En weer loopt een demonstratie tegen een azc uit de hand. In Loosdrecht vermengt extremistisch tuig zich onder vreedzame burgers die protesteren tegen de komst van een asielzoekerscentrum (22/4). Het dorp komt daarmee in een groeiende lijst van gemeenschappen waar de verhoudingen compleet verziekt zijn door onvrede over het opvangen van vreemdelingen. In heel Nederland komen burgemeesters, wethouders, raadsleden in de knel door bestuurlijke druk om meer asielzoekers op te vangen en aan de andere kant burgers die graag willen weten wie hun buren zijn, en enige zeggenschap willen hebben over hun buurt en hun leefomgeving.
Dat is een vrij fundamenteel verlangen. Dorpen komen onder druk te staan wanneer er grotere groepen vreemdelingen worden opgevangen. Vooral wanneer hun verblijf vluchtiger is, mensen afhankelijker zijn van steun en hun taal en cultuur mijlenver af staat van de Nederlandse. Oekraïners opvangen is andere koek dan Syriërs. Afgelopen jaar waren Syriërs wederom de grootste groep asielzoekers, vanwege 12.000 nareizigers. Dat is een probleem. Want mensen voelen gewoon niet dezelfde morele verplichting jegens deze groep, ook gezien de oorlog in Syrië nu voorbij is. Het is een legitieme vraag wat deze mensen hier doen, en waarom ze gehuisvest moeten worden in woningen waar Nederlanders zelf nauwelijks aan kunnen komen.
Wanneer burgers aangeven de zeggenschap over hun eigen leefomgeving kwijt te raken, is dat meer dan alleen een gevoel. Deze week werd het wederom overduidelijk dat Nederland niet meer in staat lijkt om daadwerkelijk asielbeleid strenger en rechtvaardiger te maken.
Het wegstemmen van de asielwetten is de grote finale van een jarenlange politieke tragedie. De politiek struikelt niet eens over de belangrijkste maatregelen. Het gaat puur om symboolpolitiek, randzaken. Wie er het stoerste uitziet voor de bühne. Wie het verste kan plassen.
Laten we bijvoorbeeld eens inzoomen op het gedrag van de partij die 32 jaar vrijwel ononderbroken aan de macht is in dit land, de VVD. Zij vinden de invoering van strenger asielbeleid zo belangrijk en urgent dat ze Rutte IV erover laten vallen en de deur open zetten naar de PVV om dit hardere beleid te realiseren. Voor kabinet-Schoof is asielbeleid zo urgent dat ze er een crisis voor willen uitroepen om daarmee de reguliere wetgevende procedure en het parlement te omzeilen. Typisch antidemocratische neiging om vanwege een imaginaire noodsituatie even per decreet te willen regeren.
Na onderhandelingen wordt de noodwetgeving een ‘noodmaatregelenwet’. Zelfs wanneer de PVV het kabinet laat vallen, wederom met asiel als belangrijkste reden, zijn de kansen op strenger beleid nog niet verkeken. Maar de wetten lopen wederom maanden vertraging op. Want de PVV dient een amendement in om illegaliteit een misdrijf te maken. Een misdrijf kent medeplichtigen. De partij licht toe dat ook zij die illegalen laten ‘onderduiken’, de brave burgers die mensen in nood helpen, de kerken, de vluchtelingenorganisaties, daarvoor gestraft zouden moeten worden.
Het is symboolpolitiek, moreel voor velen onaanvaardbaar, niet noodzakelijk bovendien voor beter en strenger asielbeleid. Het brengt een meerderheid voor de wetgeving in gevaar, maar het ziet er lekker streng en hard uit. Dus stemt VVD voor. Een stem in het belang van het partij-imago, niet in het belang van Nederland.
Want de wetgeving die zoveel haast had dat ze er een kabinet over lieten vallen en er een crisis voor hadden willen uitroepen loopt door het amendement dusdanige averij op dat de eigen minister Van Weel niet anders kan dan terug naar de tekentafel te gaan en de wet aan te passen.
En maanden later mislukt het alsnog. Alles blijft zoals het was. Strenger, rechtvaardiger en beter uitvoerbaar asielbeleid gaat de prullenbak in. Het is een mijlpaal in de geschiedenis van politiek onvermogen.
De volgende akte in de asieltragedie staat nu om de hoek. Het Europese migratiepact gaat nu ons asielbeleid bepalen. In Den Haag blijft het theater. Wetgeving wordt verderop gemaakt, in de luwte van de aandacht door mensen die we niet kennen, met een twijfelachtig vermogen om de instroom te beperken, maar wel met een solidariteitsmechanisme naar landen als Griekenland en Italië die meer asielzoekers opvangen dan wij.
Het asielbeleid is niet de enige functie van de Nederlandse overheid die stuk is. Er liggen nog stapels aan beleidskadavers. En zolang het partijbelang boven het landsbelang gaat, zal ook deze regering een boel ervan moeten doorschuiven naar de volgende.