Vijf vragen over klimaatconferentie Omdat het maar niet lukt om op reguliere klimaattoppen te onderhandelen over fossiele brandstoffen, organiseert Colombia met hulp van Nederland een eigen conferentie over het onderwerp. Hoe maak je een einde aan het gebruik van olie en gas?
De Colombiaanse milieuminister Irene Vélez Torres. Haar land organiseert samen met Nederland een klimaatconferentie waar, in tegenstelling tot de jaarlijkse wereldwijde klimaattoppen, wél over fossiele reductie gepraat mag worden.
Het duurde bijna dertig jaar voordat de grote boosdoener eindelijk werd benoemd: pas in de slotverklaring van de 28ste klimaattop in Dubai (2023) stond de eerste voorzichtige oproep om de mondiale energievoorziening ‘weg te bewegen’ (transitioning away) van het gebruik van alle fossiele brandstoffen, en dus niet alleen van steenkool.
De frustratie daarover groeit en was voor Colombia vorig najaar aanleiding om het voortouw te nemen voor een eigen conferentie over fossiele brandstoffen. Colombia vroeg Nederland als mede-organisator. De conferentie, in de Colombiaanse kustplaats Santa Marta, begint deze vrijdag en duurt tot woensdag. Voor de laatste twee dagen zijn ook ministers uit deelnemende landen uitgenodigd.
Zeker, de klimaatwetenschap beschouwt het gebruik van fossiele brandstoffen als veruit de belangrijkste oorzaak van de opwarming van de aarde. Daarom is het raar dat daarover op klimaattoppen nooit is onderhandeld. Grote olieproducerende landen weigeren – onder aanvoering van Saoedi-Arabië – het thema op de agenda te zetten. Het was daarom bijna een wonder dat in Dubai in 2023 ‘wegbewegen’ van fossiele brandstoffen werd opgenomen in een lijst met manieren waarop landen kunnen bijdragen aan een „diepe, snelle en duurzame reductie van de uitstoot van broeikasgassen”. Wat ‘wegbewegen’ precies inhoudt, weet niemand. En op de twee klimaattoppen na Dubai mocht daarover niet verder worden gesproken.
In Colombia kan dat nu dus wel, maar de conferentie moet geen concurrent worden van de klimaattoppen. Er wordt niet onderhandeld over concrete doelstellingen. De bijeenkomst is bedoeld om te inventariseren hoe de wereld minder afhankelijk kan worden van steenkool, olie en gas. Wat zijn de blokkades? Welke hulp hebben ontwikkelingslanden nodig om hun energiesysteem te verduurzamen? Hoe kunnen olieproducerende landen hun economie versterken als ze geen olie (en gas) meer winnen? Waarom worden fossiele brandstoffen nog steeds gesubsidieerd?
Inmiddels hebben meer dan vijftig landen zich aangemeld. Gezamenlijk zijn ze verantwoordelijk voor 30 procent van de mondiale vraag naar fossiele brandstoffen en 20 procent van de mondiale productie. Behalve nationale overheden zijn ook regionale overheden en individuele politici, klimaatwetenschappers en economen, inheemse volkeren en milieugroepen, bedrijfsleven en vakbonden uitgenodigd om mee te praten. Deelnemers zijn vooraf gescreend op eventuele belangenverstrengeling met de fossiele industrie.
Toch wel. Hoewel het onzeker is of er een gezamenlijke slotverklaring komt, zullen Colombia en Nederland op de klimaattop in Turkije aan het einde van het jaar wellicht rapporteren over de conferentie. Als het aan de Colombiaanse milieuminister Irene Vélez Torres ligt, blijft het niet bij deze ene conferentie. Tegen de website Climate Home zei ze: „We moeten eerlijk zijn over de uitdagingen die gepaard gaan met het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen.” Ze hoopt dat de conferentie de moeizame onderhandelingen op klimaattoppen nieuw leven kan inblazen.
Ook de landen en maatschappelijke organisaties achter het Fossil Fuel Treaty Initiative zijn op de conferentie vertegenwoordigd, hoewel lang niet alle deelnemende landen zich achter dit initiatief hebben geschaard, ook Nederland niet. Het initiatief bepleit ‘non-proliferatie’ van fossiele brandstoffen, dat wil zeggen een verbod op uitbreiding van de winning van kolen, olie en gas. Een juridisch bindend verdrag moet daarbij helpen.
Volgens Tzeporah Berman, een van de oprichters van dit initiatief, zijn klimaattoppen totaal vastgelopen. „Jaar na jaar zien we hoe deze impasse leidt tot vertraging van zinvolle actie met betrekking tot de fossiele brandstofvoorziening”, zei ze in The Guardian. Peter Newell, hoogleraar internationale betrekkingen aan de universiteit van Sussex en pleitbezorger van het initiatief, hoopt dat de conferentie laat zien dat er „geen weg terug” is.
André Corrêa do Lago, voorzitter van de klimaattop afgelopen november in Brazilië, zal de conferentie gebruiken voor zijn mondiale ‘routekaart’ voor het afbouwen van fossiele brandstoffen. Meer dan tachtig landen schaarden zich in Brazilië achter het idee om de discussie over zo’n routekaart te openen, maar grote olie- en gaslanden hielden dat tegen. Daarop besloot Corrêa do Lago het zelf te doen. Hij wil zijn voorstel presenteren op de klimaattop in Turkije.
Antonio Hill van het Natural Resource Governance Institute (NRGI), een internationale organisatie die zich inzet voor het verantwoord beheer van natuurlijke hulpbronnen in ontwikkelingslanden, is niet verbaasd. De Colombiaanse gas- en olievoorraden zijn beperkt en de kosten van winning zijn hoog. „Ze kunnen het zich helemaal niet veroorloven om af te wachten”, zei hij onlangs tegen Climate Home.
In 2023 kondigde Colombia aan een einde te maken aan het uitgeven van nieuwe vergunningen voor steenkool- en oliewinning. Eind vorig jaar werd het officieel van kracht. Het is een gedurfd besluit want de productie van olie en gas is volgens het IMF goed voor 4 procent van Colombia’s bbp en zo’n 10 procent van de belastinginkomsten. Het besluit, een verkiezingsbelofte van de linkse president Gustavo Petro, stuitte op veel weerstand. Parlementsvoorzitter Roy Barreras noemde de energietransitie weliswaar noodzakelijk, maar niet in het tempo dat de regering wilde. Volgens oud-president Iván Duque pleegde het land „politieke en economische zelfmoord”.
Colombia is dus verder in het afbouwen van fossiele afhankelijkheid dan andere producenten op de conferentie. Canada heeft geen plannen om de winning van zijn vervuilende teerzandolie te verminderen. De Australische regering gaf de laatste jaren tientallen vergunningen uit voor nieuwe steenkoolprojecten. Noorwegen vindt dat het op een relatief schone manier olie en gas wint en ziet daarom geen aanleiding de productie te reduceren. Brazilië, Mexico, Nigeria en Angola willen de productie van fossiele brandstoffen zelfs opvoeren.
Dat is minder vreemd dan het misschien lijkt, ook al kwam de uitnodiging op het moment dat Nederland een van de minst klimaatvriendelijke kabinetten had uit zijn geschiedenis. Op klimaattoppen was de afgelopen jaren weinig te merken van bescheiden ambities in eigen land. En Colombia wilde de conferentie graag samen organiseren met een land uit het mondiale Noorden. Daar komt bij dat Nederland op de klimaattop in Dubai (2023) het initiatief lanceerde voor COFFIS, een coalitie van inmiddels zeventien landen die zich inzetten voor het uitfaseren van subsidies op fossiele brandstoffen (in dat jaar ging het om een bedrag van meer dan 1.000 miljard dollar).
Op de conferentie is fossiele subsidie een belangrijk thema. Veel landen willen van die subsidies af, maar in de praktijk gebeurt dat nog nauwelijks. Volgens Hilde Stroot, die namens OxfamNovib de conferentie bijwoont, is het tijd om plannen nu eindelijk eens om te zetten in ambitieuze acties. Dat geldt voor Nederland, maar ook voor de Europese Unie. „Van eurocommissaris Wopke Hoekstra [Klimaat] verwachten we in Santa Marta, of in ieder geval op korte termijn, een routekaart die de afbouw in de EU vormgeeft”, aldus Stroot.
Net als tijdens de energiecrisis die volgde op de Russische inval in Oekraïne, dreigt klimaat momentum te verliezen door de oorlog in Iran. Veel landen zijn geneigd om, zo nodig met extra financiële ondersteuning, nu eerst de toevoer van fossiele brandstoffen veilig te stellen. Tegelijkertijd laat de crisis goed zien wat dat betekent. „Natuurlijk konden we niet voorzien dat er een oorlog zou uitbreken”, zei minister Vélez Torres onlangs in The Guardian. „Maar we waren ons al wel bewust van de problemen die de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen met zich meebrengt. Deze conferentie komt op het best mogelijke moment.”