Twee tamelijk eigenzinnige Vinex-wijken vlak naast elkaar in Amersfoort: Kattenbroek en Vathorst, die elk een kant van moderne architectuur laten zien.
is schrijver, tv-redacteur en journalist. Voor Volkskrant Magazine maakt ze een reisrubriek.
Het is net een tijdreis door de moderne architectuur die zich ontvouwt, fietsend door de wijken Kattenbroek en Vathorst in Amersfoort. Van kubussen naar grachtenpanden, van waterlelies naar wolkenkrabbers. Kattenbroek, de oer-Vinex-wijk, is een kleurenwaaier van avontuurlijke architectuur uit de jaren negentig en Vathorst juist een ingetogen 21ste-eeuwse nieuwbouwwijk. De A1 ligt, als een millenniumgrens, tussen beide wijken in.
Op een onbewaakt moment in de architectuurgeschiedenis, nog voor de bouw van de Vinex-wijken, presenteerde stedenbouwkundige Ashok Bhalotra (1943-2022) het ontwerp voor Kattenbroek. Bouwwethouder Fons Asselbergs had Bhalotra erbij gevraagd omdat hij nieuwbouwwijken vaak zielloos vond en Kattenbroek juist moest gaan stralen van persoonlijkheid.
De bouw begon in 1990. Daarvoor kwam Asselbergs eerst, om de geesten op te warmen voor meeslepende architectuur, met een plan voor een wijkje met villa’s van vooraanstaande architecten. Daar, aan de rand van Kattenbroek, ligt dit Russische Paleisje dat architect Piet Blom voor een pianist uit Irkoetsk ontwierp. Blom zag bij het ontwerp de oma van haar voor zich, die, theedrinkend uit de samowar, uitkeek over de besneeuwde vlakten, nadat ze te paard naar de omringende dorpen was gegaloppeerd om muziekles te geven.
Hausmannstraat 22
Het Castellum van architect Leo Heijdenrijk is in de loop der tijd het symbool van Kattenbroek geworden en vat alle stijlen samen die je terugziet in de wijk en die zo typerend zijn voor de jaren negentig: kubussen, grote en kleine vierkanten, rechthoeken, strepen en kleur, veel kleur.
Castellum 9
Nog een ontwerp van Leo Heijdenrijk: de ruïnewoningen, ontworpen vanuit het idee van de herfst en het verstrijken van de tijd. Ashok Bhalotra ontwierp Kattenbroek bijna als een mythische, spirituele wereld met verhalen, verlangens en symbolen. En als een speelse wijk. Hij zag ontwerpen als ‘het toevoegen van iets buitengewoons, het creëren van iets wat boven al het andere uitstijgt.’
Inktbes
Ashok Bhalotra had alleen een losjes op een schilderij van Wassily Kandinsky geïnspireerd stratenplan toen hij begon. Totaal anders dan de gebruikelijke strak geplande stratenrasters. Vooral de ring in het ontwerp was opvallend. Die staat voor de oneindigheid van de kosmos en ‘het gevoel dat je eindeloos op reis bent’. Bij de kruising van de Aziëring en de Laan der Hoven zie je die stratenring en de mediterrane huizen met de ‘kattenoortjes’ van architect Emilio Chlimintzas. En, daartegenover, de huizen in de vorm van geabstraheerde waterlelies van Jan Poolen. Aan de andere kant liggen de kleurige Kassen van Kas Oosterhuis.
Aan De Kreek liggen de ronde huizen met de strepen van Frans van de Seyp, geïnspireerd op het Parijse tolhuis Rotonde du parc Monceau. Daartegenover, aan het Gangboord, ook van Van de Seyp, het woonblok dat lijkt op een woonboot.
Het Masker is de doorgaande weg met de huizenrijen met een soort slotgracht. Op de hoek van Het Masker en Het Broek liggen links de vijf villa’s die verwijzen naar beroemde architecten, James Stirling, Aldo Rossi, Rob Krier, Le Corbusier en Mario Botta. Rechts begint de rij van Jan de Graafs smalle paarse, blauwe en roze woningen en nog verder, ook van De Graaf, de helderblauwe woningen met het ‘raster’.
De Heideweg komt, over de A1, in Amersfoort Vathorst uit. Een van die Vinex-wijken die vanaf eind jaren negentig aan de rand van steden werden gebouwd. De wijk is oneindig bekritiseerd; te Disney-achtig, te weinig rock-’n-roll, maar geliefd bij bewoners en met een heel eigen architectuur. Met de bouw werd 25 jaar geleden begonnen, volgens een masterplan van West 8, het bureau van landschapsarchitect Adriaan Geuze, en Kuiper Compagnons, het architectenbureau van Ashok Bhalotra.
Bij het ontwerp speelde de geschiedenis van het gebied een belangrijke rol. Dat is goed te zien in wijkdeel De Bron, waar de rechte contouren van de vroegere polder zijn gevolgd en waar de oude bomen en houtwallen bleven staan. Het appartementengebouw in het water, een ontwerp van Reinald Bosman, laat, met het hout in de gevel en de uitstekende balkons, een 21ste-eeuws silhouet zien. Let ook op de ‘vissershuizen’ rondom het meer.
Victoriameer
Lunchrestaurant Corazon Park is de beachclubachtige pleisterplaats in De Bron, met milkshakes met echt fruit op de kaart en vele variaties chocolademelk voor koudere dagen. Cocktails hebben ze ook.
Victoriameer 51
Het theater van Vathorst heet De Kamers en is een neo-structuralistische combinatie van houten kubussen. Houtbouw maakt een comeback. Het gebouw is van Korteknie Stuhlmacher Architecten, die ook het Van Eesterenpaviljoen in Amsterdam ontwierpen.
Wezeperberg 1
Het kenmerk van Vathorst: variëteit en individualiteit; niet allemaal blokken van hetzelfde, maar elk huis net even anders. De wijk ligt ingetrechterd tussen de A1 en de A28 en grenst in het noorden aan de weilanden. In het noordoosten ligt het wijkdeel De Laak, naar een plan van Adriaan Geuze. Een grachtenstad met water en bruggen en allemaal net iets andere grachtenpanden. Verlangen-naar-het-verledenarchitectuur, neotraditionalisme. Na alle kubussen van Kattenbroek hebben puntdaken en bakstenen hier weer de hoofdrol. Deze nieuwe grachten zijn ingetogen en onopgesmukt en het wijkje straalt veiligheid uit. En welvarendheid. Ook in De Laak: de meanderende dorpsstraat Hogesteeg met allemaal verschillende dorpshuizen, en, meer naar het oosten, het Kaipark, waar de rode Japanse Torii-bogen staan, een kunstwerk van Alexandra Koláčková.
Vathorst heeft ook hoogbouw. De Foortse Torens, vier woontorens van architectenbureau Kollhoff & Pols, passen eerder bij een grote stad dan bij een Vinex-suburbia en doen zowel denken aan de gebouwen van de Italiaanse architect Aldo Rossi als aan Amerikaanse wolkenkrabbers.
Blokzijlpark
Ten slotte maken we een rondje rond station Amersfoort Vathorst. Het jonge winkelgebied, met de industriële gebouwen en donkere baksteen, is van architectenbureau Attika. Kijk op het winkelplein even naar het (Kwalitaria)gebouw met de emoji’s in de gevel en naar de sculptuur Boa eet oma van Ram Katzir. Aan de oostkant van het station liggen twee opvallende gebouwen in het nieuwe wijkdeel Podium: de woontoren van Klunder Architecten, bijna een kopie van de New Yorkse Flatiron-wolkenkrabber, en het kathedraalachtige duurzame hoofdkantoor van bouwconcern Volker Wessels van architectuurbureau Zwarte Hond. Daarna is het fijn uitblazen bij Het Koffie KV vlak naast het station.
* Dit is een fietsrondje van ongeveer een uur, maar een doortastende wandelaar kan zich er zeker ook aan wagen. Bij beide stations, Schothorst en Vathorst, zijn OV-fietsen te huur.
* Uitgebreide wandelingen staan in Wandelgids Kattenbroek. Een wereldberoemde wijk, gebouwd op dromen geschreven door Kattenbroek- en Vathorstkenner Trudy de Mooy. Te koop bij flehitewebshop.nl en T31.nl. Haar boekje Vathorst tussen stad en polder verschijnt in mei.
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant