‘Ondanks de warme zeebries teisteren ijzige winden de Europese leiders.” De koppenmakers van het nieuwsmedium Politico zijn altijd vindingrijk rondom Europese toppen, en de top op Cyprus deze week was geen uitzondering. Politiek heeft drama nodig, anders interesseert het de mensen niet. En de 27 regeringsleiders bespraken, onder meer, de komende meerjarenbegroting. Een weinig verheffend schouwspel, waarbij elk land probeert om zo weinig mogelijk te betalen aan de gezamenlijke Europese pot en er zoveel mogelijk subsidies uit te halen. De Europese begroting is altijd peanuts geweest (1 procent van de nationale begrotingen). Daarom slagen de 27 erin om te bezuinigen op de Europese buitenlandse dienst in een tijd waarin de wereld, en zeker Europa, meer diplomatie nodig heeft dan ooit tevoren. Chapeau.
Maar over die gênante begrotingsonderhandelingen, elke zeven jaar weer, gaat het hier vandaag niet. Het gaat wel over hoe bijna alles wat Europese landen samendoen, gezien wordt als iets dat eigenlijk onmogelijk is en tot mislukken gedoemd. Of het nu gaat over Europese defensie, of over de energiecrisis als gevolg van de Iran-oorlog, of over de toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie of over andere belangrijke gespreksthema’s op Cyprus – de implicatie is steeds dat we toch iets fout doen als het allemaal zo moeilijk is. Alle Menschen werden Brüder, zeggen mensen vaak, daar ging de Europese integratie toch over? Nou, weinig Brüder, als de Fransen alleen maar wapens in eigen land willen kopen en de Duitsers moeilijk blijven doen over eigen inkomsten voor de EU waardoor Brussel steeds als de lidstaten om meer Europa vragen met de bedelnap rond moet.
Maar doe dan eens een paar flinke stappen achteruit, zodat je het slagveld een beetje overziet. De EU is geen federatie. Lidstaten zitten grotendeels zelf achter het stuur. Steeds meer, eigenlijk. Zij zijn het die de grote beslissingen nemen, op de meeste terreinen – omdat ze de macht wel willen delen als het niet anders kan, maar die niet uit handen willen geven. Elke lidstaat wil voor zichzelf het onderste uit de kan. Zo is de Europese besluitvorming gestructureerd. Daarom zijn die moeizame onderhandelingen er altijd geweest. Zelfs in de beginjaren, toen er maar zes lidstaten waren. Mensen doen daar nu nostalgisch over, alsof er toen puur idealisme was en goede wil en solidariteit, en nu niet meer. Onzin. Ook toen ruzieden de hoofdsteden van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Over de begroting, over visquota of de toetreding van nieuwe landen. Zelfs de vragen die bij de eerste Europese opiniepeilingen (de Eurobarometer) in 1974 werden gesteld, probeerden de hoofdsteden te manipuleren. „Fragmentatie en disfunctionaliteit horen tot het politieke normaal van de Europese integratie”, schreef de historicus Kiran Klaus Patel in zijn boek Project Europe, dat verplichte kost zou moeten zijn op alle middelbare scholen in Europa.
Kortom, al sinds zes landen in 1952 hun oorlogsindustrie onder supranationaal gezag plaatsten en de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal oprichtten (trouwens ook geen eclatant succes), is ruziemaken en dan compromissen zoeken de rode draad in de Europese politiek. Dat blijft zo. Het grootste verschil met de begintijd is dat een handjevol regeringsleiders er toen soms twintig jaar over deed om een compromis te vinden (voorbeeld: het Europese patent) en dat de 27 dat nu, vanwege de grote geopolitieke urgentie, in recordtempo doet. En over taaiere onderwerpen ook nog. Lees hoe Parag Khanna, een Indiase geopolitiek-goeroe die zijn adviezen in mondiale bestsellers verpakt, naar Europa kijkt. Na decennia van commissietjes die nooit tot enige actie leidden, schreef hij laatst, beslist Europa eindelijk om te doen ‘whatever it takes’: „Het versnelt plannen voor defensie en nucleaire autonomie, tech-soevereiniteit, één kapitaalmarkt, een bankenunie en talloze andere initiatieven om macht te poolen. Europese aandelenmarkten schoten de S&P500 in 2025 voorbij en voor het eerst zijn er meer Amerikanen naar Europa verhuisd dan andersom.”
Hij heeft gelijk. Anderen spelen landjepik, Europa wordt al onderhandelend en compromissen-sluitend zijn eigen autonome hub. Het is daar veel beter in dan het zelf weleens denkt.