twee mensen die elkaar nauwelijks lijken te vinden samen op (een door RTL 4 betaalde) huwelijksreis gaan. Ook Kirsten krijgt daarbij te horen dat ze zich meer moet ‘openstellen’. Wat in een normale setting waarschijnlijk al snel zou zijn gestopt, rekken de experts tot een geforceerde relatie, waarin afstand, ongemak en miscommunicatie de boventoon voeren.
Juist daarom is die ene ‘nee’ zo interessant. Wat op het eerste gezicht hard of ongemakkelijk lijkt, kan ook worden gezien als een vorm van begrenzing binnen een tv-programma dat continu aanstuurt op het opzoeken van de grenzen. Door niet mee te gaan in de logica van het format, voorkomt Sandra mogelijk weken van spanning en teleurstelling voor haarzelf en haar match. In die zin is het minder een breuk met fatsoen, en eerder een zeldzaam moment waarin iemand de druk van het programma weet te weerstaan. Bovendien liet Sandra als reactie op haar weigering weten niet te vallen op oudere en kale mannen. Je hoeft toch geen universitair geschoolde expert te zijn om dat dan mee te wegen in je matchingsproces.
Dat roept tegelijk de vraag op voor wie MAFS eigenlijk bedoeld is: voor deelnemers die in een moeilijk te stoppen situatie worden geplaatst, of vooral voor entertainment waarin doorgaan de norm is geworden? Precies daar wringt het: een format waarin deelnemers steeds opnieuw richting doorgaan worden geduwd levert misschien spraakmakende televisie op, maar gaat uiteindelijk ten koste van de deelnemers.
Hulde dus voor Sandra, die de experts van Married at First Sight als charlatans heeft ontmaskerd. En sterkte natuurlijk voor Rob.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant