Als we het au pair-programma serieus nemen als culturele uitwisseling, zoals dat ooit de bedoeling was, dan hoort veiligheid geen bijzaak te zijn.
Als één van de beheerders van een grote Facebookgroep over au pairs in Nederland met circa 57 duizend leden zie ik wekelijks dat de veiligheid binnen het au pair systeem niet vanzelfsprekend is. Au pairs spreken van uitbuiting, wanbetalingen, scheldpartijen en intimiderend gedrag.
Tegelijkertijd zie ik dat sommige bureaus hun prijzen fors verhogen, terwijl zij onvoldoende kennis hebben van relevante wetgeving, zoals privacyregels.
Over de auteur
Klaas Sikkema is één van de beheerders van een au pair community.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het Nederlandse au pair programma is bedoeld als culturele uitwisseling. Voor wie er minder bekend mee is: een au pair is een jongere die tijdelijk in een gezin woont en helpt met lichte huishoudelijke taken en kinderopvang, voor maximaal 30 uur per week. De meeste au pairs in Nederland komen uit landen zoals de Filipijnen en Indonesië.
Wat Nederland uniek maakt, is dat commerciële bureaus verplicht als tussenpersoon fungeren tussen gastgezin en au pair. Zonder zo’n erkend bureau is het niet mogelijk om een visum te verkrijgen; zij regelen dit via de IND en de betreffende ambassade. Er zijn ongeveer veertien van deze bureaus actief. Gastgezinnen betalen doorgaans tussen de 3000 en 4000 euro voor hun diensten, terwijl het voor au pairs meestal gratis is.
In theorie zijn au pair bureaus bedoeld om de kwaliteit en veiligheid van het programma te waarborgen. In de praktijk zie ik echter grote verschillen in kwaliteit – en dat baart zorgen.
Een voorbeeld: een au pair werkte bij een alleenstaande vader en maakte naar eigen zeggen ongeveer 70 uur per week. De vader verliet regelmatig meerdere dagen het huis en liet haar alleen met drie kinderen, onder wie een kind met autisme. Toen zij dit meldde, kreeg zij van het bureau te horen dat zij had ingestemd met een ‘non-standaardsituatie’. Dat is onjuist – de regels zijn helder: maximaal 30 uur per week en geen vervanging van volledige ouderlijke zorg.
In een andere situatie werd een au pair verplicht een hiv-test te doen, enkel omdat zij een vriend had. Haar werd bovendien gevraagd geen seks te hebben. Toen zij dit meldde bij het bureau, kreeg zij als eerste reactie dat het ‘wel snel was om na drie maanden al een vriend te hebben’ en dat de zorgen van het gastgezin begrijpelijk waren.
Recent sprak ik een au pair die huilend op straat stond nadat zij door haar gastmoeder was uitgescholden en van diefstal beschuldigd. Zij vluchtte een park in en schakelde de politie in. Het bureau waarbij zij was aangesloten bevond zich op dat moment in de Filipijnen en gaf aan dat zij op afstand weinig voor haar konden betekenen in deze acute situatie. In een ander geval bleek een noodnummer van een bureau in het weekend niet bereikbaar.
In beide situaties ontbrak directe, effectieve ondersteuning op het moment dat die het hardst nodig was.
Een andere au pair beschreef online hoe zij na een snelle rematch bij een nieuw gastgezin terechtkwam, zonder volledig beeld van de voorgeschiedenis. Zij gaf aan dat haar door zowel het bureau als het gastgezin was verteld dat de vorige au pair ‘lui’ was, maar dat zij later vermoedde dat zij nooit het volledige verhaal had gekregen. Volgens haar leidde dit tot een situatie waarin zij structureel werd uitgescholden, vernederd en in sommige gevallen ook racistisch bejegend.
Zo beschreef zij dat zij tijdens haar eerste week werd uitgescholden omdat zij een kinderwagen niet direct kon vinden, en dat kleine fouten – zoals het voor het eerst koken van een gerecht of het niet weten hoe een slot werkte – escaleerden in scheldpartijen en intimiderend gedrag. Zij gaf aan dat dit patroon van voortdurende kritiek en agressie haar uiteindelijk mentaal zwaar heeft belast en haar een gevoel van onveiligheid gaf binnen het gezin.
Toen zij besloot te vertrekken, werd zij volgens eigen zeggen beschuldigd van diefstal en ontving zij haar zakgeld over meerdere weken niet. Ook gaf zij aan dat het bureau haar adviseerde om haar vertrek op een bepaalde manier te formuleren, en dat zij zich uiteindelijk niet gesteund voelde op het moment dat dit het hardst nodig was.
Dit zijn geen op zichzelf staande incidenten. Het gaat om terugkerende patronen die ik wekelijks zie: meldingen die niet worden opgevolgd, noodnummers die niet bereikbaar zijn, klachten die worden gebagatelliseerd en au pairs die onvoldoende beschermd worden. Er zijn zelfs gevallen gemeld van wanbetaling, waarbij au pairs geen zakgeld ontvangen, of waarin van hen wordt verwacht dat zij betalen voor kost en inwoning – wat in strijd is met de regels.
Tegelijkertijd zijn er ook bureaus die hun werk zorgvuldig doen en situaties wél correct oppakken. Juist daarom is het belangrijk om het systeem als geheel kritisch te bekijken, dat nu handhaving bemoeilijkt. Zo is er geen centraal overzicht, kunnen gastgezinnen wisselen van bureau, en kunnen ook au pairs zich opnieuw aanmelden via een andere partij. Dat helpt niemand die te goeder trouw deelneemt aan het programma.
Daarnaast zie ik dat de relatie steeds meer het karakter krijgt van een arbeidsverhouding. Door de bureaucratie en contractuele insteek lijkt het programma soms meer op arbeidsmigratie dan op culturele uitwisseling – terwijl dat nooit de bedoeling is geweest. Voorstanders stellen dat bureaus nodig zijn om controle te houden, maar de praktijk laat zien dat deze controle versnipperd en moeilijk afdwingbaar is.
Mijn overtuiging is dat het systeem herzien moet worden. Niet per se afgeschaft, zoals bijvoorbeeld in Noorwegen is gebeurd, maar wel fundamenteel aangepast. Minder commerciële prikkels zouden daarbij een belangrijke stap zijn. Een structuur die (deels) onder of naast de overheid valt – bijvoorbeeld via de IND – zou kunnen zorgen voor meer consistentie, betere controle en lagere kosten voor gastgezinnen.
Denk aan een centraal meldpunt, een 24/7 bereikbaar noodnummer en een systeem waarin ernstige misstanden worden geregistreerd. Dat maakt het mogelijk om structurele problemen tijdig te signaleren en aan te pakken. Het is tijd om kritisch te kijken naar een systeem dat ooit met goede bedoelingen is opgezet, maar in de praktijk te vaak niet meer levert wat het belooft.
Zolang commerciële belangen een centrale rol blijven spelen, zal de bescherming van au pairs onder druk blijven staan. Als we het programma serieus nemen als culturele uitwisseling, dan hoort veiligheid geen bijzaak te zijn – maar de basis.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant