van de Goor is huisarts.
Vorige week bezocht ik Museum De Dorpsdokter, een klein museum, gerund door vrijwilligers. Het heeft de charme van een lokaal initiatief – liefdevol ingerichte vitrines, zorgvuldig bewaarde objecten – maar is tegelijk een slim ingerichte reis door de geschiedenis van de geneeskunde, geen kneuterig hobbyproject. Bij veel objecten staan verhalen over de ontwikkeling, het gebruik en soms de patiënten die ermee te maken hadden. Dat geeft ze meer context.
Pas achteraf besefte ik welke verwachting ik eigenlijk had. Dat verraste me. Ik had de geneeskunde van vroeger gezien als achterhaald en onwetenschappelijk, vol giswerk, bijgeloof en soms ronduit barbaarse methoden.
Er waren inderdaad instrumenten die me deden huiveren. Zoals instrumenten die bij problematische bevallingen werden gebruikt om de vrouw, desnoods met grof geweld, van haar kind te verlossen. Ook de tandartsafdeling liet me niet onberoerd.
En dan waren er methoden die je nu nergens meer tegenkomt. ‘Sneppers’, kleine doosjes waar mesjes uitspringen voor aderlatingen. Of een houten apparaat waarmee tabaksrook rectaal werd ingeblazen bij drenkelingen, om hen weer bij bewustzijn te krijgen.
Toch had ik nergens het gevoel: wat een barbaren. Vaker dacht ik: dit zal maar het beste zijn wat je je patiënten te bieden hebt. Ik zag in het museum niet alleen onwetendheid, maar ook inventiviteit. De dokters toen probeerden, net als wij, hun patiënten te helpen met de middelen die ze hadden. De geneeskunde van toen was misschien beperkt, maar niet onverschillig.
Niet de meest spectaculaire objecten bleven me bij, maar juist de kleine uitvindingen. Mijn favoriet was de gratenvanger: een lang metalen buisje dat in de keel werd gebracht, met aan het uiteinde een soort uitschuifbaar kwastje. Als een visgraat daarin bleef haken, kon die voorzichtig naar buiten worden getrokken. Zo simpel en slim! Ooit moet een dokter hebben bedacht dat het anders kon. En is toen gaan tekenen, knutselen, aanpassen, en ziedaar: de gratenvanger was geboren.
Tegenwoordig hebben we de keelkijker, de laryngoscoop, waarmee je kunt zien wat je doet. Het blind hengelen naar graten is verleden tijd. De gratenvanger heeft die vooruitgang niet overleefd.
Ik zou eigenlijk best zo’n gratenvanger willen hebben. Met zo’n ding een graat eruit hengelen, lijkt me een leuke klus. Tegenwoordig adviseren we bij een graat in de keel ontbijtkoek, maar als dat niet helpt, moeten we verwijzen naar de KNO-arts. Jammer. Maar de vraag is of zo’n gratenvanger eigenlijk wel goed werkte. Daar is vast geen vakliteratuur over.
In de objecten zag ik vooral collega’s uit een andere tijd. Soms hielpen ze hun patiënten echt verder, soms sloegen ze de plank mis, vooral door ontbrekende kennis.
Kennis blijft, ook nu, relatief. Ik heb nog geleerd dat bij de bloeddruk vooral de onderdruk van belang was en dat de bovendruk minder centraal stond. Dat is inmiddels verschoven. Hetzelfde geldt voor hormoonsuppletie. Dat was heel riskant, leerde ik, en daarom alleen in uitzonderlijke gevallen voor vrouwen met ernstige klachten. Inmiddels kijken we daar anders naar. Zo is mijn gedokter van twintig jaar geleden nu deels al achterhaald.
Met de kennis van nu: hoeveel patiënten heb ik in die jaren niet optimaal behandeld? En hoe zeker ben ik dat wat ik nu doe wél optimaal is, als ik er over twintig jaar op terugkijk? En hoe zullen ze er over zestig jaar op terugkijken?
Over zestig jaar bestaat Museum De Dorpsdokter honderd jaar. Dit jaar is het veertig jaar oud. Dan ligt ook het gedokter van mijn generatie tussen de sneppers en de gratenvangers in de vitrine.
De bezoekers in het jubileumjaar 2086 zullen met verbazing naar onze zorg kijken en zich afvragen hoe we ooit hebben kunnen denken dat dit een goed idee was. Ze zullen grinniken om de blinde vlekken van dokters anno 2026 en opgelucht denken: gelukkig leven we in 2086.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant