Iran In de Iran-oorlog spelen de komende verkiezingen in Israël een grote rol, stelt Jan van der Putten. Ze bepalen immers het optreden van de oorlogszuchtige Israëlische leider Netanyahu. Deze is vastbesloten zichzelf als premier op te volgen.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu bij een herdenkingsdienst van een politieagent die omkwam tijdens gevechten met Hamasmilitanten op 7 oktober 2023.
Benjamin Netanyahu moet razend zijn geweest toen Donald Trump een wapenstilstand voor twee weken met Iran sloot. Hij was er niet in gekend, maar hij moest tandenknarsend akkoord gaan, want zelfs een Netanyahu kan Trump niet tarten. Net als de Verenigde Staten had Israël geen van zijn oorlogsdoelen bereikt. Geen van beiden wilde deze nederlaag erkennen. Maar Trump zoekt, op zijn unieke manier, naar een gezichtsreddende uitweg, en Netanyahu niet. Netanyahu moet winnen. Waarom?
Jan van der Putten is schrijver en journalist. Hij was onder meer correspondent in Israël. Daar verblijft hij opnieuw sinds de vooravond van de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran.
Er naderen verkiezingen in Israël. Die zullen op zijn laatst eind oktober plaatsvinden, maar de premier kan ze ook vervroegen. In de peilingen staat hij er niet best voor. De meest voor de hand liggende manier om het vertrouwen terug te winnen is zijn oude reputatie als Mr. Security verder op te krikken. Nog meer dan vroeger moet hij zichzelf afschilderen als de enige die de veiligheid van de Israëliërs kan garanderen. Dit imago kreeg op 7 oktober 2023 een forse knauw omdat hij de massale aanval van Hamas totaal niet had voorzien. Sterker nog, met zijn ondoordachte hulp aan Hamas, bedoeld om de Palestijnse politiek verder te verdelen, had hij die terroristische inval mede mogelijk gemaakt.
De staatsterroristische oorlog die Netanyahu daarna ontketende tegen Hamas moest hem zijn verloren reputatie teruggeven. Hetzelfde geldt voor de oorlog tegen Hezbollah in Libanon en voor de twee oorlogen die het samen met de VS heeft gevoerd tegen Iran. Met radicale middelen wil Netanyahu een radicaal doel bereiken: de uitschakeling, eens en voor altijd, van de bewegingen en landen die Israël bedreigen. En daarachter ligt het eigenlijke doel: het terugwinnen van het vertrouwen van de kiezers met het oog op de komende stembusgang.
Daarom weigerde Netanyahu aanvankelijk, toen hij tandenknarsend akkoord moest gaan met Trumps chaotische wapenstilstanden, het bestand van deze maand ook te laten gelden voor de inmiddels weer volop opgelaaide oorlog met Hezbollah. Hij hoopt een oorlogsijzer in het vuur te houden waaruit hij electoraal profijt kan trekken. Trump was echter bang dat de voortzetting van de oorlog tegen Hezbollah een akkoord met diens Iraanse beschermheren onmogelijk zou maken, en gelastte daarom zijn eigengereide Israëlische vazal vrede met Libanon te sluiten.
Van die vrede komt niets terecht, want Netanyahu heeft nog altijd grote behoefte aan oorlog. Het Israëlische leger heeft zich dan ook voor onbepaalde tijd Zuid-Libanon bezet, waar het al duizenden slachtoffers heeft gemaakt. En Netanyahu heeft alvast laten weten dat hij met het regime in Teheran nog niet klaar is, hoe het ook met de Iran-oorlog afloopt. Allicht niet, anders riskeert hij de verkiezingen te verliezen.
De ‘preventieve’ Israëlische aanval op Iran had aanvankelijk de steun van ruim negentig procent van de Israëliërs. Die hoopten dat de oorlog definitief een eind zou maken aan het – al dan niet reële – Iraanse gevaar. Nu blijkt dat ondanks alle bombardementen en liquidaties het regime intact is en zelfs verhard, vragen veel Israëliërs zich af waar die oorlog dan voor gediend heeft. Netanyahu’s Iraanse avontuur is voorlopig uitgelopen op de meest vernederende nederlaag uit zijn politieke bestaan, en het is geen wonder dat zijn populariteit flink is gezakt.
Om zichzelf op te kunnen volgen zal Netanyahu, een ervaren politiek overlever, diep in zijn trukendoos moeten tasten. Alles wat hij in de Iran-oorlog doet, of juist nalaat, dient dat overlevingsdoel. Hij kan het Iraanse regime – via Hezbollah of rechtstreeks – zo provoceren dat het de oorlog hervat, misschien weet hij Trump opnieuw mee te krijgen, hij kan de ervaring aanspreken die hij heeft opgedaan in het saboteren van wapenstilstanden (zoals in Libanon en Gaza) en onderhandelingen (zoals over een vredesverdrag met de Palestijnse Autoriteit), wie weet gaat hij proberen Iran te verjagen uit de Straat van Hormuz. Alles is mogelijk, als hij er maar stemmen door werft.
Vanwaar die dodelijke verbetenheid van de 76-jarige premier om aan de macht te blijven? Tomeloze ambitie en machtshonger spelen natuurlijk een rol, maar misschien nog belangrijker is een dubbele angst: dat hij veroordeeld wordt in zijn drie slepende corruptiezaken en dat er een onderzoek komt naar zijn verantwoordelijkheid voor ‘7 oktober’. Als premier kan hij immers werken aan zijn straffeloosheid, vooral als oorlog daarvoor als excuus kan dienen. De hernieuwde campagne van zijn regime tegen de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht komt daardoor in een speciaal licht te staan.
Om zijn kansen in de verkiezingen te vergroten moet Netanyahu bovendien nieuwe kiezers trekken én zijn huidige kiezers behouden. Het eerste door klinkende militaire successen, het laatste door vertroeteling en politieke machinaties. Zo heeft hij een besluit van de Israëlische Hoge Raad en dringende oproepen van militaire chefs om een eind te maken aan de vrijstelling van militaire dienst voor ultraorthodoxe mannen, naast zich neergelegd. De leiders van de religieuze partijen hadden immers gedreigd uit de regeringscoalitie te stappen als de dienstplicht ook voor hun achterban zou gaan gelden.
Ook zijn de kolonisten op de Westelijke Jordaanoever bezig met een geleidelijke etnische zuivering en de feitelijke annexatie van steeds meer gebieden. De leiders van de twee kolonistenpartijen, beiden minister, ijveren voor de ‘vestiging van soevereiniteit’ over de Palestijnse gebieden. Er is immers voor de joden meer ‘lebensraum’ nodig. Dit nazi-begrip kwam ter sprake in een, inmiddels gewiste, blog in de online-publicatie The Times of Israël.
Omdat Netanyahu geen rechtse stemmen verloren wil laten gaan wil hij dat de twee openlijk racistische kolonistenpartijen een stembusakkoord sluiten, om gezamenlijk de kiesdrempel te halen. Bij de Hoge Raad zijn tegen de leider van een van die partijen, de rasprovocateur en wetsovertreder Itamar Ben-Gvir, petities ingediend voor zijn ontslag. Deze verzoekschriften zouden volgens Netanyahu ongrondwettig zijn en hij zou een ontslagbevel zeker niet opvolgen; hij heeft Ben-Gvir hard nodig om aan een regeringsmeerderheid te komen.
Maar wat als al die pogingen van Netanyahu om aan de macht te blijven mislukken? De belangrijkste verkiezingsrivaal van Netanyahu is zijn vroegere medewerker en tegenwoordige aartsvijand Naftali Bennett. Kan Bennett de Péter Magyar van Israël worden?